અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તણાવમાં ઝડપી વધારો નોંધાયો છે. હવાઈ હુમલા અને ડ્રોન હુમલાના દાવાઓ વચ્ચે બહેરીનમાં સ્થિત અમેરિકી સૈન્ય મથક પર હુમલાની માહિતી પણ સામે આવી છે. બંને દેશોએ એકબીજાને પ્રતિશોધાત્મક કાર્યવાહી અંગે ચેતવણી આપી છે.
પશ્ચિમ એશિયામાં પરિસ્થિતિ ફરી એકવાર અત્યંત તણાવપૂર્ણ બની છે, જ્યાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સૈન્ય ટકરાવ તેજ બન્યો છે. અહેવાલો મુજબ, વિવાદની શરૂઆત હોર્મુઝ જળમાર્ગની નજીક થઈ હતી, જેને વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ પરિવહન માર્ગોમાંનું એક માનવામાં આવે છે. આ વિસ્તારમાં અમેરિકી અપાચે હેલિકોપ્ટર અને ઈરાની ડ્રોન પ્રવૃત્તિઓને લઈને બંને દેશો વચ્ચે આરોપ-પ્રત્યારોપ શરૂ થયા હતા.
અમેરિકી સૈન્યના સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM) એ દાવો કર્યો હતો કે તેના AH-64 અપાચે હેલિકોપ્ટરને ઈરાની કાર્યવાહીના કારણે નુકસાન થયું હતું, જેના પછી પરિસ્થિતિ ઝડપથી બગડી હતી. બીજી તરફ, ઈરાને આ દાવાને અલગ રીતે રજૂ કરતાં જણાવ્યું હતું કે ઘટના તકનીકી અથડામણ અથવા ડ્રોન સંબંધિત અકસ્માતનું પરિણામ હોઈ શકે છે.
તણાવ વધ્યા બાદ અમેરિકાએ ઈરાન પર હવાઈ હુમલા કર્યા હતા. અમેરિકી સૈન્યના જણાવ્યા અનુસાર, આ કાર્યવાહી પ્રતિશોધાત્મક હતી અને તેનો હેતુ એવા ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવવાનો હતો જ્યાંથી અમેરિકી સૈન્ય અને વ્યાવસાયિક જહાજોને જોખમ ઊભું થઈ રહ્યું હતું.
અહેવાલો અનુસાર, અમેરિકી લડાકુ વિમાનોએ ઈરાનની હવાઈ સંરક્ષણ પ્રણાલી, ગ્રાઉન્ડ કંટ્રોલ સ્ટેશનો અને દેખરેખ રડાર ઠેકાણાઓ પર ચોક્કસ હુમલા કર્યા હતા. આ કાર્યવાહી હોર્મુઝ જળમાર્ગની આસપાસ કેન્દ્રિત રહી હતી, જે વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા માટે વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે દાવો કર્યો હતો કે અમેરિકી હેલિકોપ્ટર પરનો હુમલો ઈરાનની કાર્યવાહિનો ભાગ હતો અને અમેરિકાએ તેનો જવાબ આપવો જરૂરી હતો. તેમણે એ પણ સંકેત આપ્યો હતો કે આગામી દિવસોમાં અમેરિકા પોતાની સૈન્ય સ્થિતિ વધુ મજબૂત બનાવી શકે છે.
ઈરાનની રેવોલ્યુશનરી ગાર્ડ (IRGC) એ દાવો કર્યો હતો કે તેણે પ્રતિશોધાત્મક કાર્યવાહીમાં બહેરીનમાં આવેલા અમેરિકી સૈન્ય ઠેકાણાઓ અને નૌકાદળના મહત્વપૂર્ણ મથકોને ડ્રોન દ્વારા નિશાન બનાવ્યા હતા.
ઈરાને એવો પણ દાવો કર્યો હતો કે તેણે અમેરિકી MQ-9 રીપર ડ્રોનને ઠાર માર્યો હતો, જોકે અમેરિકી સૈન્ય તરફથી આ દાવાની સત્તાવાર પુષ્ટિ કરવામાં આવી નથી. ઈરાનના જણાવ્યા અનુસાર, આ કાર્યવાહી તેના પ્રાદેશિક ઠેકાણાઓ પર કરવામાં આવેલા હુમલાઓના જવાબમાં કરવામાં આવી હતી.
ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીએ ચેતવણી આપી હતી કે જો અમેરિકી હુમલાઓ ચાલુ રહેશે તો ઈરાન વધુ કડક જવાબ આપશે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે પ્રાદેશિક સત્તાસ્વાયત્તતાના ઉલ્લંઘનને કોઈ પણ સંજોગોમાં સ્વીકારવામાં નહીં આવે.
તણાવ વચ્ચે બહેરીનમાં એર રેડ સાઇરન વાગાડવામાં આવ્યા હતા અને નાગરિકોને સુરક્ષિત સ્થળોએ જવાની સલાહ આપવામાં આવી હતી. આ પગલું ત્યારે લેવામાં આવ્યું જ્યારે ઈરાને દાવો કર્યો હતો કે તેણે બહેરીનમાં તૈનાત અમેરિકી નૌકાદળની ફિફ્થ ફ્લીટને ડ્રોન દ્વારા નિશાન બનાવી હતી.
બહેરીનમાં સ્થિત અમેરિકી ફિફ્થ ફ્લીટ પશ્ચિમ એશિયામાં અમેરિકાની સૌથી મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી સૈન્ય તૈનાતી માનવામાં આવે છે, જે પર્શિયન ખાડી અને આસપાસના વ્યૂહાત્મક જળમાર્ગોની દેખરેખ રાખે છે. જોકે, અમેરિકી સંરક્ષણ વિભાગે હજુ સુધી આ હુમલાઓની પુષ્ટિ કરી નથી.
સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ સમગ્ર સંઘર્ષનું કેન્દ્રબિંદુ બની રહ્યું છે. આ જળમાર્ગ વિશ્વના કાચા તેલના મોટા હિસ્સાના પરિવહન માટે મહત્વપૂર્ણ છે અને અહીં કોઈપણ પ્રકારનો સૈન્ય તણાવ વૈશ્વિક ઊર્જા બજારને સીધી અસર કરી શકે છે.
તાજેતરમાં કાચા તેલના ભાવમાં આશરે 1 ટકા વધારો નોંધાયો છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડ અને WTI બંનેમાં તેજી જોવા મળી છે, જે દર્શાવે છે કે રોકાણકારો પ્રાદેશિક સ્થિરતા અંગે ચિંતિત છે.
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમમાં ઇઝરાયેલની ભૂમિકા પણ મહત્વપૂર્ણ રહી છે. ઇઝરાયેલી સૈન્ય પ્રમુખે જણાવ્યું હતું કે જો જરૂરી બનશે તો ઈરાન પર વધુ મોટા હુમલા કરવામાં આવી શકે છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, તાજેતરની કાર્યવાહી વ્યાપક સૈન્ય વ્યૂહરચનાની માત્ર શરૂઆત હતી.
આ દરમિયાન અમેરિકાના ઉપ રાષ્ટ્રપતિ જેડી વેન્સે સંકેત આપ્યો હતો કે ઈરાન ચર્ચા માટે તૈયાર દેખાઈ રહ્યું છે અને ભવિષ્યમાં કૂટনৈতিক ઉકેલની શક્યતા યથાવત છે.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે એક રાજકીય રેલી દરમિયાન દાવો કર્યો હતો કે અમેરિકા આગામી બે અઠવાડિયામાં ઈરાન સામે “પૂર્ણ વિજય”ની જાહેરાત કરી શકે છે. તેમના નિવેદનથી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચા વધુ તેજ બની છે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આવા નિવેદનો વૈશ્વિક કૂટনৈতিক વાતાવરણને અસર કરી શકે છે અને પહેલેથી જ તણાવપૂર્ણ પરિસ્થિતિને વધુ જટિલ બનાવી શકે છે.
