અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઇઝરાઇલના પ્રધાનમંત્રી બેન્જામિન નેતન્યાહૂને ઇરાન સામે મોટા પાયે સૈન્ય કાર્યવાહીથી બચવાની ચેતવણી આપી હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. તેમના અનુસાર સંઘર્ષ વધુ વધે તો અમેરિકા અને ઇરાન વચ્ચે સંભવિત સમજૂતી પ્રભાવિત થઈ શકે છે તેમજ પ્રાદેશિક તણાવ વધુ ગંભીર બની શકે છે.
અહેવાલો મુજબ ઇરાન મુદ્દે ટ્રમ્પ અને નેતન્યાહૂ વચ્ચે વ્યૂહાત્મક મતભેદ વધુ સ્પષ્ટ બની રહ્યા છે. જણાવવામાં આવ્યું છે કે ટ્રમ્પે નેતન્યાહૂ સાથે સીધી ટેલિફોનિક વાતચીત દરમિયાન ચેતવણી આપી હતી કે જો ઇઝરાઇલ ઇરાન સામે મોટા પાયે સૈન્ય કાર્યવાહી કરશે તો તેને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે એકલું પડી જવાનું જોખમ ઊભું થઈ શકે છે.
એક્સિઓસના અહેવાલ મુજબ ટ્રમ્પે વાતચીત દરમિયાન કહ્યું હતું, “બીબી, સાવધાનીથી આગળ વધો, નહીં તો ખૂબ જલ્દી તમે એકલા પડી જશો.” આ વાતચીતે પશ્ચિમ એશિયાની જટિલ ભૂરાજકીય પરિસ્થિતિમાં નવી ચર્ચા ઊભી કરી છે.
તાજેતરના અઠવાડિયાઓમાં ઇરાન અને ઇઝરાઇલ વચ્ચે તણાવ ઝડપથી વધ્યો છે. બેરૂતમાં હિઝબુલ્લાહ સાથે જોડાયેલા ઠેકાણાઓ પર ઇઝરાઇલના હુમલાઓ બાદ પરિસ્થિતિ વધુ ગંભીર બની હતી, જેના પ્રતિસાદરૂપે ઇરાને ઇઝરાઇલ પર મિસાઇલ હુમલા કર્યા હતા.
ત્યારબાદ ઇઝરાઇલે ઇરાનની અંદર મર્યાદિત સૈન્ય કાર્યવાહી હાથ ધરી હતી. આ સમગ્ર ઘટનાક્રમે પ્રાદેશિક યુદ્ધની આશંકા વધારી છે. આ દરમિયાન અમેરિકા સંઘર્ષને નિયંત્રિત રાખવા અને કૂટনৈতিক ચર્ચાઓ ચાલુ રાખવા પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.
અહેવાલો અનુસાર ટ્રમ્પ પ્રશાસનની મુખ્ય ચિંતા એ છે કે ઇઝરાઇલની વધતી સૈન્ય કાર્યવાહી અમેરિકા અને ઇરાન વચ્ચે સંભવિત સમજૂતીની પ્રક્રિયાને સંપૂર્ણપણે અસરગ્રસ્ત કરી શકે છે.
વ્હાઇટ હાઉસમાં એવી ચર્ચા ચાલી રહી છે કે જો સંઘર્ષ વધુ વધશે તો માત્ર પ્રાદેશિક અસ્થિરતા જ નહીં વધે પરંતુ વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર અને કૂટনৈতিক પ્રયાસો પર પણ ગંભીર અસર પડી શકે છે.
ટ્રમ્પનું માનવું છે કે અમેરિકા અને ઇરાન વચ્ચે હજુ પણ કોઈ પ્રકારની સમજૂતી શક્ય છે, પરંતુ તેના માટે તણાવ ઘટાડવો જરૂરી છે.
બીજી તરફ, ઇઝરાઇલના પ્રધાનમંત્રી બેન્જામિન નેતન્યાહૂએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેમનો દેશ કોઈપણ પરિસ્થિતિમાં ઇરાનને પરમાણુ હથિયારો મેળવવા નહીં દે. તેમના અનુસાર ઇઝરાઇલ પોતાની સુરક્ષા સાથે કોઈ સમજૂતી કરી શકતું નથી અને જરૂરી બનશે તો સૈન્ય કાર્યવાહી ચાલુ રાખશે.
તેમ છતાં, અમેરિકાના દબાણ બાદ ઇઝરાઇલે હાલ માટે મોટા સૈન્ય અભિયાનને સ્થગિત રાખવા સંમતિ દર્શાવી હોવાનું જણાવાયું છે, શરતે કે ઇરાન પણ હુમલાઓ બંધ રાખે.
તાજેતરના ઘટનાક્રમનો પ્રભાવ માત્ર ઇરાન અને ઇઝરાઇલ સુધી મર્યાદિત નથી રહ્યો અને સમગ્ર પશ્ચિમ એશિયા આ તણાવના દાયરામાં આવતો દેખાઈ રહ્યો છે. યમનમાં હૂતી બળવાખોરોએ લાલ સમુદ્રમાં ઇઝરાયલી જહાજોને નિશાન બનાવવાની ચેતવણી આપી છે, જેના કારણે વૈશ્વિક વેપાર અને તેલ પુરવઠા પર અસરની આશંકા ઊભી થઈ છે.
તે ઉપરાંત, લેબનાન અને સિરિયાના સરહદી વિસ્તારોમાં પણ સૈન્ય પ્રવૃત્તિઓ વધી હોવાનું જણાવાયું છે, જેના કારણે પ્રાદેશિક અસ્થિરતા વધુ ઊંડી બની છે.
તણાવ વધતા આંતરરાષ્ટ્રીય તેલ બજારમાં પણ અસ્થિરતા જોવા મળી રહી છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડ અને ડબલ્યુટીઆઈ બંનેના ભાવોમાં ઉતાર-ચઢાવ ચાલુ છે. રોકાણકારોમાં ચિંતા છે કે જો હોર્મુઝ જળમાર્ગ પ્રભાવિત થશે તો વૈશ્વિક તેલ પુરવઠામાં વિક્ષેપ આવી શકે છે.
વિશ્લેષકોના જણાવ્યા મુજબ આ પરિસ્થિતિ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે નવું જોખમ ઊભું કરી રહી છે, ખાસ કરીને ઊર્જા પર નિર્ભર દેશો માટે.
અમેરિકા હાલમાં દ્વિ-સ્તરીય કૂટনৈতিক વ્યૂહરચના અપનાવી રહ્યું છે. એક તરફ તે ઇઝરાઇલની સુરક્ષાને સમર્થન આપે છે, જ્યારે બીજી તરફ ઇરાન સાથેની વાતચીત પણ જાળવી રાખવા માંગે છે.
સંયુક્ત રાષ્ટ્ર અને અન્ય આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર પણ તણાવ ઘટાડવાની અપીલ કરવામાં આવી રહી છે. અમેરિકાનો ઉદ્દેશ કોઈ મોટા પ્રાદેશિક યુદ્ધને ટાળવાનો છે.
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ પર યુરોપ, રશિયા અને ચીન સહિત અનેક દેશો નજર રાખી રહ્યા છે. તમામ પક્ષોએ સંયમ રાખવાની અપીલ કરી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ જો તણાવ વધુ વધશે તો તેની અસર વૈશ્વિક અર્થતંત્ર, ઊર્જા સુરક્ષા અને કૂટনৈতিক સંબંધો પર ગંભીર રીતે પડી શકે છે.
તણાવને ધ્યાનમાં રાખીને અનેક દેશોએ પોતાના નાગરિકોને ઇરાન અને આસપાસના વિસ્તારોમાં મુસાફરી અંગે સાવચેતી રાખવાની સલાહ આપી છે. ભારતે પણ પોતાના નાગરિકોને સાવચેત રહેવા જણાવ્યું છે અને પરિસ્થિતિ પર નજર રાખી છે.
ખાડી દેશોમાં રહેલા ભારતીય પ્રવાસી સમુદાયમાં વધતા તણાવને લઈને ચિંતા વ્યક્ત થઈ રહી છે, કારણ કે તેની અસર તેમની સુરક્ષા અને રોજગાર પર પણ પડી શકે છે.
