રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે રાષ્ટ્રપતિ મેમોરેન્ડમ પર હસ્તાક્ષર કરીને અમેરિકાને 66 આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનોમાંથી બહાર કાઢવાનો આદેશ આપ્યો છે. વ્હાઇટ હાઉસે જણાવ્યું કે આ સંગઠનો અમેરિકાના રાષ્ટ્રીય હિત, સુરક્ષા અને સાર્વભૌમત્વ વિરુદ્ધ કામ કરી રહ્યા હતા.
યુએસ આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનોનો ત્યાગ: અમેરિકાની વિદેશ નીતિમાં ફરી એકવાર મોટો અને ચોંકાવનારો બદલાવ જોવા મળ્યો છે. રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે એક મહત્વપૂર્ણ રાષ્ટ્રપતિ મેમોરેન્ડમ (Presidential Memorandum) પર હસ્તાક્ષર કરીને અમેરિકાને 66 આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનોમાંથી બહાર કાઢવાનો આદેશ આપ્યો છે. વ્હાઇટ હાઉસ દ્વારા સ્પષ્ટપણે કહેવામાં આવ્યું છે કે આ તમામ સંગઠનો અમેરિકાના રાષ્ટ્રીય હિત, સુરક્ષા, આર્થિક મજબૂતી અને સાર્વભૌમત્વ (sovereignty) વિરુદ્ધ કામ કરી રહ્યા હતા.
આ નિર્ણય બાદ વૈશ્વિક રાજનીતિમાં હલચલ તેજ બની ગઈ છે. અમેરિકા જેવા પ્રભાવશાળી દેશનું આટલા મોટા પાયે આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનોથી અલગ થવું ઘણા દેશો માટે ચિંતાનો વિષય બની ગયું છે.
રાષ્ટ્રપતિ મેમોરેન્ડમનો આદેશ શું છે
વ્હાઇટ હાઉસ અનુસાર, આ રાષ્ટ્રપતિ મેમોરેન્ડમ હેઠળ અમેરિકા 35 બિન-યુએન અને 31 સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સંબંધિત સંગઠનોમાંથી તાત્કાલિક બહાર નીકળી જશે. આ સાથે જ અમેરિકી સરકારે તેના તમામ વિભાગો અને એજન્સીઓને નિર્દેશ આપ્યો છે કે આ સંગઠનોને કોઈપણ પ્રકારનું ભંડોળ અથવા તકનીકી સહયોગ તાત્કાલિક બંધ કરવામાં આવે.
સરકારનું કહેવું છે કે આ સંગઠનો હવે અમેરિકાની પ્રાથમિકતાઓ અનુસાર કામ નથી કરી રહ્યા. આમાંથી ઘણી સંસ્થાઓ એવા વૈશ્વિક એજન્ડાને આગળ ધપાવી રહી છે, જે અમેરિકાના હિતો સાથે ટકરાય છે.
અમેરિકાએ શા માટે આવો કડક નિર્ણય લીધો
ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રનો તર્ક છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનોમાં અમેરિકાની ભાગીદારીનો હેતુ અમેરિકી નાગરિકોને લાભ પહોંચાડવાનો હોવો જોઈએ. પરંતુ આ સંગઠનોએ અમેરિકાના કરદાતાઓના અબજો ડોલર ખર્ચ કરાવ્યા, જ્યારે બદલામાં કોઈ નક્કર પરિણામો સામે આવ્યા નહીં.
વ્હાઇટ હાઉસ અનુસાર, ઘણા સંગઠનો કટ્ટર આબોહવા નીતિઓ (Climate Policies), ગ્લોબલ ગવર્નન્સ અને વૈચારિક કાર્યક્રમોને પ્રોત્સાહન આપી રહ્યા હતા. જેના કારણે અમેરિકાની સ્વતંત્ર નીતિ બનાવવાની ક્ષમતા નબળી પડી રહી હતી.
સરકારનો દાવો છે કે અમેરિકાને આ સંગઠનોમાં વારંવાર ટીકાનો સામનો કરવો પડ્યો, જ્યારે સૌથી વધુ ભંડોળ તે જ પૂરું પાડતું રહ્યું. આવી સ્થિતિમાં, ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર દ્વારા 'અમેરિકા ફર્સ્ટ' નીતિ હેઠળ આ પગલું ભરવામાં આવ્યું છે.
અમેરિકી કરદાતાઓના પૈસા અંગેનો તર્ક
ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રનું કહેવું છે કે અમેરિકી કરદાતાઓના પૈસા મર્યાદિત સંસાધન છે અને તેને એવા સંગઠનો પર ખર્ચ કરી શકાય નહીં, જે અમેરિકા વિરુદ્ધ વલણ અપનાવે છે.
સરકારનું માનવું છે કે આ સંગઠનોમાંથી બહાર નીકળીને જે પૈસા બચશે, તેનો ઉપયોગ અમેરિકાની આંતરિક સુરક્ષા, આર્થિક વિકાસ, સરહદી સુરક્ષા અને રોજગાર નિર્માણ પર કરવામાં આવશે.
પહેલા પણ આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનોથી દૂર રહ્યા છે ટ્રમ્પ
આ પહેલીવાર નથી કે રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે અમેરિકાને આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનોથી અલગ કર્યું હોય. તેમના પહેલા કાર્યકાળમાં પણ તેમણે ઘણા મોટા નિર્ણયો લીધા હતા.
કાર્યભાર સંભાળતા જ ટ્રમ્પે અમેરિકાને વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન (WHO) માંથી બહાર કાઢવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરી દીધી હતી. આ ઉપરાંત તેમણે પેરિસ આબોહવા કરારથી પણ અમેરિકાને અલગ કરી દીધું હતું.
એટલું જ નહીં, ટ્રમ્પે આર્થિક સહયોગ અને વિકાસ સંગઠન (OECD) ને સ્પષ્ટ કરી દીધું હતું કે તેનો વૈશ્વિક કર કરાર અમેરિકામાં લાગુ પડશે નહીં. બાદમાં તેમણે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર માનવાધિકાર પરિષદમાંથી પણ અમેરિકાને બહાર કરી દીધું અને યુએન રાહત અને કાર્ય એજન્સી (UNRWA) ને ભંડોળ પૂરું પાડવા પર રોક લગાવી દીધી.
કયા સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સંગઠનોમાંથી અમેરિકા હટશે
આ નવા આદેશ હેઠળ અમેરિકા 31 યુએન સંબંધિત સંગઠનોમાંથી બહાર નીકળી જશે. આમાં આર્થિક, સામાજિક અને પર્યાવરણ સંબંધિત ઘણા મહત્વપૂર્ણ સંગઠનોનો સમાવેશ થાય છે.
આ સંગઠનોમાં Department of Economic and Social Affairs, UN Economic and Social Council (ECOSOC) સાથે સંકળાયેલા વિવિધ પ્રાદેશિક કમિશન, International Law Commission, International Trade Centre, UN Framework Convention on Climate Change અને Peacebuilding Fund જેવા નામોનો સમાવેશ થાય છે.
આ સંગઠનોની ભૂમિકા વૈશ્વિક વિકાસ, આબોહવા પરિવર્તન અને શાંતિ સ્થાપના સાથે સંકળાયેલી રહી છે. અમેરિકાના બહાર નીકળવાથી તેમના ભંડોળ અને પ્રભાવ પર સીધી અસર પડી શકે છે.
બિન-યુએન સંગઠનોથી પણ અંતર
વ્હાઇટ હાઉસે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે અમેરિકા ઘણા બિન-યુએન સંગઠનોમાંથી પણ બહાર નીકળી જશે. આમાં International Solar Alliance, 24/7 Carbon-Free Energy Compact, Colombo Plan Council, Commission for Environmental Cooperation અને Education Cannot Wait જેવા સંગઠનોનો સમાવેશ થાય છે. સરકારનું કહેવું છે કે આ સંગઠનો અમેરિકાની ઉર્જા નીતિ અને આર્થિક હિતો વિરુદ્ધ એજન્ડા ચલાવી રહ્યા હતા.
