સામાજિક કાર્યકર અને શિક્ષણ સુધારક સોનમ વાંગચુકે ભારતના વિકાસ અને રાજકીય વ્યવસ્થાને લઈને ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા છે. તેમણે કહ્યું કે જો દેશમાં વર્તમાન પરિસ્થિતિઓ આ જ રીતે ચાલુ રહેશે, તો ભારત 2047 સુધી વિકસિત દેશ બનવાનું લક્ષ્ય હાંસલ કરી શકશે નહીં. તેમણે ભારતની માથાદીઠ આવક અને પડોશી દેશોની આર્થિક પ્રગતિનો ઉલ્લેખ કરતાં વ્યવસ્થામાં મોટા ફેરફારોની જરૂરિયાત દર્શાવી. વાંગચુકે ગુરુવારે મોડી રાત્રે જાહેર કરાયેલા વીડિયો સંદેશમાં જણાવ્યું કે છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી તેમની તબિયત સારી ન હતી. આ દરમિયાન તેમને દેશની વર્તમાન સ્થિતિ અને ભવિષ્ય અંગે ગંભીરતાથી વિચારવાનો અવસર મળ્યો. તેમણે કહ્યું કે ભારતને આગળ લઈ જવા માટે માત્ર સરકાર બદલવી પૂરતી નથી, પરંતુ રાજકીય નેતૃત્વ પસંદ કરવાની પ્રક્રિયા અને શાસન વ્યવસ્થામાં વ્યાપક સુધારાની જરૂર છે.
સોનમ વાંગચુકે કહ્યું કે લગભગ પાંચ દાયકા પહેલાં ભારતથી પાછળ અથવા તેની આસપાસ ગણાતા કેટલાક દેશો હવે આર્થિક વિકાસના અનેક માપદંડોમાં આગળ નીકળી ગયા છે. તેમણે થાઈલેન્ડ, મલેશિયા, ઈન્ડોનેશિયા, શ્રીલંકા અને બાંગ્લાદેશના ઉદાહરણો આપ્યા.
તેમણે કહ્યું કે ભારત સામે 2047 સુધી વિકસિત અને સન્માનિત રાષ્ટ્ર બનવાનું લક્ષ્ય છે, પરંતુ તે હાંસલ કરવા માટે વર્તમાન વ્યવસ્થામાં મોટા ફેરફારો કરવા પડશે. તેમણે વિકાસને માત્ર આર્થિક આંકડાઓ સુધી મર્યાદિત ન રાખવાની વાત કરી અને શિક્ષણ, શાસન, સંસ્થાકીય વ્યવસ્થા તથા રાજકીય નેતૃત્વને દેશની પ્રગતિ સાથે જોડ્યા.
જોકે, માથાદીઠ આવક અને વિકાસના વિવિધ સૂચકાંકોમાં દેશોની તુલના કરતી વખતે અલગ-અલગ આર્થિક માપદંડોને ધ્યાનમાં લેવાની જરૂર પડે છે. વાંગચુકે પોતાના નિવેદનમાં મુખ્યત્વે ભારતની વિકાસ ગતિ અને માથાદીઠ આવક અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી.
વાંગચુકે કહ્યું કે ભારતની શાસન વ્યવસ્થા સાથે જોડાયેલી સમસ્યાઓ માટે કોઈ એક રાજકીય પક્ષને જવાબદાર ગણાવવો પૂરતો નથી. તેમના અનુસાર, અલગ-અલગ સમયે અલગ-અલગ પક્ષોની સરકારો સત્તામાં રહી છે, પરંતુ વિરોધના અવાજોને દબાવવા અને વ્યવસ્થા સાથે જોડાયેલા અનેક સવાલો સતત યથાવત રહ્યા છે.
તેમણે રાજકીય પરિવર્તનને વ્યાપક સંસ્થાકીય પરિવર્તન સાથે જોડતાં કહ્યું કે માત્ર સરકાર બદલવાથી ભ્રષ્ટાચાર, અન્યાય અને વહીવટી સમસ્યાઓ દૂર થતી નથી. તેમના અનુસાર, દેશમાં એવી વ્યવસ્થાની જરૂર છે જેમાં નાગરિકોની ભાગીદારી વધે અને શાસનમાં જવાબદારી મજબૂત બને.
સોનમ વાંગચુકે 2012-13ના ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી આંદોલનનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. તેમણે કહ્યું કે તે સમયના જનઆંદોલન બાદ દેશની રાજનીતિમાં મહત્વપૂર્ણ ફેરફારો જોવા મળ્યા અને સરકાર બદલાઈ, પરંતુ તેમના અનુસાર ભ્રષ્ટાચાર તથા અન્યાય જેવી સમસ્યાઓ દૂર થઈ નથી.
તેમણે દાવો કર્યો કે સમય જતાં આ સમસ્યાઓએ નવા સ્વરૂપ ધારણ કર્યા છે અને કેટલાક કિસ્સાઓમાં સ્થિતિ અગાઉ કરતાં વધુ ગંભીર બની છે. વાંગચુકનું કહેવું છે કે રાજકીય પરિવર્તનને માત્ર સત્તા પરિવર્તનને બદલે વ્યવસ્થામાં લાંબા ગાળાના સુધારા સાથે જોડવાની જરૂર છે.
વાંગચુકે ભારતના રાજકીય ભવિષ્ય અંગેના પોતાના સંદેશમાં શાંતિપૂર્ણ ક્રાંતિની વાત કરી. તેમણે કહ્યું કે દેશને એવા નેતૃત્વની જરૂર છે જે નિઃસ્વાર્થ, નિર્ભય, ચારિત્ર્યવાન અને સક્ષમ હોય.
તેમણે નાગરિકોને અપીલ કરી કે તેઓ પોતાના વિસ્તાર અને દેશમાં એવા લોકોને ઓળખે જેઓ જાહેર જીવનમાં ઈમાનદારી અને ક્ષમતા સાથે યોગદાન આપી શકે. વાંગચુકે લોકોને ઓછામાં ઓછા એક એવા વ્યક્તિનું નામ સૂચવવા કહ્યું, જેને તેઓ દેશના ભવિષ્ય માટે યોગ્ય નેતૃત્વ માને છે.
તેમના અનુસાર, આવા લોકોની ઓળખ કરવી અને તેમની સાથે સંવાદ કરવો તેમના માટે સ્વતંત્રતા દિવસના અવસરે એક મહત્વપૂર્ણ યોગદાન હશે. તેમણે કહ્યું કે તેઓ એવા લોકોને મળવા માગે છે જેઓ દેશના ભવિષ્ય માટે નવો દૃષ્ટિકોણ તૈયાર કરવામાં મદદ કરી શકે.વાંગચુકે પોતાના સંદેશમાં શિક્ષણના મુદ્દાને પણ મહત્વ આપ્યું. તેમણે શિક્ષણ મંત્રાલયમાં ફેરફાર બાદ નવી વ્યવસ્થામાંથી મોટા સુધારાની અપેક્ષા અંગે સવાલ ઉઠાવ્યા. તેમનું કહેવું હતું કે ભારતની પ્રગતિ સીધી રીતે તેની શિક્ષણ વ્યવસ્થા સાથે જોડાયેલી છે.
તેમણે કહ્યું કે જ્યાં સુધી દેશની શિક્ષણ વ્યવસ્થા મજબૂત નહીં બને ત્યાં સુધી ભારતનું ભવિષ્ય મજબૂત કરવું મુશ્કેલ રહેશે. તેમના અનુસાર, શિક્ષણ માત્ર રોજગારનું માધ્યમ નથી, પરંતુ વૈજ્ઞાનિક વિચારસરણી, નાગરિક ચેતના, કૌશલ્ય વિકાસ અને આર્થિક પ્રગતિનો આધાર પણ છે.
વાંગચુક લાંબા સમયથી શિક્ષણ અને હિમાલયી વિસ્તારોમાં ટકાઉ વિકાસ સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓ પર સક્રિય રહ્યા છે. તેમના તાજેતરના નિવેદનમાં પણ શિક્ષણ અને માનવ સંસાધનને ભારતના લાંબા ગાળાના વિકાસના કેન્દ્રમાં રાખવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
સોનમ વાંગચુકે અગાઉ વિદ્યાર્થીઓ સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓને લઈને દિલ્હીના જંતર-મંતર પર અનિશ્ચિતકાલીન ભૂખ હડતાળ શરૂ કરી હતી. ઉપલબ્ધ વિગતો અનુસાર, તેમણે 28 જૂને NEET-UG પેપર લીક અને પરીક્ષા વ્યવસ્થામાં કથિત અનિયમિતતાઓ સામે વિદ્યાર્થીઓના સમર્થનમાં આ આંદોલન શરૂ કર્યું હતું.
ભૂખ હડતાળ દરમિયાન તેમની તબિયત બગડ્યા બાદ દિલ્હી પોલીસે તેમને 18 જુલાઈએ જંતર-મંતર પરથી સફદરજંગ હોસ્પિટલમાં ખસેડ્યા હતા. બાદમાં તેમને મેદાંતા હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા. સરકાર તરફથી આશ્વાસન મળ્યા બાદ તેમણે 24 જુલાઈએ ભૂખ હડતાળ સમાપ્ત કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો.
આંદોલન દરમિયાન તેમના સ્વાસ્થ્ય અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી. 8 જુલાઈ સુધીમાં તેમના વજનમાં આશરે 7 કિલોગ્રામનો ઘટાડો અને બ્લડ પ્રેશર 103/68 નોંધાયું હોવાની માહિતી સામે આવી હતી.
વાંગચુક લદ્દાખ માટે બંધારણીય અને રાજકીય માંગણીઓને લઈને પણ લાંબા સમયથી આંદોલન કરતા રહ્યા છે. તેમના આંદોલનોમાં લદ્દાખને પૂર્ણ રાજ્યનો દરજ્જો, પર્યાવરણ સંરક્ષણ અને પ્રદેશ માટે રાજકીય પ્રતિનિધિત્વ સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓ મુખ્ય રહ્યા છે.
ઉપલબ્ધ માહિતી અનુસાર, તેઓ અગાઉ લદ્દાખને પૂર્ણ રાજ્યનો દરજ્જો આપવાની માંગને લઈને લાંબા સમય સુધી કસ્ટડીમાં રહ્યા હતા. તેમના પર 24 સપ્ટેમ્બર 2025ના રોજ લેહમાં થયેલી હિંસા અંગે આરોપ લગાવવામાં આવ્યા હતા. તે હિંસામાં ચાર લોકોનાં મોત અને આશરે 90 લોકો ઘાયલ થયાની માહિતી સામે આવી હતી.
સરકાર તરફથી વાંગચુક પર હિંસા ભડકાવવાના આરોપ લગાવવામાં આવ્યા હતા. 26 સપ્ટેમ્બરે તેમને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા કાયદા એટલે કે NSA હેઠળ કસ્ટડીમાં લેવામાં આવ્યા હતા અને બાદમાં જોધપુર જેલ મોકલવામાં આવ્યા હતા. જોકે, વાંગચુકે આ આરોપો અને પોતાની ભૂમિકા અંગે અલગ વલણ રજૂ કર્યું છે.
ભારત સરકારે 2047 સુધી ભારતને વિકસિત રાષ્ટ્ર બનાવવાનું લક્ષ્ય નક્કી કર્યું છે. આ પૃષ્ઠભૂમિમાં વાંગચુકનું તાજેતરનું નિવેદન દેશની આર્થિક દિશા, શિક્ષણ, શાસન વ્યવસ્થા અને રાજકીય નેતૃત્વ અંગેની ચર્ચાને વધુ વેગ આપી શકે છે. તેમનો મુખ્ય તર્ક છે કે વિકસિત ભારતનું લક્ષ્ય માત્ર આર્થિક વિકાસના ઝડપી દરથી હાંસલ નહીં થાય. તેના માટે વધુ સારું શિક્ષણ, મજબૂત સંસ્થાઓ, જવાબદાર શાસન, સક્ષમ નેતૃત્વ અને નાગરિકોની ભાગીદારી પણ જરૂરી રહેશે.
વાંગચુકે પોતાના વીડિયો સંદેશમાં લોકોને રાજકીય અને સામાજિક વ્યવસ્થામાં સકારાત્મક પરિવર્તન માટે સક્રિય ભૂમિકા ભજવવાની અપીલ કરી. તેમનું કહેવું છે કે દેશના ભવિષ્ય માટે એવા નેતૃત્વની ઓળખ જરૂરી છે જે વ્યક્તિગત હિતોથી ઉપર ઉઠીને રાષ્ટ્રહિતમાં કામ કરે.
તેમનું આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે ભારતમાં 2047ના વિકાસ લક્ષ્યને લઈને આર્થિક વૃદ્ધિ, રોજગાર, શિક્ષણ, સામાજિક વિકાસ અને શાસન સુધારા અંગે વ્યાપક ચર્ચા ચાલી રહી છે. વાંગચુકનો સંદેશ આ ચર્ચામાં એક ટીકાત્મક દૃષ્ટિકોણ રજૂ કરે છે અને શાંતિપૂર્ણ લોકતાંત્રિક માધ્યમોથી પરિવર્તનની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકે છે.
