પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા પ્રાદેશિક તણાવ વચ્ચે પાકિસ્તાન, સાઉદી અરેબિયા અને તુર્કિયેએ શુક્રવારે એક સંયુક્ત સંરક્ષણ કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. મક્કામાં થયેલા આ કરારને ‘મક્કા સંયુક્ત સંરક્ષણ કરાર’ કહેવામાં આવ્યો છે. તેના હેઠળ ત્રણેય દેશોમાંથી કોઈ એક પર સશસ્ત્ર હુમલો થાય તો તેને ત્રણેય દેશો પર હુમલો માનવામાં આવશે.
આ કરારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ ત્રણેય દેશો વચ્ચે સંરક્ષણ સહયોગના વિવિધ ક્ષેત્રોને મજબૂત બનાવવાનો, સામૂહિક સુરક્ષા ક્ષમતા વધારવાનો અને પ્રાદેશિક સ્થિરતાને મજબૂત કરવાનો છે. કેટલાક અહેવાલો અને વિશ્લેષણોમાં તેને અનૌપચારિક રીતે ‘ઇસ્લામિક નાટો’ જેવી સંજ્ઞા આપવામાં આવી રહી છે, જોકે આ તેનું સત્તાવાર નામ નથી
સંયુક્ત સંરક્ષણ કરાર પર પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન શહબાઝ શરીફ, સાઉદી ક્રાઉન પ્રિન્સ અને વડાપ્રધાન મોહમ્મદ બિન સલમાન તથા તુર્કિયેના રાષ્ટ્રપતિ રેસેપ તૈયિપ એર્દોઆને હસ્તાક્ષર કર્યા. આ બેઠક મક્કાના અલ-સફા પેલેસમાં યોજાઈ હતી.
સંયુક્ત નિવેદન અનુસાર, કરારમાં ત્રણેય દેશો વચ્ચે સંરક્ષણ સહયોગના વિવિધ ક્ષેત્રોને મજબૂત બનાવવાની જોગવાઈ છે. તેનો ઉદ્દેશ કોઈપણ આક્રમક કાર્યવાહી સામે સામૂહિક સુરક્ષા ક્ષમતા વધારવાનો અને પ્રાદેશિક સ્થિરતાને મજબૂત કરવાનો છે.
કરારની સૌથી મહત્વપૂર્ણ શરત મુજબ, ત્રણેય દેશોમાંથી કોઈ એક પર સશસ્ત્ર હુમલો થાય તો તેને ત્રણેય દેશો સામેનો હુમલો માનવામાં આવશે. આથી પાકિસ્તાન, સાઉદી અરેબિયા અને તુર્કિયે વચ્ચે સુરક્ષા સહયોગનું સ્તર વધુ ગાઢ થવાની સંભાવના છે.
આ કરાર એવા સમયે થયો છે જ્યારે પશ્ચિમ એશિયામાં સુરક્ષા સ્થિતિ સતત જટિલ બનેલી છે. આ ક્ષેત્રમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષોની અસર લાલ સમુદ્ર અને બાબ અલ-મંદેબ જેવા મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગો સુધી પણ પહોંચી છે. આવી પરિસ્થિતિમાં ખાડી અને આસપાસના દેશો માટે સામૂહિક સુરક્ષા અને વ્યૂહાત્મક સંકલનનું મહત્વ વધ્યું છે.
મક્કા કરારને ત્રણેય દેશો વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલતા રાજકીય, આર્થિક, ધાર્મિક અને સંરક્ષણ સંબંધોને વધુ મજબૂત કરવાની દિશામાં પગલા તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યો છે. સંયુક્ત નિવેદનમાં તેને ક્ષેત્ર અને તેની બહાર શાંતિ, સુરક્ષા અને સ્થિરતાને પ્રોત્સાહન આપવાની સહિયારી પ્રતિબદ્ધતા સાથે જોડવામાં આવ્યો છે.
પાકિસ્તાન અને સાઉદી અરેબિયા વચ્ચે આ પહેલાં પણ એક મહત્વપૂર્ણ સંરક્ષણ કરાર થયો હતો. સપ્ટેમ્બર 2025માં બંને દેશોએ Strategic Mutual Defence Agreement પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. તે કરારમાં પણ જોગવાઈ હતી કે કોઈ એક દેશ પર હુમલો બંને દેશો સામેની આક્રમક કાર્યવાહી માનવામાં આવશે.
ત્યારબાદ બંને દેશો વચ્ચે સંરક્ષણ સહયોગ વધારવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. સંયુક્ત તાલીમ, સૈન્ય સહયોગ અને સાઉદી અરેબિયાની સુરક્ષા જરૂરિયાતો સાથે જોડાયેલા ક્ષેત્રોમાં પાકિસ્તાનની ભૂમિકા પણ આ સંબંધનો હિસ્સો રહી છે. હવે તુર્કિયે સાથે ત્રિપક્ષીય કરાર જોડાતા આ દેશો વચ્ચે વ્યૂહાત્મક સહયોગનો વ્યાપ વધ્યો છે.
મક્કામાં યોજાયેલી બેઠક દરમિયાન ત્રણેય દેશોના નેતાઓએ પરસ્પર સંબંધોની સમીક્ષા કરી અને પ્રાદેશિક તથા આંતરરાષ્ટ્રીય મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરી. પાકિસ્તાન તરફથી વડાપ્રધાન શહબાઝ શરીફ સાથે નાયબ વડાપ્રધાન અને વિદેશ મંત્રી ઇશાક ડાર તથા સંરક્ષણ મંત્રી ખ્વાજા આસિફ પણ હાજર રહ્યા હતા. પાકિસ્તાનના સેના પ્રમુખ ફિલ્ડ માર્શલ આસિમ મુનીરે પણ સાઉદી નેતૃત્વ સાથે મુલાકાત કરી હતી.
પાકિસ્તાની વિદેશ કાર્યાલય અનુસાર, આ મુલાકાતનું મહત્વ માત્ર વર્તમાન પ્રાદેશિક સંકટ સુધી મર્યાદિત નથી. તેનો ઉદ્દેશ દ્વિપક્ષીય સંબંધોને મજબૂત કરવા, વ્યૂહાત્મક સહયોગને વધુ ગાઢ બનાવવા અને પ્રાદેશિક તથા આંતરરાષ્ટ્રીય મુદ્દાઓ પર ત્રણેય દેશો વચ્ચે વધુ સારો સંકલન સ્થાપિત કરવાનો છે.
