પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ મન કી વાતના એપિસોડ 135માં દેશવાસીઓને સંબોધિત કરતાં રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા, આત્મનિર્ભરતા, સામાજિક સુરક્ષા, વૈજ્ઞાનિક વિચારસરણી, રમતગમત, ટેકનોલોજી, ભારતીય સંસ્કૃતિ અને પર્યાવરણ સંરક્ષણ સહિતના વિવિધ વિષયો પર વિસ્તૃત ચર્ચા કરી. તેમણે નાગરિકોની જવાબદારી, યુવાનોની ભાગીદારી, ખેડૂતોની ભૂમિકા અને સ્થાનિક સમુદાયોના પ્રયાસોને પણ મહત્વ આપ્યું.
પ્રધાનમંત્રી મોદીએ જણાવ્યું કે જૂન મહિનામાં ભારતે રક્ષા અને વિમાનન ક્ષેત્રમાં એવી ઉપલબ્ધિઓ હાંસલ કરી છે, જેણે દેશનો આત્મવિશ્વાસ વધાર્યો છે. તેમણે કોલકાતામાં યોજાયેલા ભારતીય નૌકાદળના કાર્યક્રમનો ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું કે આઈએનએસ દુનાગિરી, આઈએનએસ સંશોધક અને આઈએનએસ અગ્રયને ભારતીય નૌકાદળમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ આ જહાજોની ડિઝાઇન અને નિર્માણ ભારતમાં થયું છે અને તે ભારતની સમુદ્રી શક્તિ તથા સ્વદેશી રક્ષા ક્ષમતાનું પ્રતિબિંબ છે.
પ્રધાનમંત્રીએ C-295 વિમાનની પ્રથમ ઉડાનને પણ મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ ગણાવી. તેમણે જણાવ્યું કે આ વિમાનનું ઉત્પાદન ભારતમાં થઈ રહ્યું છે અને આવા 40 વિમાનો દેશમાં તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યા છે. તેમણે આ પહેલને વિમાનન ક્ષેત્ર, સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગો તેમજ રોજગારની તકો સાથે જોડીને રજૂ કરી.
તેમણે ડીઆરડીઓ દ્વારા વિકસિત સ્વદેશી લાંબા અંતરની લેન્ડ એટેક ક્રૂઝ મિસાઇલના સફળ પરીક્ષણનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો અને કહ્યું કે ભારત હવે સમુદ્રથી આકાશ સુધી પોતાની સુરક્ષા જરૂરિયાતોમાં વધુ આત્મનિર્ભર બની રહ્યું છે.
પ્રધાનમંત્રીએ આંતરરાષ્ટ્રીય યોગ દિવસનો ઉલ્લેખ કરતાં જણાવ્યું કે આ વખતે વિશ્વના અનેક દેશોમાં યોગ સંબંધિત કાર્યક્રમો યોજાયા હતા અને ભારતમાં પણ કરોડો લોકોએ તેમાં ભાગ લીધો હતો. તેમણે અમદાવાદમાં યોજાયેલી વિશ્વ યોગાસન ચેમ્પિયનશિપનો ઉલ્લેખ કરીને પદક વિજેતા ભારતીય ખેલાડીઓને અભિનંદન પાઠવ્યા. તેમણે યોગને ભારતની ઓળખ, આરોગ્ય અને જીવનશૈલી સાથે જોડ્યો.
નાગરિકોની ભૂમિકા અંગે બોલતાં તેમણે પશ્ચિમ એશિયામાં સર્જાયેલી તણાવપૂર્ણ પરિસ્થિતિના સંદર્ભમાં પોતાની અગાઉની અપીલો યાદ કરાવી. તેમણે જણાવ્યું કે સંકટના સમયમાં નાગરિકોનું શિસ્તબદ્ધ વર્તન પણ મહત્વપૂર્ણ હોય છે. તેમણે થોડો સમય સોનાની ખરીદી ટાળવા, વિદેશ પ્રવાસ મુલતવી રાખવા, સાથે મુસાફરી કરવાની અને ખેડૂતોને કુદરતી ખાતર અપનાવવાની અપીલ કરી હતી.
પ્રધાનમંત્રીએ જણાવ્યું કે અનેક પરિવારો લગ્ન પ્રસંગે નવું સોનું ખરીદવાને બદલે જૂના સોનાનો ઉપયોગ કરવા લાગ્યા, કેટલાક લોકોએ વિદેશ પ્રવાસ મુલતવી રાખ્યો અને અનેક લોકોએ અલગ-અલગ વાહનોમાં જવાની જગ્યાએ સાથે મુસાફરી કરવાનું પસંદ કર્યું, જેના કારણે ઇંધણની બચત થઈ. તેમણે કહ્યું કે ઘણા નાગરિકોએ બસ અને મેટ્રો જેવા જાહેર પરિવહનનો વધુ ઉપયોગ કર્યો અને ખેડૂતોમાં કુદરતી ખાતર તથા રસાયણમુક્ત ખેતી પ્રત્યે સકારાત્મક પ્રતિસાદ જોવા મળ્યો.
પ્રધાનમંત્રીએ સામાજિક સુરક્ષા અંગે સમજાવવા માટે મહારાષ્ટ્રના નાંદેડ જિલ્લાના બહાદુરપુરા ગામનું ઉદાહરણ આપ્યું. તેમણે પેઠકર પરિવારની પહેલનો ઉલ્લેખ કરતાં જણાવ્યું કે પરિવારે પોતાના ઘરમાં લગ્ન પ્રસંગે ગામના લોકોને અકસ્માત વીમો અપાવ્યો અને દરેક વ્યક્તિને એક લાખ રૂપિયાનું વીમા કવર આપવામાં આવ્યું.
તેમણે પ્રધાનમંત્રી સુરક્ષા વીમા યોજના અંગે જણાવ્યું કે આ યોજના હેઠળ ઓછા વાર્ષિક પ્રીમિયમમાં અકસ્માત વીમાનો લાભ મળે છે અને સામાન્ય પરિવારો માટે મુશ્કેલ સમયમાં તે મહત્વપૂર્ણ સહારો બની શકે છે. તેમણે લોકોને આ યોજનાઓ વિશે પરિવાર, ગામ અને આસપાસના લોકોને માહિતગાર કરવાની અપીલ કરી.
પ્રધાનમંત્રીએ પ્રધાનમંત્રી જીવન જ્યોતિ વીમા યોજનાનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો અને જણાવ્યું કે આ યોજના દ્વારા મૃત્યુની સ્થિતિમાં પરિવારને આર્થિક સહાય મળી શકે છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ નાની રકમના પ્રીમિયમથી પરિવારોને સુરક્ષાનું કવચ મળી શકે છે.
પ્રધાનમંત્રીએ અંધશ્રદ્ધાને સમાજ માટે નુકસાનકારક ગણાવી અને કહ્યું કે અંધશ્રદ્ધા ભય પેદા કરે છે, જેના કારણે લોકો સત્ય, તર્ક અને પુરાવાથી દૂર થઈ જાય છે. તેમણે સમાજના વિકાસ માટે વૈજ્ઞાનિક વિચારસરણીને જરૂરી ગણાવી.
આ મુદ્દાને સમજાવવા માટે તેમણે આસામના હરગિલા પક્ષીનું ઉદાહરણ આપ્યું. તેમણે જણાવ્યું કે આ પક્ષી પ્રકૃતિને સ્વચ્છ રાખવામાં મદદરૂપ છે, પરંતુ લાંબા સમય સુધી કેટલીક જગ્યાએ તેને અશુભ માનવામાં આવતું હતું. જેના કારણે લોકો તેના માળા ધરાવતા વૃક્ષો પણ કાપી નાખતા હતા, જેનાથી પક્ષી અને પર્યાવરણ બંનેને નુકસાન પહોંચ્યું.
પ્રધાનમંત્રીએ જીવ વૈજ્ઞાનિક પૂર્ણિમા દેવી બર્મનના પ્રયાસોની પ્રશંસા કરી. તેમણે જણાવ્યું કે તેમણે ગ્રામિણ મહિલાઓને હરગિલા પક્ષીના મહત્વ વિશે જાગૃત કર્યા અને ધીમે ધીમે આ પહેલ “હરગિલા આર્મી” તરીકે ઓળખાવા લાગી. તેમણે કહ્યું કે યોગ્ય માહિતી સમાજ સુધી પહોંચે ત્યારે જૂની ગેરમાન્યતાઓમાં પણ પરિવર્તન આવી શકે છે.
પ્રધાનમંત્રીએ નાગાલેન્ડની રમતગમત પહેલોની ચર્ચા કરતાં નાગાલેન્ડ બેબી લીગને બાળકોમાં ફૂટબોલ કૌશલ્ય વિકસાવતી પહેલ ગણાવી. તેમણે જણાવ્યું કે આ લીગ દ્વારા નાના બાળકોમાં આત્મવિશ્વાસ, શિસ્ત, ઝડપ અને ટીમ ભાવના વિકસાવવામાં મદદ મળે છે.
તેમણે નાગાલેન્ડ મહિલા ફૂટસલ લીગનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો અને જણાવ્યું કે ફૂટસલ ફૂટબોલનું ઝડપી અને નાનાં મેદાનમાં રમાતું સ્વરૂપ છે, જેમાં ખેલાડીઓને ઝડપી નિર્ણય લેવા પડે છે. તેમણે તેને દીકરીઓને પોતાની પ્રતિભા દર્શાવવા માટેનું એક મંચ ગણાવ્યું.
ભારતીય જ્ઞાન પરંપરા અંગે તેમણે નાલંદા યુનિવર્સિટીમાં શાસ્ત્રાર્થ પરંપરાના પુનઃપ્રયોગનો ઉલ્લેખ કર્યો અને કહ્યું કે શાસ્ત્રાર્થ માત્ર ચર્ચા નહીં પરંતુ વિચાર, તર્ક, ધૈર્ય અને ગહન મનન કરવાની પરંપરા છે.
તેમણે દિલ્હીની કેન્દ્રીય સંસ્કૃત યુનિવર્સિટીની પહેલનો ઉલ્લેખ કરતાં જણાવ્યું કે યુનિવર્સિટી કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા અને ડેટા વિજ્ઞાનમાં બી.ટેક કાર્યક્રમ શરૂ કરી રહી છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ આ પહેલ આધુનિક ટેકનોલોજી અને ભારતીય ભાષાઓ વચ્ચે મહત્વપૂર્ણ સેતુનું કાર્ય કરશે તેમજ ભારતીય ભાષાઓ માટે નવા ટેકનોલોજીકલ સાધનો વિકસાવવા અને પ્રાચીન ગ્રંથોને ડિજિટલ સ્વરૂપે સુરક્ષિત રાખવામાં મદદરૂપ બનશે.
પ્રધાનમંત્રીએ ડોમિનિકન રિપબ્લિકની બ્રહ્મકમલ ડોમિનિકાના ટીમનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો અને જણાવ્યું કે ત્યાં સ્પેનિશ ભાષા બોલતા લોકો વૈદિક સાહિત્યનો અભ્યાસ કરી રહ્યા છે અને વૈદિક મંત્રોના ઉચ્ચાર શીખી રહ્યા છે. તેમણે તેને ભારતીય સંસ્કૃતિની વૈશ્વિક પહોંચનું ઉદાહરણ ગણાવ્યું.
પ્રધાનમંત્રીએ મેઘાલયના જીવંત મૂળના પુલોની ચર્ચા કરતાં જણાવ્યું કે આ પુલો પ્રકૃતિ અને માનવ સર્જનાત્મકતાનું ઉદાહરણ છે. તેમણે કહ્યું કે આ પુલો લોખંડ અથવા સિમેન્ટથી નહીં પરંતુ રબરના વૃક્ષોની મૂળોને લાંબા સમય સુધી એક દિશામાં વિકસાવીને તૈયાર કરવામાં આવે છે અને સમય જતાં વધુ મજબૂત બનતા જાય છે.
તેમણે જણાવ્યું કે ભારતે મેઘાલયના આ મૂળ પુલોને યુનેસ્કો વર્લ્ડ હેરિટેજ નેટવર્કમાં સામેલ કરવા માટે અરજી કરી છે. તેમણે સ્થાનિક સમુદાયોની ભૂમિકાની પણ પ્રશંસા કરી અને જણાવ્યું કે લોકો પુલોની સંભાળ રાખી રહ્યા છે તેમજ આસપાસના વિસ્તારોમાં છોડની નર્સરીઓ પણ તૈયાર કરી રહ્યા છે.
પ્રધાનમંત્રીએ મધ્ય પ્રદેશના રાજગઢ જિલ્લાના બ્યાવરાની મહિલાઓની પહેલનો ઉલ્લેખ કરતાં જણાવ્યું કે તેમણે પ્લાસ્ટિક કચરો અને ખાલી બોટલો એકત્ર કરીને ઇકો બ્રિક્સ બનાવવાનું શરૂ કર્યું છે, જેના ઉપયોગથી જાહેર સ્થળોને સુંદર બનાવવામાં આવી રહ્યા છે.
ગણેશોત્સવના સંદર્ભમાં તેમણે દેશવાસીઓને અપીલ કરી કે ગણપતિની મૂર્તિઓ સ્થાનિક માટીથી બનેલી અને સ્થાનિક કુંભારો તથા કલાકારો દ્વારા તૈયાર કરાયેલી ખરીદવી જોઈએ તેમજ પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસની મૂર્તિઓ ન ખરીદવી જોઈએ. તેમના જણાવ્યા મુજબ માટીની મૂર્તિઓ વિસર્જન બાદ સ્વાભાવિક રીતે પાણીમાં ભળી જાય છે અને નદીઓ, તળાવો તથા પર્યાવરણના સંરક્ષણમાં મદદરૂપ બને છે.
અંતમાં પ્રધાનમંત્રીએ વરસાદી પાણીના સંરક્ષણ પર ભાર મૂકતાં કહ્યું કે વરસાદનું દરેક ટીપું બચાવવું જરૂરી છે અને “કેચ ધ રેન” અભિયાનની ગતિ જાળવી રાખવી જોઈએ. તેમણે લોકોને પોતાના આસપાસ થઈ રહેલા સકારાત્મક પ્રયાસોની માહિતી પણ વહેંચવાની અપીલ કરી.
