કાઠમંડુ: નેપાળ અને તિબેટની સરહદે આવેલા વિસ્તારોમાં 26 ઓગસ્ટે આવેલા અચાનક અને ભીષણ પૂરથી મોટા પાયે તબાહી સર્જાઈ છે. પૂર અને ભૂસ્ખલન બાદ લગભગ 2,500 લોકો ગુમ છે, જ્યારે અત્યાર સુધી 586 મૃતદેહો મળી આવ્યા છે. રાહત અને બચાવ કામગીરી સતત ચાલુ છે અને અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં સુરક્ષાકર્મીઓ, તબીબી ટીમો તથા નિષ્ણાત ટીમો તૈનાત કરવામાં આવી છે.
આ આપત્તિની સૌથી વધુ અસર નેપાળના રસુવા, નુવાકોટ અને ધાદિંગ જિલ્લાઓ તેમજ નેપાળ-ચીન સરહદ સાથે જોડાયેલા વિસ્તારોમાં થઈ છે. ઝડપી પાણી પોતાની સાથે મોટા પ્રમાણમાં કાદવ, રેતી, કપચી અને મોટા પથ્થરો લઈ આવ્યું, જેના કારણે રસ્તાઓ, પુલો અને અનેક ઇમારતોને નુકસાન થયું છે. અનેક વિસ્તારોમાં સંપર્ક વ્યવસ્થા ખોરવાઈ જતાં બચાવ ટીમોને અસરગ્રસ્ત લોકો સુધી પહોંચવામાં મુશ્કેલી પડી રહી છે.
ભારતીય વિદેશ મંત્રાલય અનુસાર, નેપાળમાં હાજર અનેક ભારતીય નાગરિકોને લઈને હજુ ચિંતા યથાવત છે. મોટી સંખ્યામાં ભારતીય નાગરિકો નેપાળ અને તિબેટના અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં ફસાયેલા હોવાનું જણાવાયું છે. બીજી તરફ, ચીન તરફ ભારત-નેપાળ સરહદ નજીક ફસાયેલા કેટલાક ભારતીય નાગરિકોને સુરક્ષિત રીતે બહાર કાઢીને કાઠમંડુ પહોંચાડવામાં આવ્યા છે.
વિદેશ મંત્રાલય અનુસાર, શુક્રવારે 53 ભારતીય નાગરિકો કાઠમંડુ પહોંચ્યા હતા. તેમાં મહારાષ્ટ્રના 37 લોકો પણ સામેલ હતા, જેઓ કૈલાશ માનસરોવર યાત્રાથી પરત ફરતી વખતે તિબેટમાં ફસાયા હતા. મહારાષ્ટ્ર સરકાર અનુસાર, તે સમયે લગભગ 395 નાગરિકો હજુ ફસાયેલા હતા. તેમાંથી 325 લોકો સાથે સંપર્ક થઈ ચૂક્યો હતો અને તેમને સુરક્ષિત હોવાનું જણાવાયું હતું.
આ પહેલાં ભારત અને નેપાળના સંયુક્ત રાહત અભિયાન હેઠળ 84 ભારતીય નાગરિકોને સુરક્ષિત બહાર કાઢવામાં આવ્યા હોવાની માહિતી સામે આવી હતી. તેમાં તમિલનાડુના 21 લોકો સામેલ છે, જ્યારે ત્રિશૂલી-1 જળવિદ્યુત પરિયોજનામાં કામ કરતા 63 કામદારોને પણ સુરક્ષિત બહાર કાઢવામાં આવ્યા છે.
પૂર બાદ સૌથી મોટી ચિંતાઓમાંની એક જળવિદ્યુત પરિયોજનાના વિસ્તારમાં સુરંગમાં લોકો ફસાયેલા હોવાની આશંકા છે. આને ધ્યાનમાં રાખીને ભારતે વિશેષ બચાવ દળ નેપાળ મોકલ્યું છે. ભારતીય ટીમનો હેતુ સુરંગમાં ફસાયેલા લોકોની સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરવું અને સ્થાનિક બચાવ એજન્સીઓ સાથે મળીને તેમને બહાર કાઢવામાં સહાય કરવી છે.
ભારતીય વાયુસેનાના ત્રીજા વિમાનથી 11 સભ્યોની તબીબી અને સુરંગ બચાવ ટીમ નેપાળ પહોંચી હતી. ટીમમાં ડૉક્ટરો, પેરામેડિકલ કર્મચારીઓ અને સુરંગ બચાવ નિષ્ણાતો સામેલ છે. વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતીય દળ ઘટનાસ્થળે પહોંચી રાહત અને બચાવ અભિયાનમાં સહાય કરી રહ્યું છે.
ભારતે નેપાળને માત્ર માનવ સંસાધન જ નહીં, પરંતુ મોટી માત્રામાં કટોકટીની રાહત સામગ્રી પણ મોકલી છે. અત્યાર સુધી 57.5 ટન રાહત સામગ્રી નેપાળ પહોંચાડવામાં આવી છે. શુક્રવારે રાત્રે 10 ટન રાહત સામગ્રીનો વધુ એક જથ્થો કાઠમંડુ પહોંચ્યો હતો. તેની સાથે 11 સભ્યોની ડૉક્ટરો અને પેરામેડિક્સની ટીમ પણ મોકલવામાં આવી હતી.
પૂરની તીવ્રતાનો અંદાજ એ વાત પરથી લગાવી શકાય છે કે રસુવા, નુવાકોટ અને ધાદિંગમાં મોટી સંખ્યામાં પુલો તણાઈ ગયા છે. પુલો તૂટી જવાથી લોકો અને વાહનોની અવરજવર ભારે પ્રભાવિત થઈ છે. નેપાળ સરકારે અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં પરિવહન વ્યવસ્થા પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે ભારત અને ચીન પાસેથી 42 બેલી બ્રિજ બનાવવામાં સહાય માંગી છે.
નેપાળના વિદેશ મંત્રાલયના સૂત્રો અનુસાર, આ પુલોની જરૂરિયાતનું મૂલ્યાંકન રાષ્ટ્રીય આપત્તિ જોખમ ન્યૂનીકરણ અને વ્યવસ્થાપન પ્રાધિકરણના અહેવાલના આધારે કરવામાં આવ્યું છે. ભારતે પણ જરૂર પડ્યે બેલી બ્રિજ સહિત જરૂરી તમામ સહાય આપવાની વાત કરી છે.
પૂરગ્રસ્ત વિસ્તારમાં ભૂસ્ખલનના કારણે બે નવા તળાવો બન્યા હોવાની માહિતી સામે આવી છે. અધિકારીઓ બંને જળાશયો પર નજર રાખી રહ્યા છે, કારણ કે તેમાંથી એકમાંથી પાણી બહાર નીકળી રહ્યું છે, જ્યારે બીજા તળાવમાં સતત પાણીનું સ્તર વધી રહ્યું છે.
બંને તળાવો નેપાળ-ચીન સરહદ નજીક આવેલા તે વિસ્તારમાં બન્યા છે, જ્યાં બુધવારે ભીષણ પૂર આવ્યું હતું. પૂરનું પાણી પોતાની સાથે કાટમાળ અને મોટા ખડકો લઈને નીચેની તરફ વહ્યું હતું. અધિકારીઓને આશંકા છે કે જો બીજા તળાવનું પાણીનું સ્તર ઝડપથી વધશે તો ફરી પૂર અથવા ભૂસ્ખલનનું જોખમ ઊભું થઈ શકે છે.
પરિસ્થિતિ પર નજર રાખવા માટે હાલમાં ઉપગ્રહ તસવીરોનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં કેમેરા અને સેન્સર લગાવવાની પણ તૈયારી કરવામાં આવી રહી છે, જેથી પાણીના સ્તરમાં અચાનક થતા ફેરફારોની તાત્કાલિક જાણ થઈ શકે.
આપત્તિ બાદ નેપાળ અને ચીન બંને તરફ બચાવ અભિયાન ચાલી રહ્યું છે. ચીનના સરકારી માધ્યમો અનુસાર, તિબેટમાં પૂરથી મૃત્યુ પામેલા લોકોની સત્તાવાર સંખ્યા સાત થઈ ગઈ છે અને 554 લોકો હજુ ગુમ હોવાનું જણાવાયું છે. જોકે, અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં રાહત અભિયાન ચાલુ હોવાથી આંકડાઓમાં ફેરફાર થવાની શક્યતા છે.
ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગે નેપાળના રાષ્ટ્રપતિ રામચંદ્ર પૌડેલને શોક સંદેશ મોકલીને આપત્તિમાં જાનમાલના નુકસાન અંગે સંવેદના વ્યક્ત કરી છે. તેમણે કહ્યું કે ચીન ગુમ થયેલા લોકોની શોધ અને ઘાયલોની સારવાર માટે તમામ સંભવિત પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. ચીનના વડાપ્રધાન લી કેફિયાંગે પણ નેપાળના વડાપ્રધાન બલેન્દ્ર શાહને સંદેશ મોકલ્યો છે.
નેપાળ સરકારે મોટા પાયે બચાવ અભિયાન શરૂ કર્યું છે. લગભગ 13,295 સુરક્ષાકર્મીઓને બચાવ અને રાહત કામગીરીમાં લગાવવામાં આવ્યા છે. તેમાં નેપાળ પોલીસ, નેપાળી સેના અને સશસ્ત્ર પોલીસ દળના જવાનો સામેલ છે. સરકાર અનુસાર, અત્યાર સુધી 3,253 લોકોને સુરક્ષિત બહાર કાઢવામાં આવ્યા છે.
બચાવ અભિયાનમાં હેલિકોપ્ટર દ્વારા હવાઈ બચાવ, અસરગ્રસ્ત ગામોને ખાલી કરાવવા, કાટમાળમાં શોધ અભિયાન અને ઘાયલોને તબીબી સુવિધા પૂરી પાડવાનો સમાવેશ થાય છે. ઊંચાઈવાળા પર્વતીય વિસ્તારો અને દુર્ગમ સ્થળોએ ફસાયેલા લોકો સુધી પહોંચવા માટે હવાઈ અભિયાનને વિશેષ મહત્વ આપવામાં આવી રહ્યું છે.
આપત્તિ બાદ સૌથી મોટો પડકાર હજારો ગુમ થયેલા લોકોનું પગેરું મેળવવાનો છે. નેપાળમાં અલગ-અલગ એજન્સીઓ દ્વારા મૃત્યુ અને ગુમ થયેલા લોકોના અલગ-અલગ આંકડા સામે આવતાં સ્થિતિ સંપૂર્ણપણે સ્પષ્ટ નથી. રાહત અને બચાવ અભિયાન ચાલુ હોવાથી આંકડાઓમાં સતત ફેરફાર થઈ રહ્યો છે.
તિબેટમાં સ્થિતિ વધુ જટિલ છે, કારણ કે અસરગ્રસ્ત વિસ્તારો સુધી બહારથી પહોંચ મર્યાદિત છે. તેથી ત્યાં થયેલા નુકસાન અને ગુમ થયેલા લોકોની વાસ્તવિક સંખ્યાની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ કરવી મુશ્કેલ છે. અધિકારીઓ અને રાહત એજન્સીઓને આશા છે કે બચાવ ટીમો અસરગ્રસ્ત વિસ્તારો સુધી પહોંચશે તેમ સ્થિતિનું વધુ સ્પષ્ટ ચિત્ર સામે આવશે.
નેપાળ-તિબેટ સરહદે ભૂસ્ખલનથી બનેલા તળાવોએ રાહત એજન્સીઓની ચિંતા વધારી છે. જો કોઈ તળાવનો બંધ જેવો ભાગ તૂટી જાય અથવા પાણીનું સ્તર અચાનક વધી જાય, તો નીચેના વિસ્તારોમાં ઝડપી પાણી પહોંચી શકે છે. આ જોખમને ધ્યાનમાં રાખીને અધિકારીઓએ દેખરેખ વધારી છે અને રાહત કામગીરી સાવચેતીપૂર્વક આગળ ધપાવવામાં આવી રહી છે.
આ દરમિયાન ભારત, નેપાળ અને ચીનની એજન્સીઓ અસરગ્રસ્ત લોકોને સુરક્ષિત બહાર કાઢવા અને જરૂરી રાહત પહોંચાડવામાં વ્યસ્ત છે. ભારતની તબીબી અને સુરંગ બચાવ ટીમની તૈનાતીથી સ્થાનિક સ્તરે પહોંચવું મુશ્કેલ હોય તેવા સ્થળોએ રાહત અભિયાનમાં સહાય મળવાની છે.
