અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ Donald Trumpએ ઈરાન મુદ્દે કડક વલણ દર્શાવતા જણાવ્યું કે વર્તમાન સંઘર્ષમાં અમેરિકા “દરેક પરિસ્થિતિમાં જીત હાંસલ કરશે.” તેમણે ચેતવણી આપી કે ઈરાન અથવા તો સમજૂતી કરશે અથવા ગંભીર પરિણામોનો સામનો કરશે. ટ્રમ્પે જણાવ્યું કે પરિસ્થિતિને નિયંત્રિત કરવા માટે અમેરિકાની પાસે તમામ સૈન્ય અને રાજદ્વારી વિકલ્પો ઉપલબ્ધ છે.
ટ્રમ્પે આ નિવેદન ચીન પ્રવાસે રવાના થવા પહેલાં આપ્યું હતું, જ્યાં તેમની મુલાકાત ચીનના રાષ્ટ્રપતિ Xi Jinping સાથે નિર્ધારિત છે.
અહેવાલો અનુસાર, અમેરિકા દ્વારા ઈરાન સંબંધિત તણાવ અને સૈન્ય પ્રવૃત્તિઓ પર ભારે ખર્ચ કરવામાં આવ્યો છે. અંદાજે 74 દિવસની અવધિ દરમિયાન અમેરિકાનો ખર્ચ 29 અબજ ડોલર સુધી પહોંચ્યો હોવાનું જણાવાયું છે. આ રકમ મુખ્યત્વે હથિયારો અને સૈન્ય સાધનો પર ખર્ચવામાં આવી છે, જ્યારે યુદ્ધસંબંધિત માળખાકીય નુકસાન અને ઠેકાણાઓને થયેલ નુકસાન આ આંકડામાં સામેલ નથી.
અમેરિકાના રક્ષા પ્રધાન Pete Hegsethએ કોંગ્રેસ સમક્ષ વધારાના રક્ષા બજેટની માંગણી કરી છે. તેમણે જણાવ્યું કે વૈશ્વિક સૈન્ય શક્તિ જાળવવા માટે અમેરિકાને વધુ રોકાણ કરવાની જરૂર છે.
અમેરિકા-ઈરાન તણાવની સીધી અસર વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં જોવા મળી છે. કાચા તેલના ભાવમાં 3 ટકાથી વધુનો વધારો નોંધાયો છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડ અને WTI બંનેમાં તેજી નોંધાતા વૈશ્વિક બજારોમાં અસ્થિરતા વધી છે.
આ ઉપરાંત, અમેરિકી સરકારે પુરવઠા સંકટ અને કિંમતોને નિયંત્રિત કરવા માટે વ્યૂહાત્મક પેટ્રોલિયમ ભંડારમાંથી 5.33 કરોડ બેરલ તેલ છોડવાનો નિર્ણય કર્યો છે.
Strait of Hormuzને લઈને પણ તણાવ વધ્યો છે. ઈરાનની રેવોલ્યુશનરી ગાર્ડ IRGCએ આ વિસ્તારને 500 કિલોમીટર સુધી વિસ્તરેલા “ઓપરેશન ઝોન” તરીકે જાહેર કર્યો છે. નિષ્ણાતોના મતે આ પગલું વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા માટે જોખમ ઊભું કરી શકે છે કારણ કે આ વિસ્તાર વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ માર્ગોમાંનો એક છે.
Israel અને Lebanonની સરહદી વિસ્તારોમાં પણ તણાવ વધ્યો છે, જ્યાં તાજેતરમાં હવાઈ હુમલા અને પ્રતિહુમલાની ઘટનાઓ સામે આવી છે.
Pakistanની ભૂમિકાને લઈને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચા તેજ બની છે. કેટલીક અહેવાલોમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે પાકિસ્તાને ઈરાનના સૈન્ય વિમાનોને પોતાના એરબેસ પર સ્થાન આપ્યું હતું, જોકે તેની સત્તાવાર પુષ્ટિ થઈ નથી.
અમેરિકન નેતાઓમાં સામેલ સેનેટર Lindsey Grahamએ જણાવ્યું કે જો આ આરોપો સાચા સાબિત થાય તો પાકિસ્તાનની ભૂમિકાની સમીક્ષા થવી જોઈએ. બીજી તરફ ટ્રમ્પે પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થતાની પ્રશંસા કરતાં કહ્યું કે તે અમેરિકા-ઈરાન ચર્ચામાં સકારાત્મક ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે.
ટ્રમ્પના ચીન પ્રવાસ દરમિયાન ઈરાન સંકટ પણ મુખ્ય મુદ્દો રહેશે. તેમની મુલાકાત દરમિયાન વેપાર ઉપરાંત ઈરાન યુદ્ધ અને હોર્મુઝ સંકટ અંગે ચર્ચા થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
Chinaએ પણ પ્રાદેશિક સ્થિરતા જાળવવા માટે રાજદ્વારી પ્રયાસોને વધુ તેજ કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે અને પાકિસ્તાનને મધ્યસ્થતા વધારવા માટે કહ્યું છે.
Iranએ ચેતવણી આપી છે કે જો તેના પર ફરી હુમલો કરવામાં આવશે તો તે યુરેનિયમ સમૃદ્ધિકરણનું સ્તર 90 ટકા સુધી વધારી શકે છે. આથી પરમાણુ સંકટ વધુ ગંભીર બની શકે છે.
તે દરમિયાન ઇઝરાયલે લેબનાનના દક્ષિણ ભાગમાં અનેક હવાઈ હુમલા કર્યા હોવાનું જણાવાયું છે, જેના કારણે પ્રાદેશિક તણાવમાં વધુ વધારો થયો છે.
વિશ્લેષકોના જણાવ્યા અનુસાર સમગ્ર ઘટનાક્રમ માત્ર સૈન્ય અથડામણ સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ વૈશ્વિક ઊર્જા, વેપાર અને રાજદ્વારી સંતુલન પર પણ અસર કરી રહ્યો છે. અમેરિકા અને ચીન વચ્ચેની આગામી ચર્ચાઓ આ સંકટની દિશા નક્કી કરવામાં મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
પરિસ્થિતિ ઝડપથી બદલાઈ રહી છે અને આવનારા દિવસોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણ તથા ઊર્જા બજારો પર તેના વ્યાપક પ્રભાવ જોવા મળી શકે છે.
