ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯದ ನಡುವೆ ಇಬ್ಬರು ಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ ಕಣಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಲ್ಲ ಏರ್ ಫಿಲ್ಟರ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. 16 ವರ್ಷದ ಕ್ರಿಶ್ ಅಗರ್ವಾಲ್ ತಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತ ಸಮರ್ಥ್ ಮೀಟಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ Project Vayu ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಫಿಲ್ಟರ್‌ನ ವೆಚ್ಚ ಸುಮಾರು 140 ರೂಪಾಯಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಫ್ಯಾನ್‌ಗೆ ಅಳವಡಿಸಿ ಏರ್ ಪ್ಯೂರಿಫೈಯರ್‌ನಂತೆ ಬಳಸಬಹುದು. ಈ ಉಪಕ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ರಿಶ್ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ Diana Award 2026ರ ಗೌರವ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಾನ ದೊರೆತಿದೆ.
ದುಬಾರಿ ಏರ್ ಪ್ಯೂರಿಫೈಯರ್‌ಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಫಿಲ್ಟರ್
ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಹಲವು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಶಾಲಾ ತರಗತಿ ಕೊಠಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಯ ಕಳೆಯುವ ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲೆ ಇದರ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುವ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತರಗತಿ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲೂ ದುಬಾರಿ ಏರ್ ಪ್ಯೂರಿಫೈಯರ್ ಅಳವಡಿಸುವುದು ಸುಲಭವಲ್ಲ.
ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ 12ನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿರುವ ಕ್ರಿಶ್ ಅಗರ್ವಾಲ್ ಮತ್ತು ವಸಂತ್ ವ್ಯಾಲಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ 11ನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿರುವ ಸಮರ್ಥ್ ಮೀಟಲ್ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಪರ್ಯಾಯವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.
ಹೊಸ ಏರ್ ಪ್ಯೂರಿಫೈಯರ್ ತಯಾರಿಸುವ ಬದಲು, ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿರುವ ಫ್ಯಾನ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಗಾಳಿಯನ್ನು ಶೋಧಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಇಬ್ಬರೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಹೆಚ್ಚಿನ ವೆಚ್ಚವಿಲ್ಲದೆ ಹಾಗೂ ದೊಡ್ಡ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡದೆ ತರಗತಿ ಕೊಠಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಬಹುದಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು ಅವರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು.
Project Vayu ಫಿಲ್ಟರ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ವಿಧಾನ
Project Vayu ಯೋಜನೆಯಡಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾದ ಫಿಲ್ಟರ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಟೇಬಲ್ ಫ್ಯಾನ್ ಅಥವಾ ಗೋಡೆಗೆ ಅಳವಡಿಸಲಾದ ಫ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲು ಯಾವುದೇ ವಿಶೇಷ ಯಂತ್ರದ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ವಿದ್ಯುತ್ ವೈರಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿಲ್ಲ.
ಈ ಫಿಲ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ Electrostatic Charged Fibres ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಶೇಷ ನಾರುಗಳು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಧೂಳಿನ ಕಣಗಳು ಹಾಗೂ PM2.5 ನಂತಹ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ ಕಣಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
ಫಿಲ್ಟರ್ ಅನ್ನು ಫ್ಯಾನ್‌ಗೆ ಜೋಡಿಸಲು ಎಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಫ್ಯಾನ್ ಚಾಲನೆಯಾದಾಗ ಗಾಳಿಯ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಫಿಲ್ಟರ್ ಬಲೂನಿನಂತೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಶೋಧಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೇಲ್ಮೈ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯ ಫ್ಯಾನ್‌ನ ಮೋಟಾರ್ ಅನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸದೆಯೇ ಈ ಫಿಲ್ಟರ್ ಬಳಸಬಹುದು ಎಂಬುದು ಇದರ ಮತ್ತೊಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿದೆ. ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಇದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲು ಒಂದು ನಿಮಿಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಮಯ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ PM2.5 ಮಟ್ಟ ಶೇ.90ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಇಳಿಕೆ
Project Vayu ತಂಡದ ಪ್ರಕಾರ, ಮುಚ್ಚಿದ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಫಿಲ್ಟರ್‌ನ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗಿವೆ.
ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೊಠಡಿಯೊಳಗಿನ PM2.5 ಮಟ್ಟ ಪ್ರತಿ ಘನ ಮೀಟರ್‌ಗೆ 158 ಮೈಕ್ರೋಗ್ರಾಂ ಎಂದು ದಾಖಲಾಗಿತ್ತು. ಫಿಲ್ಟರ್ ಅಳವಡಿಸಿದ ಫ್ಯಾನ್ ಅನ್ನು ಒಂದು ಗಂಟೆ ಕಾಲ ಚಾಲನೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಈ ಮಟ್ಟ ಪ್ರತಿ ಘನ ಮೀಟರ್‌ಗೆ 11 ಮೈಕ್ರೋಗ್ರಾಂಗೆ ಇಳಿಕೆಯಾಯಿತು.
ಈ ಮೂಲಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ ಕಣಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇ.90ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಆದರೆ ಈ ಫಲಿತಾಂಶ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ಕೊಠಡಿಗಳು, ತೆರೆದ ಬಾಗಿಲುಗಳು ಅಥವಾ ಹೊರಗಿನಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಲುಷಿತ ಗಾಳಿ ಒಳಬರುವ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಫಿಲ್ಟರ್‌ನ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಬದಲಾಗಬಹುದು.
ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಫಿಲ್ಟರ್ ಶೇ.90ರಷ್ಟು ಗಾಳಿಯನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಖಾತರಿಯಾಗಿ ಈ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
140 ರೂಪಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಫಿಲ್ಟರ್ ತಯಾರಿಕೆಯ ವೆಚ್ಚ
ಈ ಫಿಲ್ಟರ್ ತಯಾರಿಸಲು ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು 140 ರೂಪಾಯಿ ವೆಚ್ಚವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಫಿಲ್ಟರ್ ಸಾಮಗ್ರಿಗೆ ಸುಮಾರು 85 ರೂಪಾಯಿ, ಎಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ 15 ರೂಪಾಯಿ ಹಾಗೂ ಹೊಲಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆಗೆ 40 ರೂಪಾಯಿ ವೆಚ್ಚವಾಗುತ್ತದೆ.
Project Vayu ತಂಡವು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಈ ಫಿಲ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಉಚಿತವಾಗಿ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಫಿಲ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಧೂಳು ಸಂಗ್ರಹವಾಗುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಫಿಲ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ಯೋಜನೆಯ ತಂಡ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.
10 ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ತಲುಪಿದ Project Vayu
ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ದೆಹಲಿಯ ಶಾಲೆಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ 602 ಫಿಲ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ 295 ತರಗತಿ ಕೊಠಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಸುಮಾರು 8,000 ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿತ್ತು.
Diana Award ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಪ್ರಕಾರ, Project Vayu ಉಪಕ್ರಮವು ಈಗ 10 ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ತಲುಪಿದೆ.
ದೆಹಲಿಯ ಇನ್ನೂ 45 ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ತಲುಪಿಸುವ ಯೋಜನೆಯ ಮೇಲೂ ತಂಡ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಹಯೋಗಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
