ઉત્તર અને દક્ષિણ બિહાર વચ્ચેના માર્ગ સંપર્કની મુખ્ય કડી ગણાતા વિક્રમશિલા સેતુના સમારકામની કામગીરી ઝડપી બનાવવાની તૈયારી કરવામાં આવી રહી છે. ક્ષતિગ્રસ્ત ભાગોને દૂર કરીને તેમની જગ્યાએ નવા માળખાં સ્થાપિત કરવા માટે બિહાર રાજ્ય પુલ નિર્માણ નિગમે દિલ્હીની મંગલમ ફર્મને પણ કામગીરીમાં સામેલ કરી છે. હવે મહારાષ્ટ્રની મૈટે એસોસિએટ્સ અને દિલ્હીની મંગલમ ફર્મ સંયુક્ત રીતે પુલના નબળા સ્પાન દૂર કરવાનું કામ કરશે. આ દરમિયાન આશરે 200 ટન વજનના અને લગભગ 24 મીટર લાંબા સ્ટીલ ગર્ડરને લોન્ચ કરવાની પ્રક્રિયા પણ શરૂ કરવામાં આવી છે. પુલને સુરક્ષિત રીતે ફરી શરૂ કરવાની દિશામાં ઝડપ લાવવા માટે સમારકામના વિવિધ તબક્કાઓની કામગીરી સમાંતર રીતે પૂર્ણ કરવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે.
વિક્રમશિલા સેતુ ભાગલપુરને નવગછિયા, કટિહાર, પૂર્ણિયા અને ઉત્તર બિહારના અન્ય વિસ્તારો સાથે જોડવામાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. પુલ પર વાહનવ્યવહાર ખોરવાતાં રોજિંદા મુસાફરો, માલવાહક વાહનો, વેપારીઓ અને અન્ય પ્રવાસીઓએ વૈકલ્પિક માર્ગોનો સહારો લેવો પડી રહ્યો છે. આ સ્થિતિમાં સમારકામની ગતિ અને પુલની સુરક્ષિત પુનઃબહાલી સમગ્ર વિસ્તાર માટે મહત્ત્વપૂર્ણ બની છે. વહીવટી તંત્ર અને ટેકનિકલ ટીમો સામે ક્ષતિગ્રસ્ત ભાગો દૂર કરવા, નવા ગર્ડર સ્થાપિત કરવા અને સ્લેબ તૈયાર કરવાની કામગીરી નિર્ધારિત ટેકનિકલ ધોરણો અનુસાર પૂર્ણ કરવાનો પડકાર છે.
બિહાર રાજ્ય પુલ નિર્માણ નિગમે સમારકામની કામગીરીને વેગ આપવા માટે વધુ એક નિષ્ણાત એજન્સીને જવાબદારી સોંપી છે. મહારાષ્ટ્રની મૈટે એસોસિએટ્સ અને દિલ્હીની મંગલમ ફર્મ સંયુક્ત રીતે પુલના નબળા સ્પાન દૂર કરવામાં સહયોગ આપશે. તેનાથી કાર્યસ્થળના અલગ-અલગ ભાગોમાં એકસાથે કામગીરી આગળ વધારવામાં અને સમયનો વધુ કાર્યક્ષમ ઉપયોગ કરવામાં મદદ મળવાની અપેક્ષા છે. જોકે, કામગીરીની વાસ્તવિક ગતિ હવામાન, ટેકનિકલ તપાસ, ભારે ઉપકરણોની ઉપલબ્ધતા અને દરેક તબક્કે જરૂરી સુરક્ષા વ્યવસ્થાઓ પર પણ નિર્ભર રહેશે.
પુલના ક્ષતિગ્રસ્ત ભાગોને દૂર કરવા આધુનિક મશીનોનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. કોંક્રિટ અને સ્લેબને નિયંત્રિત રીતે કાપવા માટે ડાયમંડ વાયર સો જેવી ટેકનિકનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત ડ્રિલિંગ દ્વારા સ્લેબમાં જરૂરી છિદ્રો બનાવવામાં આવી રહ્યા છે, જેથી કટિંગની કામગીરી આયોજનબદ્ધ રીતે આગળ વધી શકે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે, કારણ કે નબળા ભાગો દૂર કરતી વખતે પુલના બાકીના માળખા પર બિનજરૂરી દબાણ પડવું જોઈએ નહીં.
સમારકામ દરમિયાન નીકળતા ભારે કાટમાળને પણ વ્યવસ્થિત રીતે દૂર કરવામાં આવી રહ્યો છે. તૂટેલા કોંક્રિટ અને સ્લેબના ટુકડા ગંગા નદીમાં પડતા અટકાવવા માટે તેમને બાર્જ એટલે કે વિશેષ માલવાહક નૌકાઓ દ્વારા નદીના માર્ગે બરારી સ્થિત એસપી સિંગલાની યાર્ડમાં પહોંચાડવામાં આવે છે. આ વ્યવસ્થાથી કાર્યસ્થળ પર કાટમાળ એકઠો થવાની સમસ્યા ઘટાડવામાં અને નદીમાં પ્રદૂષણ અટકાવવામાં મદદ મળી શકે છે. નદીની આસપાસ ચાલી રહેલા આ મોટા બાંધકામ કાર્ય દરમિયાન પર્યાવરણ સંબંધિત સાવચેતીઓનું પાલન કરવું પણ મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
બીજી તરફ, નવા સ્ટીલ ગર્ડરને તૈયાર કરીને પુલ પર સ્થાપિત કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ ગઈ છે. નવગછિયા તરફના છેડે બરારી સ્થિત યાર્ડમાંથી ભારે ક્રેનોની મદદથી ગર્ડરના અલગ-અલગ ભાગોને બાર્જ દ્વારા સેતુ સુધી પહોંચાડવામાં આવી રહ્યા છે. ત્યાં આ ભાગોને જોડીને નિર્ધારિત આકાર અને માળખામાં તૈયાર કરવામાં આવશે. આશરે 200 ટન વજનનો અને લગભગ 24 મીટર લાંબો આ સ્ટીલ ગર્ડર ક્ષતિગ્રસ્ત ભાગના પુનઃસ્થાપનમાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવશે. આટલા ભારે માળખાને ઉપાડીને નિર્ધારિત સ્થળે સ્થાપિત કરવા માટે વિશેષ ઉપકરણો, ટેકનિકલ દેખરેખ અને સંકલનની જરૂર પડે છે.
સ્ટીલ ગર્ડરના લોન્ચિંગની પ્રક્રિયાનું નિરીક્ષણ કરવા બિહાર રાજ્ય પુલ નિર્માણ નિગમના સચિવ, યોજના અને વહીવટ, શશિભૂષણ પણ સ્થળ પર પહોંચ્યા હતા. અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, એસપી સિંગલા કંપનીની નિર્ધારિત કાર્યયોજના મુજબ કટિંગ અને ગર્ડરની એસેમ્બલીની કામગીરી સમાંતર રીતે ચાલી રહી છે. બંને પ્રક્રિયાઓ એકસાથે આગળ વધારવાનો હેતુ સમારકામના વિવિધ તબક્કાઓ વચ્ચે લાગતા સમયને ઘટાડવાનો છે. જોકે, દરેક તબક્કો પૂર્ણ કરતાં પહેલાં માળખાકીય સુરક્ષા અને ટેકનિકલ ધોરણોની ચકાસણી જરૂરી રહેશે.
વિક્રમશિલા સેતુના પુનઃસ્થાપન દરમિયાન મૂળ ડિઝાઇનનું પાલન કરવું પણ મહત્ત્વપૂર્ણ છે. પુલનું મૂળ નિર્માણ ઉત્તર પ્રદેશ સેતુ નિગમે કર્યું હતું. તેથી નબળા ભાગો દૂર કરવા અને નવા માળખાં સ્થાપિત કરવા દરમિયાન મૂળ ડિઝાઇન અને ડ્રોઇંગનું ટેકનિકલ મૂલ્યાંકન કરવામાં આવી રહ્યું છે. તેનાથી નવા ગર્ડર અને અન્ય માળખાં કઈ રીતે સ્થાપિત કરવા તે નક્કી કરવામાં મદદ મળશે, જેથી પુલના અન્ય ભાગો પર વધારાનું દબાણ ન પડે. જૂના પુલની માળખાકીય સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને સમારકામની કામગીરી તબક્કાવાર અને સાવચેતીપૂર્વક પૂર્ણ કરવી જરૂરી છે.
સમારકામ દરમિયાન માત્ર નવો ગર્ડર સ્થાપિત કરવો પૂરતો નથી. ક્ષતિગ્રસ્ત સ્લેબ દૂર કર્યા પછી નવા માળખાને યોગ્ય સ્તરે સ્થાપિત કરવું, જરૂરી કોંક્રિટનું કામ પૂર્ણ કરવું અને નિર્ધારિત મજબૂતી પ્રાપ્ત થયા બાદ ટેકનિકલ તપાસ કરવી પણ જરૂરી રહેશે. પુલ પર ફરી વાહનવ્યવહાર શરૂ કરતાં પહેલાં સંબંધિત નિષ્ણાતોએ ખાતરી કરવી પડશે કે સમારકામ કરાયેલો ભાગ નિર્ધારિત ભાર વહન કરવાની ક્ષમતા અને સુરક્ષા ધોરણોને અનુરૂપ છે. તેથી કામગીરી પૂર્ણ કરવાની સમયમર્યાદાની સાથે ગુણવત્તા અને માળખાકીય સુરક્ષાને પણ પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી રહી છે.
વિક્રમશિલા સેતુ બંધ રહેવાને કારણે ભાગલપુર અને નવગછિયા વચ્ચે અવરજવર કરતા લોકોને મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. વૈકલ્પિક માર્ગોનો ઉપયોગ કરવાથી મુસાફરીનો સમય વધી શકે છે અને માલવહન પર પણ અસર પડી શકે છે. ગંગા નદીના માર્ગે નૌકા સેવાઓ અને અન્ય વૈકલ્પિક સાધનોનો ઉપયોગ કરતા મુસાફરો માટે સુરક્ષા અને ઉપલબ્ધતા મહત્ત્વપૂર્ણ છે. સમારકામ દરમિયાન વહીવટી તંત્ર સામે વાહનવ્યવસ્થા, મુસાફરોની સુવિધા અને બાંધકામની કામગીરી સુરક્ષિત રીતે ચલાવવા વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો પડકાર છે.
વધારાની એજન્સીની નિમણૂક, નબળા સ્પાન દૂર કરવાની કામગીરીમાં ઝડપ અને ભારે સ્ટીલ ગર્ડરના લોન્ચિંગ દ્વારા વિક્રમશિલા સેતુનું સમારકામ આગળ વધારવાના પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે. હવે ક્ષતિગ્રસ્ત ભાગો દૂર કરવા, નવા ગર્ડર સ્થાપિત કરવા અને સ્લેબ તૈયાર કરવાના તબક્કાઓ કેટલી ઝડપથી પૂર્ણ થાય છે તેના પર નજર રહેશે. પુલ ફરી શરૂ થવાથી ભાગલપુર ઉપરાંત ઉત્તર બિહાર અને સીમાન્ચલના લોકોને રાહત મળવાની અપેક્ષા છે. જોકે, સુરક્ષિત વાહનવ્યવહાર શરૂ કરવાની અંતિમ સ્થિતિ સંબંધિત ટેકનિકલ તપાસ અને અધિકારીઓની મંજૂરી પર નિર્ભર રહેશે.
