વરુથિની એકાદશી વ્રત દરમિયાન માત્ર ઉપવાસ જ નહીં, પરંતુ આહાર અને વિચારોની શુદ્ધતા પણ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર તામસિક આહાર, નશીલા પદાર્થો અને નકારાત્મક ભાવનાઓથી દૂર રહેવાની સલાહ આપવામાં આવે છે, કારણ કે આ તત્ત્વો વ્રતના ફળને અસર કરી શકે છે.
વૈશાખ કૃષ્ણ પક્ષની વરુથિની એકાદશી 13 એપ્રિલ 2026ના રોજ મનાવવામાં આવશે. આ દિવસે ઉપવાસ અને પૂજા ભગવાન વિષ્ણુની કૃપા પ્રાપ્ત કરવા માટે કરવામાં આવે છે. ધાર્મિક પરંપરાઓ મુજબ, વ્રતનું પાલન કરનાર શ્રદ્ધાળુઓએ એક દિવસ પહેલાથી જ નિયમોનું અનુસરણ શરૂ કરવું જોઈએ, જેથી વ્રતનું પૂર્ણ ફળ પ્રાપ્ત થઈ શકે.
વ્રતના નિયમો એક દિવસ પહેલાથી લાગુ થાય છે
વરુથિની એકાદશીનું પાલન માત્ર એક દિવસ પૂરતું મર્યાદિત માનવામાં આવતું નથી. ધાર્મિક માન્યતાઓ મુજબ, એકાદશી પહેલાંના આશરે 24 કલાકથી જ તામસિક આહારનો ત્યાગ કરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. આમાં માંસાહાર ઉપરાંત ડુંગળી, લસણ, રીંગણ અને અન્ય તામસિક ખાદ્ય પદાર્થોનો સમાવેશ થાય છે.
વિદ્વાનોના મતે, આવા ખાદ્ય પદાર્થો શરીર અને મન બંને પર અસર કરે છે, જેના કારણે વ્રત દરમિયાન એકાગ્રતામાં વિક્ષેપ આવી શકે છે. તેથી શ્રદ્ધાળુઓને સાત્વિક આહાર અપનાવવા માટે સૂચન આપવામાં આવે છે, જેથી તેઓ શુદ્ધ મન અને શરીર સાથે ભગવાન વિષ્ણુની ઉપાસના કરી શકે.
વ્રત દરમિયાન આહાર અને વર્તનમાં નિયંત્રણ
એકાદશીના દિવસે ઉપવાસ રાખનારોએ પોતાના આહાર ઉપરાંત વર્તન અને દૈનિક ક્રિયાઓ પર પણ ખાસ ધ્યાન આપવું જરૂરી માનવામાં આવે છે. ધાર્મિક ગ્રંથોમાં માંસાહાર અને નશીલા પદાર્થોના સેવનને સંપૂર્ણ રીતે નિષિદ્ધ ગણાવવામાં આવ્યું છે, જે વ્રતની શુદ્ધતા માટે આવશ્યક માનવામાં આવે છે.
માત્ર આહાર જ નહીં, પરંતુ માનસિક સ્થિતિને પણ સમાન મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, જો કોઈ વ્યક્તિ વ્રત દરમિયાન ક્રોધ, ઈર્ષા, દ્વેષ અથવા નકારાત્મક વિચારોને સ્થાન આપે છે, તો તેનો સીધો પ્રભાવ વ્રતના ફળ પર પડે છે. શાસ્ત્રોમાં આવા ભાવોને ભગવાન વિષ્ણુને અપ્રસન્ન બનાવનાર તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યા છે.
માનસિક શુદ્ધતા પર ભાર
વરુથિની એકાદશીને માત્ર શારીરિક ઉપવાસનો દિવસ માનવામાં આવતો નથી, પરંતુ આત્મશુદ્ધિ અને માનસિક સંતુલન માટેનો અવસર તરીકે પણ જોવામાં આવે છે. જ્યોતિષાચાર્યોના મત મુજબ, આ દિવસે વ્યક્તિએ પોતાના વિચારોને સકારાત્મક રાખવા અને અન્ય પ્રત્યે સદ્ભાવ જાળવવા પર ધ્યાન આપવું જોઈએ.
ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, જો કોઈ વ્યક્તિ નિયમોનું પાલન કર્યા છતાં મનમાં અશુદ્ધતા રાખે છે અથવા જાણતા-બૂઝતા નિષિદ્ધ પ્રવૃત્તિ કરે છે, તો તેને વ્રતનું પૂર્ણ ફળ પ્રાપ્ત થતું નથી. ઉપરાંત, આવા નકારાત્મક પ્રભાવોને પછી કોઈ ઉપાય દ્વારા દૂર કરવું શક્ય નથી એવું માનવામાં આવે છે.
