સરકારે નવા અને આયાતી મોબાઇલમાં 'સંચાર સાથી' એપ ફરજિયાત કરી છે. આ એપ સુરક્ષા અને સ્કેમથી બચાવવા માટે છે, પરંતુ વિપક્ષ અને પ્રાઇવસી એક્ટિવિસ્ટ્સ તેને દેખરેખ અને પ્રાઇવસી માટે ખતરો માની રહ્યા છે.
Sanchar Saathi: ભારત સરકારે ડિપાર્ટમેન્ટ ઑફ ટેલિકમ્યુનિકેશન્સ (DoT) ના નિર્દેશ હેઠળ તમામ નવા અને આયાતી મોબાઇલ ફોનમાં 'સંચાર સાથી' એપ પ્રી-ઇન્સ્ટોલ કરવી ફરજિયાત કરી દીધી છે. આ એપ મુખ્યત્વે નાગરિકોની ડિજિટલ સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે બનાવવામાં આવી છે. સંચાર સાથી એપ યુઝર્સને તેમના મોબાઇલની સાચી ઓળખ, IMEI વેરિફિકેશન, ખોવાયેલો અથવા ચોરાયેલો ફોન બ્લોક કરવા અને શંકાસ્પદ કોલ અથવા છેતરપિંડીની જાણ કરવા જેવી સુવિધાઓ પૂરી પાડે છે. સરકારનું કહેવું છે કે આ પગલું મોબાઇલ સેવાનો ખોટો ઉપયોગ ઘટાડવા અને લોકોને છેતરપિંડીથી બચાવવા માટે જરૂરી છે.
નવીન સુરક્ષા કે જાસૂસીનું હથિયાર?
સરકારનું આ પગલું સોશિયલ મીડિયા અને વિપક્ષ વચ્ચે હંગામો મચાવી રહ્યું છે. ઘણા લોકોએ સંચાર સાથી એપની સરખામણી પેગાસસ સ્પાયવેર સાથે કરી છે. કોંગ્રેસના સાંસદ કાર્તિ ચિદમ્બરમે તેને ‘‘પેગાસસ પ્લસ પ્લસ’’ ગણાવ્યું અને કહ્યું કે તે લોકોના ખાનગી જીવન પર કબજો કરી શકે છે. તેમનું એમ પણ કહેવું હતું કે સરકાર હવે સ્માર્ટફોન યુઝર્સની ગતિવિધિઓ પર નજર રાખી શકે છે. સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર આ મામલો ઝડપથી વાયરલ થયો અને વિપક્ષી નેતાઓ તેમજ પ્રાઇવસી એક્ટિવિસ્ટ્સે તેની સખત ટીકા કરી.
સરકારનો દૃષ્ટિકોણ
સંચાર સાથી એપ સરકારનું સાયબર સિક્યોરિટી ટૂલ છે, જેને સ્માર્ટફોનના ઉપયોગને સુરક્ષિત બનાવવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે. તેના દ્વારા યુઝર્સ તેમના ફોનનો IMEI નંબર ચેક કરી શકે છે, જાણી શકે છે કે કોઈ વ્યક્તિની ID સાથે કેટલા SIM કાર્ડ જોડાયેલા છે અને ખોવાયેલા ફોનને બ્લોક કરી શકે છે. સરકારનું કહેવું છે કે આ એપ ફક્ત સુરક્ષાના હેતુથી છે અને તેનો લક્ષ્ય લોકોને સ્કેમ અને છેતરપિંડીથી બચાવવાનો છે. નવા ફોન પર આ એપ પ્રી-ઇન્સ્ટોલ હોવી ફરજિયાત છે અને જૂના ફોનમાં તેને સોફ્ટવેર અપડેટ દ્વારા ઇન્સ્ટોલ કરવી પડશે.
પ્રાઇવસી પર ચિંતા
જોકે સંચાર સાથીનો ઉદ્દેશ્ય સુરક્ષા છે, પરંતુ તેના ફરજિયાત ઇન્સ્ટોલેશન અને યુઝર્સને તેને ડિલીટ કે ડિસેબલ ન કરવા દેવાની નીતિને લઈને પ્રાઇવસીની ચિંતા વધી ગઈ છે. CPI(M) સાંસદ જ્હોન બ્રિટાસે મજાકમાં કહ્યું કે આગલું પગલું કદાચ કોલર અને બ્રેઇન મોનિટર હોઈ શકે છે. રાજ્યસભા સાંસદ પ્રિયંકા ચતુર્વેદીએ તેને ‘‘બિગ બોસ સર્વેલન્સ મોમેન્ટ’’ ગણાવ્યું. પોલિટિકલ એનાલિસ્ટ તહસીન પૂનાવાલાએ તેને પ્રાઇવસી અને વ્યક્તિગત આઝાદી પર હુમલો ગણાવ્યો. તેમણે ટ્વીટ કર્યું કે સરકાર એપના બહાને કોલ, ટેક્સ્ટ અને લોકેશન પર નજર રાખી શકે છે.
પેગાસસ સાથે સરખામણી શા માટે?
પેગાસસ એક વિશેષ સ્પાયવેર છે જે લક્ષિત ફોન પર જાસૂસી કરી શકે છે, જ્યારે સંચાર સાથી એપ મુખ્યત્વે સુરક્ષા ટૂલ છે. પરંતુ આ એપ ઘણી પરમિશન માંગે છે જેમ કે કેમેરા એક્સેસ, કોલ અને મેસેજ મોનિટર કરવા, નેટવર્ક સ્ટેટ જોવું અને ડિવાઇસનું લોકેશન ટ્રેક કરવું. આ ડેટા એપને ફોન શોધવા અને સુરક્ષા તપાસ માટે જરૂરી છે, પરંતુ સાથે જ તે પ્રાઇવસી માટે જોખમ પણ ઊભું કરે છે. યુઝર્સ તેને અનઇન્સ્ટોલ કે મોડિફાઈ કરી શકતા નથી, જેનાથી ચિંતા વધે છે.
