ન્યૂયોર્ક ટાઇમ્સના અહેવાલ મુજબ, આ વર્ષે એપ્રિલમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે પરમાણુ કાર્યક્રમ તથા પ્રાદેશિક સુરક્ષા સંબંધિત વાટાઘાટો દરમિયાન અમેરિકાએ ઈઝરાયેલ તરફથી સંભવિત સુરક્ષા જોખમ અંગે ઈરાનને ચેતવણી આપી હતી. અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચી અને સંસદ અધ્યક્ષ મોહમ્મદ બાકેર ગાલિબાફ સંભવિત નિશાના બની શકે તેવી આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી.
અહેવાલ અનુસાર, અમેરિકા પોતાના પ્રાદેશિક સહયોગી દેશો મારફતે તેહરાન સુધી સતર્ક રહેવાનો સંદેશ પહોંચાડ્યો હતો. અમેરિકી પ્રશાસનને ખાસ કરીને અબ્બાસ અરાઘચી અને મોહમ્મદ બાકેર ગાલિબાફની સુરક્ષા અંગે ચિંતા હતી. જોકે, આ દાવાની સત્તાવાર પુષ્ટિ અમેરિકા, ઈરાન અથવા ઈઝરાયેલમાંથી કોઈએ કરી નથી.
અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે તે સમયે અમેરિકી પ્રશાસનની પ્રાથમિકતા ઈરાન સાથે ચાલી રહેલી વાટાઘાટો ચાલુ રાખવાની હતી. જો વાટાઘાટોમાં સામેલ ઈરાનના વરિષ્ઠ નેતાઓ પર હુમલો થયો હોત તો પરમાણુ કાર્યક્રમ, પ્રાદેશિક સુરક્ષા અને સમુદ્રી વેપાર સંબંધિત સંવાદ સંપૂર્ણપણે પ્રભાવિત થઈ શક્યો હોત.
અમેરિકી વ્યૂહરચનાનો એક મહત્વપૂર્ણ હેતુ હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં તણાવ ઘટાડવાનો અને વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા પર અસર અટકાવવાનો પણ હતો. તેથી સંભવિત સુરક્ષા જોખમોને ગંભીરતાથી લેવામાં આવ્યા હતા.
અહેવાલમાં એવો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે પાકિસ્તાનમાં યોજાયેલી એક બેઠક દરમિયાન ઈરાની પ્રતિનિધિમંડળ પર સંભવિત હુમલાનો ખતરો હતો. સુરક્ષા કારણોસર પાકિસ્તાને ઈરાની અધિકારીઓના વિમાનને લડાકુ વિમાનોની સુરક્ષા હેઠળ ઇસ્લામાબાદ સુધી પહોંચાડ્યું હતું.
અહેવાલ અનુસાર, પરત ફરતી વખતે પણ સુરક્ષા એલર્ટ બાદ વિમાનને ઈરાનના મશહદ શહેરમાં આપાતકાલીન ઉતરાણ કરવું પડ્યું હતું. ત્યારબાદ પ્રતિનિધિમંડળ માર્ગ દ્વારા તેહરાન પહોંચ્યું હતું. આ ઘટનાક્રમ અંગે સંબંધિત કોઈપણ સરકારે વિગતવાર સત્તાવાર નિવેદન જાહેર કર્યું નથી.
દોહામાં યોજાયેલી તાજેતરની ચર્ચા બાદ કતારે સંકેત આપ્યો છે કે ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેની આગામી વાટાઘાટ પૂર્વ સર્વોચ્ચ નેતા અલી ખામેનેઈના અંતિમ સંસ્કાર બાદ યોજાઈ શકે છે.
અહેવાલમાં વિશ્લેષકોના હવાલાથી જણાવાયું છે કે બંને દેશો વચ્ચે સંવાદ ચાલુ રહેવું પ્રાદેશિક સ્થિરતા માટે મહત્વપૂર્ણ છે. જોકે પરમાણુ કાર્યક્રમ, પ્રતિબંધો અને સુરક્ષા ગેરંટી જેવા મુદ્દાઓ પર બંને પક્ષો વચ્ચે મતભેદ યથાવત છે.
ઈરાને ઈઝરાયેલ વિરુદ્ધ સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં ફરિયાદ નોંધાવી છે. તેહરાનનો આરોપ છે કે ઈઝરાયેલે ઈરાની નેતૃત્વને ધમકીઓ આપી છે, જેના કારણે પ્રાદેશિક શાંતિ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પ્રભાવિત થઈ શકે છે.
ઈરાને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદને આ મામલે હસ્તક્ષેપ કરવાની માંગ કરી છે. બીજી તરફ, આ મુદ્દે ઈઝરાયેલ તરફથી કોઈ સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા જાહેર કરવામાં આવી નથી.
પૂર્વ સર્વોચ્ચ નેતા અલી ખામેનેઈના અંતિમ સંસ્કાર પહેલાં સમગ્ર ઈરાનમાં સુરક્ષા વ્યવસ્થા કડક કરવામાં આવી છે. સરકારી અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, સમારોહમાં વિશ્વના 100થી વધુ દેશોના પ્રતિનિધિઓ હાજરી આપે તેવી શક્યતા છે.
ઈરાની અધિકારીઓનો દાવો છે કે અંતિમ શ્રદ્ધાંજલિ કાર્યક્રમમાં કરોડો લોકો ભાગ લઈ શકે છે. તેને ધ્યાનમાં રાખીને સેના, પોલીસ અને સુરક્ષા એજન્સીઓની વધારાની તૈનાતી કરવામાં આવી છે.
પાકિસ્તાનના ગૃહમંત્રી સૈયદ મોહસિન નકવી અંતિમ સંસ્કારમાં ભાગ લેવા માટે તેહરાન પહોંચી ગયા છે. ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ઇસ્માઇલ બકાઈએ જણાવ્યું કે વિશ્વના વિવિધ દેશોના વરિષ્ઠ પ્રતિનિધિઓ સમારોહમાં ભાગ લેશે.
અહેવાલો મુજબ, પાકિસ્તાનના પ્રધાનમંત્રી શહબાઝ શરીફ પણ સમારોહમાં હાજરી આપે તેવી શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. પાકિસ્તાનમાં મોટી સંખ્યામાં શિયા સમુદાય વસે છે અને ખામેનેઈના અવસાન બાદ ત્યાં અનેક શહેરોમાં વિરોધ પ્રદર્શન થયા હતા.
ઈઝરાયેલ તરફથી કથિત સુરક્ષા ધમકીઓ બાદ ઈરાનમાં પરમાણુ નીતિ અંગે નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે.
ઈરાની સંસદની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સમિતિના પ્રવક્તા ઇબ્રાહિમ રેઝાઈએ જણાવ્યું કે વર્તમાન પરિસ્થિતિમાં દેશે પોતાની પરમાણુ નીતિ અને અમેરિકા સાથે થયેલા કરારોની સમીક્ષા કરવી જોઈએ. તેમના જણાવ્યા મુજબ, જો રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાને જોખમ વધે તો વ્યૂહાત્મક નીતિઓમાં ફેરફાર અંગે વિચારણા થઈ શકે છે. જોકે ઈરાની સરકારે આ મુદ્દે હજુ સુધી કોઈ અંતિમ નિર્ણય જાહેર કર્યો નથી.
ખામેનેઈના વિદાય સમારોહ દરમિયાન તેમના તાબૂત પર મશહદ સ્થિત ઇમામ રઝા દરગાહનો લાલ ધ્વજ મૂકવામાં આવ્યો હતો. શિયા પરંપરા અનુસાર આ ધ્વજ શહાદત, બલિદાન અને અન્યાય સામેના સંઘર્ષનું પ્રતિક માનવામાં આવે છે.
અહેવાલમાં ધાર્મિક અને રાજકીય વિશ્લેષકોના હવાલાથી જણાવાયું છે કે આ પ્રતિક દ્વારા ઈરાની નેતૃત્વે ખામેનેઈના મૃત્યુને શહાદત તરીકે રજૂ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. અંતિમ સંસ્કાર મશહદ સ્થિત ઇમામ રઝા દરગાહ પરિસરમાં યોજાવાનો પ્રસ્તાવ છે.
તાજેતરના સંઘર્ષ બાદ ઇસ્લામિક રેવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC)ના કાર્યકારી કમાન્ડર અહમદ વહીદી પ્રથમ વખત જાહેર કાર્યક્રમમાં જોવા મળ્યા. તેમણે તેહરાનમાં આયોજિત શ્રદ્ધાંજલિ સમારોહમાં પૂર્વ સર્વોચ્ચ નેતાને અંતિમ શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરી. અહેવાલ મુજબ તેમની જાહેર ઉપસ્થિતિને સુરક્ષા અને સૈન્ય નેતૃત્વની સતતતા તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.
ઈરાને તાજેતરમાં પુનરાવર્તન કર્યું છે કે હોર્મુઝ જળમાર્ગ તેની સુરક્ષા પ્રાથમિકતાઓનો ભાગ છે અને બાહ્ય હસ્તક્ષેપ સ્વીકારવામાં આવશે નહીં. સાથે જ તમામ જહાજોને નિર્ધારિત સમુદ્રી માર્ગોનું પાલન કરવાની અપીલ કરવામાં આવી છે.
તે ઉપરાંત, ઈરાને ફોર્ડો, નતાન્ઝ અને ઇસ્ફહાન સ્થિત પરમાણુ કેન્દ્રોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય પરમાણુ ઊર્જા એજન્સી (IAEA)ના નિરીક્ષકોની પહોંચ મર્યાદિત કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. આ પગલાથી પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયની ચિંતાઓ વધવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
અહેવાલ અનુસાર, અમેરિકા દ્વારા કથિત રીતે ઈરાનને મોકલાયેલી સુરક્ષા ચેતવણી, પરમાણુ વાટાઘાટોની અનિશ્ચિતતા, સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં વધતો રાજદ્વારી વિવાદ અને ઈરાનની બદલાતી સુરક્ષા વ્યૂહરચના દર્શાવે છે કે પશ્ચિમ એશિયામાં સ્થિતિ હજુ પણ સંવેદનશીલ છે.
અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે આગામી દિવસોમાં અમેરિકા-ઈરાન વાટાઘાટો, સંયુક્ત રાષ્ટ્રની પ્રતિક્રિયા અને પ્રાદેશિક દેશોની રાજદ્વારી પહેલો તણાવની દિશા નક્કી કરવામાં મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. હાલ તમામ મુખ્ય પક્ષો સુરક્ષા, રાજદ્વારી અને વ્યૂહાત્મક સંતુલન જાળવવાના પ્રયાસોમાં હોવાનું જણાવાયું છે.
