અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જણાવ્યું છે કે ઈરાન સાથે ચાલી રહેલો સંઘર્ષ ટૂંક સમયમાં સમાપ્ત થઈ શકે છે. વ્હાઇટ હાઉસમાં પત્રકારો સાથેની વાતચીત દરમિયાન તેમણે કહ્યું કે બંને પક્ષો વચ્ચેની વાટાઘાટો આગળ વધી રહી છે અને તેમને આશા છે કે આ વિવાદ લાંબા સમય સુધી નહીં ચાલે. ટ્રમ્પે એ પણ જણાવ્યું કે અમેરિકાને સૈન્ય સંસાધનો અને હથિયારોની કોઈ અછત નથી અને જરૂરિયાત મુજબ નવા હથિયારોનું ઉત્પાદન સતત ચાલુ છે.
ટ્રમ્પના આ નિવેદન વચ્ચે પ્રદેશમાં સૈન્ય પ્રવૃત્તિઓ તેજ બનતી જોવા મળી રહી છે. યમનમાં ઈરાન સમર્થિત હૂતી બળવાખોરો દ્વારા કરવામાં આવેલા મોટા મિસાઇલ અને ડ્રોન હુમલાઓને કારણે સમગ્ર પ્રદેશમાં સુરક્ષા અંગેની ચિંતાઓ વધી છે. ઊર્જા પુરવઠો, સમુદ્રી વેપાર અને વૈશ્વિક તેલ બજાર પર પણ આ સંકટની અસર જોવા મળી રહી છે.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે દાવો કર્યો કે ઈરાને પોતે જ વાટાઘાટોની પહેલ કરી છે અને બંને દેશો વચ્ચેની ચર્ચામાં સકારાત્મક પ્રગતિ થઈ રહી છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, કોઈપણ સૈન્ય અથડામણની સરખામણીએ રાજદ્વારી ઉકેલ તમામ પક્ષોના હિતમાં રહેશે. તેમણે કહ્યું કે જો સમજૂતી થશે તો તે પ્રાદેશિક સ્થિરતા માટે મહત્વપૂર્ણ પગલું સાબિત થઈ શકે છે.
ટ્રમ્પે ફરી જણાવ્યું કે અમેરિકા પોતાની સુરક્ષા અને સહયોગી દેશોની રક્ષા માટે સંપૂર્ણ રીતે તૈયાર છે, પરંતુ જો વાટાઘાટો સફળ રહેશે તો તણાવ ઘટવાની શક્યતા મજબૂત બની શકે છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય અહેવાલો અનુસાર હોર્મુઝ જળમાર્ગને લઈને અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સંભવિત સમજૂતી માટેની વાટાઘાટો આગળ વધી રહી છે. અહેવાલોમાં જણાવાયું છે કે ઈરાન અને ઓમાન વચ્ચે તૈયાર કરાયેલા ડ્રાફ્ટને અંતિમ સ્વરૂપ આપવાની પ્રક્રિયા ચાલુ છે.
હોર્મુઝ જળમાર્ગ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી વેપાર માર્ગોમાંનો એક છે, જ્યાંથી વૈશ્વિક તેલ પુરવઠાનો મોટો હિસ્સો પસાર થાય છે. આ માર્ગમાં કોઈપણ પ્રકારનો વિક્ષેપ આંતરરાષ્ટ્રીય ઊર્જા બજાર પર વ્યાપક અસર કરી શકે છે.
આ દરમિયાન યમનની સરકારી સેનાએ માહિતી આપી કે હૂતી બળવાખોરોએ બેલિસ્ટિક મિસાઇલ અને ડ્રોન દ્વારા અનેક સૈન્ય ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવ્યા. આ હુમલાઓમાં ઓછામાં ઓછા 30 સૈનિકોના મોત થયા હોવાનું જણાવાયું છે, જ્યારે અનેક અન્ય ઘાયલ થયા છે.
હૂતી જૂથે એડનની ખાડીમાં એક સાઉદી તેલ ટેન્કર પર મિસાઇલ હુમલો કરવાનો દાવો પણ કર્યો છે. જો આવા હુમલાઓ સતત ચાલુ રહેશે તો સમુદ્રી વેપાર અને ઊર્જા પુરવઠા પર વધારાનો દબાણ ઊભો થઈ શકે છે.
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર તાજેતરના હુમલાઓ યમનના સંઘર્ષને નવા તબક્કામાં લઈ જઈ શકે છે. હૂતી બળવાખોરોએ પૂર્વી યમનમાં સરકારી સેનાના અનેક મહત્વપૂર્ણ ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવ્યા છે, જેને સાઉદી સમર્થિત સરકારનો મજબૂત આધાર માનવામાં આવે છે.
સાઉદી નેતૃત્વવાળા ગઠબંધનના જણાવ્યા અનુસાર નજરાન એરપોર્ટ પર થયેલા હુમલામાં 11 નાગરિકો ઘાયલ થયા છે. વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે જો બંને પક્ષો વચ્ચેનો સંઘર્ષ આ જ રીતે વધતો રહેશે તો યમન ફરી એકવાર વ્યાપક ગૃહયુદ્ધની સ્થિતિમાં પહોંચી શકે છે.
સમુદ્રી નિરીક્ષણના આંકડાઓ અનુસાર હોર્મુઝ જળમાર્ગમાંથી પસાર થતા જહાજોની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો નોંધાયો છે. તણાવ વધતા પહેલાં દરરોજ અંદાજે 130થી 140 જહાજો આ માર્ગમાંથી પસાર થતા હતા, જ્યારે હવે આ સંખ્યા નોંધપાત્ર રીતે ઘટી ગઈ છે.
બાબ-અલ-મંદેબ જળમાર્ગમાં પણ જહાજોની અવરજવર પ્રભાવિત થઈ છે. બંને સમુદ્રી માર્ગોને વૈશ્વિક વેપાર અને ઊર્જા પુરવઠા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
ઈરાનની સંસદ સમક્ષ એવો પ્રસ્તાવ પણ રજૂ કરવામાં આવ્યો છે, જેમાં અમેરિકા, ઇઝરાઇલ અને અન્ય વિરોધી દેશોના જહાજોની અવરજવર પર પ્રતિબંધ મૂકવાની તેમજ નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરનારા જહાજો પર માલના મૂલ્યના 20 ટકા સુધી દંડ લગાવવાની વાત કરવામાં આવી છે.
બીજી તરફ વિશ્વના આઠ મુખ્ય શિપિંગ સંગઠનોએ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર અને આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદ્રી સંગઠનને અપીલ કરી છે કે હોર્મુઝ જળમાર્ગમાંથી પસાર થતા જહાજો પર કોઈપણ પ્રકારનો વધારાનો શુલ્ક અથવા ટોલ લાગુ ન કરવામાં આવે. તેમનું કહેવું છે કે તેનાથી વૈશ્વિક શિપિંગ ખર્ચ વધશે અને મોંઘવારી પર પણ અસર પડશે.
દક્ષિણ લેબનાનમાં એક ઇમારતમાં થયેલા વિસ્ફોટમાં બે ઇઝરાયેલી સૈનિકોના મોત થયા હતા, જ્યારે ચાર અન્ય ઘાયલ થયા હતા. ઘટનાના બાદ ઇઝરાયેલી સેનાએ અનેક વિસ્તારોમાં જવાબી હવાઈ હુમલા કર્યા. તેના કારણે સમગ્ર પ્રદેશની સુરક્ષા સ્થિતિ વધુ સંવેદનશીલ બની છે.
પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા તણાવ વચ્ચે ભારતના પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી અને ઇઝરાઇલના પ્રધાનમંત્રી બેન્જામિન નેતન્યાહૂ વચ્ચે ટેલિફોન પર વાતચીત થઈ. બંને નેતાઓએ પ્રાદેશિક સુરક્ષા સ્થિતિ, વર્તમાન તણાવ અને ભારત-ઇઝરાઇલ વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી સંબંધિત વિવિધ મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરી.
પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા તણાવની અસર આંતરરાષ્ટ્રીય કાચા તેલના ભાવ પર પણ જોવા મળી. બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ પ્રતિ બેરલ 82 ડોલરથી ઉપર ગયો, જ્યારે અમેરિકન ડબ્લ્યુટીઆઈ ક્રૂડમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો નોંધાયો. વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે જો હોર્મુઝ જળમાર્ગ અથવા અન્ય મુખ્ય સમુદ્રી માર્ગો પર સંકટ વધુ ઊંડું બનશે તો વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં અસ્થિરતા વધુ વધી શકે છે.
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલુ તણાવ માત્ર પ્રાદેશિક સુરક્ષાનો મુદ્દો નથી, પરંતુ તેની સીધી અસર વૈશ્વિક વેપાર, ઊર્જા પુરવઠો, સમુદ્રી પરિવહન અને મોંઘવારી પર પડી શકે છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની વાટાઘાટો સફળ રહેશે તો બજારોને રાહત મળી શકે છે, પરંતુ હૂતી હુમલાઓ, સમુદ્રી માર્ગો પર વધતા જોખમો અને પ્રાદેશિક સૈન્ય પ્રવૃત્તિઓને કારણે સ્થિતિ હજુ પણ સંવેદનશીલ છે. આવનારા દિવસોમાં રાજદ્વારી પ્રયાસો અને સૈન્ય ઘટનાઓ પર વિશ્વની નજર રહેશે.
