बजेट 2026 मध्ये फ्यूचर्स आणि ऑप्शन्स व्यवहारांवरील सिक्युरिटीज ट्रान्झॅक्शन टॅक्स (STT) वाढवण्यात आला आहे. या निर्णयामुळे डेरिव्हेटिव्ह्ज ट्रेडिंगची एकूण किंमत वाढणार आहे.
युनियन बजेट 2026 नुसार, फ्यूचर्सवरील STT 0.02 टक्क्यांवरून 0.05 टक्के करण्यात आला आहे. ऑप्शन्स प्रीमियमवरील STT 0.1 टक्क्यांवरून 0.15 टक्के आणि ऑप्शन्स एक्सरसाइजवरील STT 0.125 टक्क्यांवरून 0.15 टक्के करण्यात आला आहे. या बदलांमुळे ट्रेडर्स आणि गुंतवणूकदारांसाठी प्रत्येक व्यवहाराची खर्चरचना वाढेल.
STT वाढीचा थेट परिणाम डेरिव्हेटिव्ह्ज सेगमेंटमधील ट्रेडिंग फ्रिक्वेन्सीवर होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. व्यवहार खर्च वाढल्याने ट्रेडिंग अ‍ॅक्टिव्हिटी कमी होऊ शकते, ज्याचा परिणाम लिक्विडिटीवर होऊ शकतो.
ब्रोकरेज कंपन्यांच्या उत्पन्नाचा मोठा भाग फ्यूचर्स आणि ऑप्शन्स व्यवहारांवर आधारित असतो. ब्रोकरेज फी, प्लॅटफॉर्म चार्जेस आणि व्याज उत्पन्न यामध्ये या सेगमेंटचे योगदान अधिक असते. STT वाढल्यामुळे प्रत्येक व्यवहाराचा खर्च वाढेल आणि ट्रेडर्स कमी व्यवहार करू शकतात, ज्यामुळे ब्रोकरेज कंपन्यांच्या महसूल आणि नफ्यावर दबाव येऊ शकतो.
डिपॉझिटरी कंपन्यांवरही अप्रत्यक्ष परिणाम होण्याची शक्यता नमूद करण्यात आली आहे. ट्रेडिंग आणि खाते-संबंधित अ‍ॅक्टिव्हिटी कमी झाल्यास ट्रान्झॅक्शन-आधारित उत्पन्न आणि वाढीवर परिणाम होऊ शकतो. या पार्श्वभूमीवर ब्रोकरेज आणि कॅपिटल मार्केट इन्फ्रास्ट्रक्चरशी संबंधित शेअर्समध्ये घसरण नोंदवण्यात आली आहे.
STT वाढीमुळे डेरिव्हेटिव्ह्ज सेगमेंटमधील सहभाग कमी होऊ शकतो, असे निरीक्षण नोंदवण्यात आले आहे. ट्रेडिंग वॉल्यूम घटल्यास बाजारातील लिक्विडिटी कमी होण्याची आणि बिड-आस्क स्प्रेड वाढण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. एक्सचेंज, ब्रोकर्स आणि डिपॉझिटरींसाठी वॉल्यूम वाढ महत्त्वाची असल्याने वॉल्यूममध्ये घट झाल्यास त्यांच्या कमाईवर परिणाम होऊ शकतो.
या करबदलांनंतर शेअर बाजारात घसरण दिसून आली आहे. वाढीव व्यवहार करामुळे गुंतवणूकदारांमध्ये अनिश्चितता निर्माण झाल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. तसेच, जास्त ट्रान्झॅक्शन टॅक्समुळे भारतीय बाजारांची आंतरराष्ट्रीय बाजारांच्या तुलनेत स्पर्धात्मकता कमी होऊ शकते, ज्याचा परिणाम परदेशी गुंतवणूक आणि ट्रेडिंग फ्रिक्वेन्सीवर होऊ शकतो.
STT वाढीच्या पार्श्वभूमीवर ब्रोकरेज कंपन्यांच्या दीर्घकालीन कामगिरीवर दबाव राहू शकतो, असे मत व्यक्त करण्यात आले आहे. व्यवहार खर्च वाढल्यामुळे उत्पन्नावर परिणाम होण्याची शक्यता असून, ट्रेडर्स आणि गुंतवणूकदारांना त्यांच्या रणनीतीत बदल करावा लागू शकतो. प्लॅटफॉर्म चार्जेस आणि F&O अ‍ॅक्टिव्हिटीशी संबंधित कंपन्यांची वाढ मंदावू शकते.
STT वाढीनंतर गुंतवणूकदारांनी सावधगिरी बाळगावी, असे नमूद करण्यात आले आहे. लहान आणि वारंवार व्यवहार करणारे गुंतवणूकदार कमी सक्रिय होऊ शकतात. दीर्घकालीन गुंतवणूक आणि पोर्टफोलिओ डायव्हर्सिफिकेशनकडे लक्ष देण्याची गरज असल्याचेही नमूद करण्यात आले आहे.
