भारताच्या स्मार्टफोन बाजारपेठेत चिनी कंपन्यांची पकड कमकुवत होत आहे. जुलै-सप्टेंबर 2026 या कालावधीत चिनी स्मार्टफोन ब्रँड्सचा एकत्रित बाजारहिस्सा घटून सुमारे 68 टक्के राहिला, जो एका वर्षापूर्वी सुमारे 75 टक्के होता. मेमरी चिपच्या वाढत्या किमतींमुळे स्मार्टफोन उत्पादनाचा खर्च वाढला असून त्याचा सर्वाधिक परिणाम कमी किमतीच्या स्मार्टफोनच्या बाजारपेठेवर झाला आहे. दुसरीकडे, Lava आणि Ai+ सारख्या भारतीय ब्रँड्सना आपली बाजारातील उपस्थिती वाढवण्याची संधी मिळत आहे.
चिनी ब्रँड्सचा बाजारहिस्सा आठ वर्षांहून अधिक काळातील नीचांकी पातळीवर
मार्केट रिसर्च कंपनी Omdiaच्या अहवालानुसार, जुलै-सप्टेंबर तिमाहीत चिनी स्मार्टफोन ब्रँड्सचा भारतातील एकत्रित बाजारहिस्सा सुमारे 68 टक्के राहिला. हा आठ वर्षांहून अधिक काळातील सर्वात कमी स्तर असल्याचे सांगण्यात आले आहे.
एका वर्षापूर्वी याच तिमाहीत चिनी कंपन्यांकडे भारतीय स्मार्टफोन बाजारपेठेतील सुमारे 75 टक्के हिस्सा होता. एप्रिल-जून 2020 दरम्यान हा आकडा सुमारे 80 टक्क्यांपर्यंत पोहोचला होता.
चिनी कंपन्यांच्या स्मार्टफोन विक्रीतील मोठा हिस्सा पारंपरिकपणे कमी किमतीच्या फोनमधून येत होता. मात्र, वाढलेल्या खर्चामुळे हे फोन पूर्वीच्या किमतीत विकणे कठीण झाले आहे. ग्राहकांची मागणी कायम असली तरी कंपन्यांना पूर्वीप्रमाणे कमी किमतीत अधिक सुविधा असलेले फोन देणे शक्य होत नाही.
मेमरी चिप महागल्याने उत्पादन खर्च वाढला
स्मार्टफोनमध्ये फोटो, व्हिडिओ आणि इतर फाइल्स साठवण्यासाठी स्टोरेज मेमरीचा वापर केला जातो, तर अॅप्लिकेशन चालवण्यासाठी आणि फोनच्या कार्यक्षमतेसाठी RAMचा वापर होतो.
अलीकडच्या काळात मेमरी चिपच्या किमतीत मोठी वाढ झाली आहे. त्यामुळे स्मार्टफोन उत्पादक कंपन्यांचा खर्च वाढला आहे.
महागडे फोन विकणाऱ्या कंपन्या वाढलेल्या खर्चाचा काही भाग ग्राहकांकडून वसूल करू शकतात. मात्र, कमी किमतीच्या फोनच्या बाबतीत असे करणे सोपे नाही. किंमतीत थोडी वाढ झाली तरी ग्राहक दुसऱ्या मॉडेलकडे वळू शकतात.
यामुळे अनेक कंपन्या कमी बजेटच्या फोनची संख्या कमी करत आहेत. काही मॉडेल्समध्ये RAM, स्टोरेज किंवा इतर सुविधांमध्ये बदल करून खर्च नियंत्रित ठेवण्याचाही प्रयत्न केला जात आहे.
Vivo, Oppo आणि Xiaomiच्या शिपमेंटवर परिणाम
जुलै-सप्टेंबर तिमाहीत अनेक मोठ्या चिनी कंपन्यांच्या स्मार्टफोन शिपमेंटमध्ये घट झाली. Omdiaच्या आकडेवारीनुसार, Vivoने बाजारात सुमारे 64 लाख फोन पाठवले. गेल्या वर्षाच्या तुलनेत ही संख्या सुमारे 34 टक्क्यांनी कमी आहे.
Oppoचे शिपमेंट सुमारे 49 लाख फोन राहिले असून त्यात 24 टक्क्यांची घट नोंदवण्यात आली. Xiaomiचे सुमारे 47 लाख फोन बाजारात पोहोचले. कंपनीच्या शिपमेंटमध्ये एका वर्षात 28 टक्क्यांची घट झाली.
महागडे घटक आणि ग्राहकांच्या बदलत्या पसंतीच्या पार्श्वभूमीवर कंपन्या आता मध्यम आणि प्रीमियम किमतीच्या स्मार्टफोनवर अधिक लक्ष केंद्रित करत आहेत.
Lava आणि Ai+ सारख्या भारतीय ब्रँड्सना संधी
चिनी कंपन्यांच्या कमी बजेटच्या मॉडेल्समध्ये घट झाल्याने देशांतर्गत स्मार्टफोन ब्रँड्सना संधी मिळत आहे. Lava आणि Ai+ सारख्या कंपन्या अधिक पैसे खर्च न करता नवीन फोन खरेदी करू इच्छिणाऱ्या ग्राहकांपर्यंत पोहोचण्याचा प्रयत्न करत आहेत.
Counterpoint Researchनुसार, जुलै-सप्टेंबर 2026 दरम्यान भारतीय स्मार्टफोन ब्रँड्सचा बाजारहिस्सा वाढला आहे. काही अहवालांमध्ये हा हिस्सा सुमारे 7 टक्के असल्याचे सांगण्यात आले आहे, तर अन्य एका प्रकाशित आकडेवारीत 15 टक्क्यांचा उल्लेख आहे. त्यामुळे देशांतर्गत ब्रँड्सच्या बाजारहिस्स्याबाबत संशोधन अहवालांमध्ये फरक दिसून येतो.
या तिमाहीत Ai+च्या फोन शिपमेंटमध्ये गेल्या वर्षाच्या तुलनेत 306 टक्क्यांची वाढ झाली. कंपनीने नवीन मॉडेल्स आणि विक्रीचा विस्तार करण्यावर लक्ष केंद्रित केले.
मात्र, भारतीय कंपन्यांसाठी बाजारहिस्सा टिकवून ठेवणेही आव्हानात्मक ठरणार आहे. त्यांना किंमतीसोबतच फोनची गुणवत्ता आणि विक्रीनंतरच्या सेवांवरही लक्ष द्यावे लागेल.
Samsung पुन्हा भारतातील सर्वात मोठा स्मार्टफोन ब्रँड
चिनी कंपन्यांचा बाजारहिस्सा घटत असताना Samsungने भारतीय स्मार्टफोन बाजारपेठेत पहिले स्थान मिळवले आहे.
Omdiaच्या अहवालानुसार, जुलै-सप्टेंबर तिमाहीत Samsungने सुमारे 67 लाख स्मार्टफोनचे शिपमेंट केले. 2024च्या पहिल्या तिमाहीनंतर कंपनी पुन्हा एकदा अव्वल स्थानी पोहोचली आहे.
Vivo दुसऱ्या आणि Oppo तिसऱ्या स्थानावर राहिले. Xiaomi चौथ्या स्थानावर होती, तर Appleने टॉप पाच कंपन्यांमध्ये स्थान मिळवले.
Samsung आणि Appleला त्यांच्या महागड्या फोन, बँक ऑफर्स आणि जुना फोन बदलून नवीन फोन खरेदी करण्याच्या सुविधांचा फायदा झाला आहे.
भारतातील एकूण स्मार्टफोन शिपमेंटमध्येही घट
बाजारातील अडचणी केवळ चिनी कंपन्यांपुरत्या मर्यादित नाहीत. संपूर्ण भारतीय स्मार्टफोन बाजारपेठेतही मंदी दिसून येत आहे.
Omdiaनुसार, जुलै-सप्टेंबर 2026 मध्ये भारतात सुमारे 3.58 कोटी स्मार्टफोनचे शिपमेंट झाले. गेल्या वर्षीच्या याच कालावधीच्या तुलनेत यात 26 टक्क्यांची घट झाली. या तिमाहीतील आकडा 2016 नंतरचा सर्वात कमी राहिला.
दरम्यान, Counterpoint Researchने ही घट सुमारे 20 टक्के असल्याचा अंदाज व्यक्त केला आहे. दोन्ही अहवालांमध्ये घसरणीच्या अंदाजात फरक आहे, मात्र महागडे फोन आणि कमकुवत मागणी या बाजारातील प्रमुख अडचणी असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.
ज्या ग्राहकांचा जुना फोन व्यवस्थित काम करत आहे, अशा ग्राहकांना नवीन फोन खरेदी करण्यासाठी तयार करणे कंपन्यांसाठी अधिक कठीण होत आहे.
मेमरी आणि घटकांच्या वाढलेल्या किमतींमुळे स्वस्त स्मार्टफोन महाग राहण्याची शक्यता
कमी किमतीचे स्मार्टफोन खरेदी करू इच्छिणाऱ्या ग्राहकांना नजीकच्या काळात किमतींमध्ये मोठी घट होण्याची शक्यता कमी आहे. स्मार्टफोन तयार करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या मेमरी चिप्स आणि इतर घटकांच्या किमती आधीच वाढल्या आहेत. बाजारातील जाणकारांच्या मते, ही परिस्थिती 2027च्या पहिल्या सहा महिन्यांपर्यंत कायम राहू शकते.
या पार्श्वभूमीवर भारतीय मोबाइल कंपन्या कमी बजेटचे फोन विकून अधिक ग्राहकांपर्यंत पोहोचण्याचा प्रयत्न करत आहेत. दुसरीकडे, मोठे ब्रँड चांगला कॅमेरा, दीर्घकाळ टिकणारी बॅटरी आणि नवीन सुविधा असलेल्या स्मार्टफोनवर भर देत आहेत.
