कुडनकुलम अणुऊर्जा प्रकल्पाच्या पाचव्या युनिटमध्ये सुमारे 320 टन वजनाच्या रिअॅक्टर प्रेशर वेसल (RPV) ची यशस्वी स्थापना करण्यात आली आहे. भारत-रशिया सहकार्यांतर्गत विकसित होत असलेल्या या प्रकल्पातील ही एक महत्त्वाची तांत्रिक प्रगती मानली जात आहे.
रिअॅक्टर प्रेशर वेसल हे कोणत्याही अणुऊर्जा प्रकल्पातील सर्वात महत्त्वाचे आणि संवेदनशील घटकांपैकी एक आहे. याच्या आत रिअॅक्टर कोर असतो, जिथे अणुविखंडन (Nuclear Fission) प्रक्रियेद्वारे ऊर्जा निर्माण केली जाते. अत्यंत उच्च सुरक्षा मानके आणि अचूक अभियांत्रिकीच्या आधारे तयार करण्यात आलेले हे उपकरण विशेष हेवी-लिफ्ट क्रेनच्या मदतीने रिअॅक्टर इमारतीत स्थापित करण्यात आले.
कुडनकुलम अणुऊर्जा प्रकल्प हा भारत आणि रशिया यांच्यातील आंतर-सरकारी अणुऊर्जा सहकार्याचा एक महत्त्वाचा प्रकल्प आहे. हा प्रकल्प दोन्ही देशांमधील तांत्रिक भागीदारीचे उदाहरण मानला जातो आणि भारताच्या ऊर्जा सुरक्षा धोरणात महत्त्वाची भूमिका बजावतो. या प्रकल्पांतर्गत अनेक रिअॅक्टर युनिट्सचे बांधकाम सुरू असून, त्यातून भविष्यात देशाची वीज उत्पादन क्षमता वाढण्यास मदत होणार आहे.
अणुऊर्जा विभाग (DAE) आणि प्रकल्पाशी संबंधित अधिकाऱ्यांच्या माहितीनुसार, रिअॅक्टर प्रेशर वेसलच्या स्थापनेनंतर आता युनिट-5 मध्ये न्यूक्लियर स्टीम सप्लाय सिस्टम (NSSS) शी संबंधित इतर प्रमुख उपकरणांच्या स्थापनेचे काम सुरू केले जाणार आहे. या टप्प्यानंतर रिअॅक्टरमधील विविध पाइपिंग, कूलिंग सिस्टम आणि सुरक्षा उपकरणांचे एकत्रीकरण केले जाईल, जे अणुऊर्जा प्रकल्पाच्या कार्यान्वयनासाठी आवश्यक असते.
ही प्रगती भारताच्या स्वच्छ ऊर्जा मिशनच्या दिशेने महत्त्वाची मानली जात आहे. अणुऊर्जा ही कमी कार्बन उत्सर्जन करणारा विश्वासार्ह ऊर्जा स्रोत मानली जाते. अणुऊर्जा विभागाच्या मते, या विकासामुळे स्वच्छ ऊर्जा उत्पादनाला चालना, जीवाश्म इंधनावरील अवलंबित्वात घट, ऊर्जा सुरक्षेला बळकटी, दीर्घकालीन व स्थिर वीजपुरवठा आणि तांत्रिक उत्कृष्टता व सुरक्षा मानकांना पाठबळ मिळते.
320 टन वजनाच्या उपकरणाची रिअॅक्टर इमारतीत स्थापना करणे ही अत्यंत जटिल अभियांत्रिकी प्रक्रिया होती. या प्रक्रियेदरम्यान अत्याधुनिक हेवी-लिफ्ट क्रेनचा वापर, सूक्ष्म स्तरावरील अचूक स्थापना, आंतरराष्ट्रीय सुरक्षा मानकांचे पालन तसेच गुणवत्ता नियंत्रण आणि चाचणी प्रक्रिया यांवर विशेष भर देण्यात आला.
ही प्रक्रिया भारताची अणु-अभियांत्रिकी क्षमता सातत्याने प्रगत होत असल्याचे दर्शवते. प्रकल्पातील इतर युनिट्समध्येही काम वेगाने सुरू आहे. यापूर्वी एप्रिल 2026 मध्ये तिसऱ्या युनिटमध्ये “स्पिलेज टू ओपन रिअॅक्टर” टप्प्याची सुरुवात करण्यात आली होती, ज्यामध्ये मुख्य कूलिंग सिस्टम आणि सुरक्षा पाइपलाइनची स्वच्छता करण्यात आली होती.
