सर्बियामध्ये २५ ऑक्टोबर २०२६ रोजी होणाऱ्या संसदीय निवडणुकीपूर्वी विद्यार्थ्यांच्या नेतृत्वाखालील आंदोलनाने बेलग्रेडमध्ये शक्तिप्रदर्शन केले. राजधानीतील रॅलीमध्ये सुमारे १.५ लाख लोक सहभागी झाल्याचा अंदाज स्वतंत्र संस्था आर्काइव्ह ऑफ पब्लिक गॅदरिंग्जने व्यक्त केला. ‘स्टुडंट्स लिस्ट’ या विद्यार्थी नेतृत्वाखालील विरोधी संघटनेने आयोजित केलेल्या या रॅलीत भ्रष्टाचार आणि सरकारी उत्तरदायित्व हे प्रमुख मुद्दे मांडण्यात आले.
सर्बियन प्रोग्रेसिव्ह पार्टी (SNS) गेल्या १४ वर्षांपासून सत्तेत आहे. या पक्षाला निवडणुकीत आव्हान देण्याचा प्रयत्न ‘स्टुडंट्स लिस्ट’ करत आहे. सर्बियाचे माजी राष्ट्राध्यक्ष अलेक्झांडर वुसिक हे यंदाच्या निवडणुकीत पंतप्रधानपदासाठी मैदानात उतरले आहेत.
गुरुवार, २२ ऑक्टोबर रोजी निवडणुकीच्या तीन दिवस आधी विद्यार्थ्यांनी बेलग्रेडमध्ये मोठी रॅली आयोजित केली. स्लाव्हिया स्क्वेअर आणि आसपासच्या रस्त्यांवर समर्थकांची गर्दी झाली. आंदोलकांनी ‘विद्यार्थी जिंकतील’ आणि ‘विजय’ अशा घोषणा दिल्या. अनेकांनी मोबाइल फोनचे दिवे लावून आंदोलनाला पाठिंबा दर्शवला.
विद्यार्थी संघटनेच्या म्हणण्यानुसार, आंदोलनाचा उद्देश केवळ सरकार बदलणे नसून देशातील भ्रष्टाचार संपवणे आणि कायद्याचे राज्य मजबूत करणे हा आहे. पारंपरिक राजकीय पक्षांबद्दल दीर्घकाळापासून नाराजी असलेले नागरिकही या मोहिमेत सहभागी झाले आहेत.
सर्बियातील विद्यार्थी आंदोलनाची सुरुवात नोव्हेंबर २०२४ मध्ये झाली. देशाच्या उत्तरेकडील नोव्ही साद शहरातील रेल्वे स्थानकावर काँक्रीटचा छज्जा कोसळून १६ जणांचा मृत्यू झाला होता. या दुर्घटनेनंतर रेल्वे बांधकामातील कथित भ्रष्टाचार आणि निष्काळजीपणाबाबत आरोप करण्यात आले.
विद्यार्थ्यांनी घटनेची निष्पक्ष चौकशी करण्याची आणि जबाबदार अधिकाऱ्यांवर कारवाई करण्याची मागणी केली. त्यानंतर सरकारविरोधी आंदोलनाचा विस्तार देशभर झाला. विद्यापीठांमधील विद्यार्थ्यांनी निदर्शने केली आणि मुदतपूर्व निवडणुका घेण्याची मागणी केली.
सुमारे दोन वर्षे चाललेल्या आंदोलनानंतर विद्यार्थ्यांनी निवडणुकीत सहभागी होण्याचा निर्णय घेतला. त्यातून ‘स्टुडंट्स लिस्ट’ ही संघटना पुढे आली. या संघटनेत शिक्षक, सामाजिक कार्यकर्ते आणि पारंपरिक राजकारणाबाहेरील व्यक्तींनाही स्थान देण्यात आले आहे.
अलेक्झांडर वुसिक हे गेल्या दशकभरापासून सर्बियाच्या राजकारणातील प्रमुख नेत्यांपैकी एक आहेत. त्यांचा पक्ष SNS २०१२ पासून सत्तेत आहे. वुसिक दोन वेळा राष्ट्राध्यक्ष राहिले आहेत. संसदीय निवडणुकीत सहभागी होऊन पंतप्रधानपदासाठी प्रयत्न करण्याच्या उद्देशाने त्यांनी २७ सप्टेंबर २०२६ रोजी राष्ट्राध्यक्षपदाचा राजीनामा दिला होता. त्यानंतर संसदेच्या अध्यक्षा एना ब्रनाबिच यांनी कार्यवाहक राष्ट्राध्यक्षपदाची जबाबदारी स्वीकारली.
निवडणूक प्रचारादरम्यान वुसिक नवीन रस्ते, रुग्णालये आणि विकास योजनांचा उल्लेख करत आहेत. विद्यार्थी आंदोलनावर परकीय शक्तींच्या पाठिंब्याने देशात अस्थिरता निर्माण करण्याचा आरोपही त्यांनी केला आहे. विद्यार्थी संघटनेने हे आरोप फेटाळले असून, भ्रष्टाचाराविरोधातील आपला लढा हा सामान्य नागरिकांचा लढा असल्याचे म्हटले आहे.
निवडणूक प्रचारादरम्यान वुसिक यांनी रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांच्या पाठिंब्याचाही उल्लेख केला. सरकारी दूरचित्रवाणी वाहिनी RTS ला दिलेल्या मुलाखतीत पुतिन यांनी आपण पंतप्रधान व्हावे, अशी अपेक्षा व्यक्त केल्याचे वुसिक यांनी सांगितले.
सर्बियाला युरोपियन संघाचे सदस्यत्व मिळवायचे आहे. मात्र, रशियाशी असलेल्या जवळच्या संबंधांमुळे देशाच्या परराष्ट्र धोरणाबाबत प्रश्न उपस्थित होत आहेत.
सप्टेंबरमध्ये युद्धगुन्ह्यांमध्ये दोषी ठरलेले बोस्नियन सर्ब सैन्याचे माजी कमांडर रत्को म्लादिच यांच्या अंत्यसंस्कारांना सरकारी पाठिंबा मिळाल्याने युरोपीय देशांनी नाराजी व्यक्त केली होती.
वुसिक यांच्या टीकाकारांनी त्यांच्यावर माध्यमांचे स्वातंत्र्य मर्यादित करणे आणि लोकशाही संस्थांना कमकुवत करण्याचे आरोप केले आहेत. वुसिक यांनी हे आरोप सातत्याने फेटाळले आहेत.
