ભારતીય રિઝર્વ બેન્ક (RBI)એ ઑક્ટોબરની મોનેટરી પોલિસી સમીક્ષામાં રેપો રેટમાં 25 બેસિસ પોઇન્ટ એટલે કે 0.25 ટકાનો વધારો કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાની અધ્યક્ષતાવાળી મોનેટરી પોલિસી કમિટી (MPC)ના આ નિર્ણય બાદ રેપો રેટ 5.25 ટકાથી વધીને 5.50 ટકા થઈ ગયો છે.
ફેબ્રુઆરી 2023 બાદ પ્રથમ વખત RBIએ રેપો રેટમાં વધારો કર્યો છે. વૈશ્વિક આર્થિક પરિસ્થિતિમાં અનિશ્ચિતતા અને કાચા તેલના ભાવમાં વધારાને કારણે મોંઘવારી અંગે ચિંતા વચ્ચે કેન્દ્રીય બેન્કે આ નિર્ણય લીધો છે.
RBI ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ મોનેટરી પોલિસી સમીક્ષા દરમિયાન જણાવ્યું કે વર્તમાન આર્થિક અને નાણાકીય પરિસ્થિતિની વ્યાપક સમીક્ષા બાદ કમિટીએ રેપો રેટ વધારવાનો નિર્ણય સર્વસંમતિથી લીધો છે.
રેપો રેટ એ દર છે જેના પર RBI જરૂરિયાત મુજબ કોમર્શિયલ બેન્કોને ટૂંકા ગાળા માટે નાણાં ઉપલબ્ધ કરાવે છે. તેમાં ફેરફારથી બેન્કિંગ સિસ્ટમમાં વ્યાજ દરો અને લોનની કિંમત પર અસર થઈ શકે છે.
રેપો રેટમાં 25 બેસિસ પોઇન્ટના વધારા બાદ RBIના અન્ય મુખ્ય નીતિગત દરોમાં પણ ફેરફાર થયો છે. Standing Deposit Facility (SDF) Rateને 5.25 ટકા પર સમાયોજિત કરવામાં આવ્યો છે. જ્યારે Marginal Standing Facility (MSF) Rate અને Bank Rate વધીને 5.75 ટકા થઈ ગયા છે.
RBIના આ નિર્ણયની બેન્કોમાંથી લોન લેનારા ગ્રાહકો પર અસર થઈ શકે છે. રેપો રેટ વધ્યા બાદ બેન્કોની ફંડિંગ કોસ્ટ વધવાની શક્યતા રહે છે. બેન્કો લોનના વ્યાજ દરોમાં ફેરફાર કરીને આ અસર ગ્રાહકો સુધી પહોંચાડી શકે છે.
ખાસ કરીને હોમ લોન, કાર લોન અને પર્સનલ લોનના વ્યાજ દરો પર તેની અસર થઈ શકે છે. જો બેન્કો વ્યાજ દરમાં વધારો કરે છે તો ફ્લોટિંગ રેટવાળી લોનની EMI વધી શકે છે અથવા લોનની મુદત લાંબી થઈ શકે છે.
જોકે, વાસ્તવિક અસર દરેક બેન્કના વ્યાજ દર, લોનના પ્રકાર અને ગ્રાહકની વર્તમાન શરતો પર નિર્ભર રહેશે. તેથી RBIના નિર્ણય બાદ બેન્કોના નવા વ્યાજ દરો અને સુધારેલી EMI પર ધ્યાન આપવું પડશે.
RBIએ ફેબ્રુઆરી 2023 બાદ રેપો રેટમાં વધારો કર્યો ન હતો. ત્યારબાદ કેન્દ્રીય બેન્કનું વલણ લાંબા સમય સુધી સ્થિર રહ્યું હતું અને 2025માં મોંઘવારીમાં ઘટાડાને ધ્યાનમાં રાખીને નીતિગત દરોમાં કુલ 125 બેસિસ પોઇન્ટનો ઘટાડો કરવામાં આવ્યો હતો.
હવે પરિસ્થિતિમાં ફેરફાર વચ્ચે RBIએ ફરી એક વખત વ્યાજ દર વધારવાનો નિર્ણય કર્યો છે. કેન્દ્રીય બેન્ક સામે મોંઘવારીને નિયંત્રિત રાખવા અને આર્થિક વિકાસ વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો પડકાર છે.
