મહિલા ફૂટબોલ વૈશ્વિક રમત ઉદ્યોગમાં ઝડપથી વિસ્તરી રહી છે. આ ક્ષેત્રની વૈશ્વિક આવક 2027 સુધીમાં 1 અબજ ડોલરને વટાવી શકે છે. જોકે, વ્યાવસાયિક વિકાસ વચ્ચે મહિલા ફૂટબોલ ખેલાડીઓ ઓછી આવક, અસ્થિર કરાર, વેતનની મોડી ચુકવણી અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત પડકારોનો સામનો કરી રહી છે. ફૂટબોલ ખેલાડીઓના વૈશ્વિક સંગઠન FIFPROના નવા સર્વેમાં આ સ્થિતિ સામે આવી છે.
800થી વધુ ફૂટબોલ ખેલાડીઓના જવાબો પર આધારિત સર્વે અનુસાર, ઘણી ખેલાડીઓને ઓછી આવક, રોજગારની મર્યાદિત સુરક્ષા અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે પૂરતી સહાયના અભાવનો સામનો કરવો પડે છે. અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે આર્થિક મુશ્કેલીઓ અને માનસિક તણાવ કેટલીક ખેલાડીઓને સમય પહેલાં પોતાની કારકિર્દી પૂરી કરવા વિશે વિચારવા પ્રેરિત કરી શકે છે.
સર્વેમાં 59% ખેલાડીઓએ ફૂટબોલ વહેલું છોડી દેવાના સંભવિત કારણોમાં આર્થિક મુશ્કેલીઓનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જ્યારે 46% ખેલાડીઓએ માનસિક તણાવને એક મહત્ત્વપૂર્ણ કારણ ગણાવ્યું હતું. આ આંકડા મહિલા ફૂટબોલની વધતી લોકપ્રિયતા અને ખેલાડીઓની વાસ્તવિક કામકાજની પરિસ્થિતિઓ વચ્ચેનો તફાવત દર્શાવે છે.
અહેવાલ અનુસાર, મહિલા ફૂટબોલની વૈશ્વિક આવક 2024માં આશરે 581 મિલિયન ડોલર હતી. અંદાજ છે કે 2027 સુધીમાં આ આંકડો વધીને 1 અબજ ડોલરથી વધુ થઈ શકે છે. રમતની વધતી લોકપ્રિયતા, જાહેર સ્તરે વધી રહેલી ઓળખ, રોકાણ અને વ્યાવસાયિક તકોના વિસ્તરણને આ વૃદ્ધિનાં મહત્ત્વપૂર્ણ પરિબળો ગણાવવામાં આવ્યા છે.
જોકે, FIFPROનું કહેવું છે કે રમતના આર્થિક વિકાસની સાથે ખેલાડીઓની સુરક્ષા અને રોજગાર સંબંધિત અધિકારોને પણ મજબૂત બનાવવાની જરૂર છે. સંગઠનનાં મહિલા ફૂટબોલ પ્રમુખ એલેક્સ કલ્વિનના જણાવ્યા અનુસાર, ખેલાડીઓની વધતી જાહેર દૃશ્યતા, આર્થિક અસુરક્ષા અને પૂરતી સહાય વ્યવસ્થાઓનો અભાવ માનસિક દબાણ વધારતાં સંભવિત પરિબળો હોઈ શકે છે.
કલ્વિનના જણાવ્યા અનુસાર, ખેલાડીઓની જાહેર દૃશ્યતા વધી છે, પરંતુ ઓછી આવકને કારણે તેમની પાસેથી સોશિયલ મીડિયા અને અન્ય જાહેર મંચો પર સક્રિય રહેવાની અપેક્ષાઓ પણ વધી રહી છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે કેટલીક ખેલાડીઓએ પોતાની અપૂરતી આવકની ભરપાઈ કરવા માટે વધારાની જાહેર પ્રવૃત્તિઓ પર નિર્ભર રહેવું પડે છે.
અહેવાલમાં મહિલા ફૂટબોલ ખેલાડીઓના માનસિક સ્વાસ્થ્ય અંગે મહત્ત્વપૂર્ણ વિગતો આપવામાં આવી છે. સર્વેમાં સામેલ 57% ખેલાડીઓએ જણાવ્યું હતું કે તેઓ માનસિક સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત સમસ્યાઓનો સામનો કરી રહી હતી. આ ખેલાડીઓમાંથી અડધીને પોતાની ક્લબ તરફથી જરૂરી સહાય મળી નહોતી.
કલ્વિનના જણાવ્યા અનુસાર, માનસિક સ્વાસ્થ્ય અંગે જાગૃતિ વધવા છતાં ઘણી ખેલાડીઓને પોતાની સમસ્યાઓનો સામનો જાતે જ કરવો પડે છે એવું લાગે છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે વધુ માનસિક તણાવ અનુભવતી ખેલાડીઓએ ક્લબ અથવા આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પૂરતી માનસિક સ્વાસ્થ્ય સહાય ન મળતી હોવાની વાત કરી હતી.
રમતમાં પ્રદર્શનનું દબાણ, આર્થિક અનિશ્ચિતતા અને જાહેર ટીકા ખેલાડીઓના અનુભવોને અસર કરી શકે છે. સોશિયલ મીડિયાના વિસ્તરણથી ખેલાડીઓ અને ચાહકો વચ્ચે સંપર્ક સરળ બન્યો છે, પરંતુ તેની સાથે ઑનલાઇન ઉત્પીડન અને દુર્વ્યવહારનું જોખમ પણ વધ્યું છે.
FIFPROના તારણો અનુસાર, 2017 પછી મહિલા ફૂટબોલમાં વેતન, રોકાણ અને જાહેર ઓળખમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. તેમ છતાં, વ્યાવસાયિક સ્તરે રમતી તમામ ખેલાડીઓને સમાન આર્થિક સુરક્ષા અને સહાય મળતી નથી.
અહેવાલમાં ખેલાડીઓની વ્યાવસાયિક ઓળખ અંગે પણ વિગતો આપવામાં આવી છે. FIFAની વ્યાખ્યા અનુસાર, કોઈ ખેલાડી પાસે લેખિત કરાર હોય અને તેને ફૂટબોલ રમવા સંબંધિત ખર્ચ કરતાં વધુ ચુકવણી મળતી હોય તો તેને વ્યાવસાયિક ખેલાડી ગણવામાં આવે છે.
સર્વેમાં 62% ખેલાડીઓએ પોતાને વ્યાવસાયિક ગણાવી હતી, જ્યારે 27%એ અર્ધવ્યાવસાયિક અને 12%એ શોખીન ખેલાડીની શ્રેણી પસંદ કરી હતી. ટકાવારીનો કુલ સરવાળો 100% કરતાં થોડો વધુ છે, જે આંકડાઓને પૂર્ણાંકમાં ગોળ કરવાને કારણે હોઈ શકે છે.
સર્વેમાં સામેલ તમામ ખેલાડીઓ પોતપોતાના દેશોની ટોચની લીગમાં રમતી ક્લબો માટે રમી રહી હતી. તેમ છતાં, માત્ર 78% ખેલાડીઓએ લેખિત કરાર હોવાની માહિતી આપી હતી અને 82%એ જણાવ્યું હતું કે તેમને પોતાની ક્લબ તરફથી ચુકવણી મળે છે. માત્ર 57% ખેલાડીઓએ કહ્યું હતું કે આ ચુકવણી ફૂટબોલ રમવા સંબંધિત ખર્ચ પૂરો કરવા માટે પૂરતી હતી.
કલ્વિનના જણાવ્યા અનુસાર, વ્યાવસાયિક હોવા છતાં પોતાને વ્યાવસાયિક ખેલાડી તરીકે અનુભવતી ન હોય તેવી ખેલાડીઓને કર્મચારી તરીકે મળવા જોઈએ તેવા તમામ લાભો મળતા નથી. આ સ્થિતિ કરાર, વેતન અને સામાજિક સુરક્ષા સંબંધિત મુદ્દાઓ પર ધ્યાન આપવાની જરૂરિયાત દર્શાવે છે.
મહિલા ફૂટબોલ ખેલાડીઓની સરેરાશ આવકમાં પણ પ્રાદેશિક તફાવત જોવા મળે છે. અહેવાલ અનુસાર, 2017 પછી સરેરાશ માસિક આવક ત્રણ ગણી વધીને 2,601 ડોલર થઈ છે. જોકે, મધ્ય વેતન માત્ર 1,669 ડોલર છે. મધ્ય વેતન એ એવી રકમ છે, જેની ઉપર અને નીચે સમાન સંખ્યામાં ખેલાડીઓની આવક હોય છે.
પ્રદેશ પ્રમાણે સરેરાશ માસિક વેતનમાં મોટો તફાવત છે. ઉત્તર અમેરિકામાં તે 6,450 ડોલર અને મધ્ય તથા પશ્ચિમ યુરોપમાં 3,982 ડોલર છે. તેની સરખામણીએ પૂર્વ યુરોપમાં સરેરાશ માસિક આવક 878 ડોલર અને આફ્રિકામાં માત્ર 480 ડોલર છે.
અહેવાલ અનુસાર, અમેરિકા અને મેક્સિકો જેવી જગ્યાઓની લીગમાં ખેલાડીઓના વેતનમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. તેમ છતાં, પૂર્વ યુરોપના 10 દેશોમાં સરેરાશ વેતન રાષ્ટ્રીય લઘુત્તમ વેતન કરતાં ઓછું છે. પશ્ચિમ યુરોપ અને એશિયા-ઓશનિયા જેવા પ્રદેશોમાં પણ કેટલાક મોટા ફૂટબોલ બજારો હોવા છતાં સરેરાશ વેતન રાષ્ટ્રીય લઘુત્તમ વેતન કરતાં ઘણું વધારે નથી.
FIFPROએ જણાવ્યું હતું કે અહેવાલમાં વ્યક્તિગત લીગને બદલે પ્રાદેશિક આંકડાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે. તેથી સંગઠન અલગ-અલગ લીગના સરેરાશ વેતનની વિગતો આપી શક્યું નથી.
મહિલા ફૂટબોલમાં કરારનો સરેરાશ સમયગાળો 2017માં આશરે એક વર્ષ હતો, જે વધીને 19 મહિના થયો છે. તેમ છતાં, ઘણી ખેલાડીઓને વર્ષના તમામ 12 મહિના માટે નિયમિત આવકની ખાતરી મળતી નથી.
કલ્વિનના જણાવ્યા અનુસાર, માત્ર આશરે બે-તૃતીયાંશ ખેલાડીઓને આખા 12 મહિના માટે ચુકવણી મળે છે. ઘણી ખેલાડીઓ સાત કે નવ મહિનાના કરાર પર કામ કરે છે. ત્યારબાદ વર્ષના બાકીના સમયગાળા માટે તેમને આવકના અન્ય સ્રોત શોધવા પડી શકે છે.
સર્વેમાં 24% ખેલાડીઓએ જણાવ્યું હતું કે છેલ્લી બે સિઝન દરમિયાન તેમને વેતન મોડું મળ્યું હતું. બીજી તરફ, 42% ખેલાડીઓને પેન્શનની સુવિધા ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી નહોતી. આ આંકડા દર્શાવે છે કે રમતના વ્યાવસાયિક વિસ્તરણ છતાં ઘણી ખેલાડીઓ માટે લાંબા ગાળાનું આર્થિક આયોજન કરવું મુશ્કેલ બની શકે છે.
ઇંગ્લેન્ડની મહિલા સુપર લીગ જેવી સ્પર્ધાઓના વિકાસથી મહિલા ફૂટબોલને વધુ ઓળખ મળી છે. જોકે, FIFPROનું માનવું છે કે ટોચની લીગોની સફળતાને કારણે અન્ય બજારોમાં અસુરક્ષિત પરિસ્થિતિઓમાં રમતી ખેલાડીઓની મુશ્કેલીઓ નજરઅંદાજ થઈ શકે છે.
કલ્વિનના જણાવ્યા અનુસાર, મહિલા ફૂટબોલના આર્થિક વિકાસનો મુદ્દો હવે મોટા પ્રમાણમાં સ્થાપિત થઈ ચૂક્યો છે, પરંતુ ખેલાડીઓની સુરક્ષા માટે સંસ્થાકીય નિયમો, નિયમનકારી માળખાં અને નીતિઓમાં ઝડપથી સુધારા કરવાની જરૂર છે.
તેમના મતે, વ્યાવસાયિક વૃદ્ધિનું પ્રતિબિંબ ખેલાડીઓ માટેની કામકાજની સારી પરિસ્થિતિઓ, યોગ્ય વેતન અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય સહાયમાં પણ દેખાવું જોઈએ. પૂરતા સુરક્ષા ઉપાયો ખેલાડીઓને વધુ સારું પ્રદર્શન કરવામાં અને પોતાની કારકિર્દીને વધુ સ્થિર બનાવવામાં મદદ કરી શકે છે.
FIFPROનો અહેવાલ મહિલા ફૂટબોલની વધતી આર્થિક સંભાવનાઓ અને ખેલાડીઓની વાસ્તવિક પરિસ્થિતિઓ વચ્ચેનો તફાવત દર્શાવે છે. એક તરફ વૈશ્વિક આવકમાં વૃદ્ધિનો અંદાજ છે, જ્યારે બીજી તરફ ઓછું વેતન, અસ્થિર કરાર, ચુકવણીમાં વિલંબ અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય સહાયનો અભાવ જેવી સમસ્યાઓ યથાવત્ છે.
