धनबादमध्ये भगवान विश्वकर्माप्रती रेल्वे कर्मचाऱ्यांची आस्था
धनबाद कोचिंग डेपोच्या कॅरेज अँड वॅगन विभागातील रेल्वे कर्मचाऱ्यांनी स्वतःच्या पगारातून बचत करून परिसरात भगवान विश्वकर्मांचे कायमस्वरूपी मंदिर उभारले आहे. जयपूरहून पांढऱ्या संगमरवराची भगवान विश्वकर्मांची मूर्ती आणून मंदिरात तिची प्रतिष्ठापना करण्यात आली असून, 17 सप्टेंबर रोजी याच मंदिरात विश्वकर्मा पूजेचे आयोजन केले जाणार आहे.
धनबाद कोचिंग डेपोतील कॅरेज अँड वॅगन विभागातील कर्मचाऱ्यांसाठी विश्वकर्मा पूजा कामाच्या ठिकाणाशी संबंधित धार्मिक आयोजनाचा भाग आहे. रेल्वेतील यंत्रसामग्री, उपकरणे, कोच आणि तांत्रिक साधनांशी संबंधित काम करणारे कर्मचारी विश्वकर्मा पूजेदरम्यान औजारे, यंत्रे आणि उपकरणांचीही पूजा करतात.
परिसरात कायमस्वरूपी मंदिर उभारण्याची योजना 2024 मध्ये तयार करण्यात आली. त्यानंतर नोव्हेंबर 2024 पासून कर्मचाऱ्यांनी दर महिन्याला आपल्या पगारातून थोडी रक्कम बचत करून जमा करण्यास सुरुवात केली. सुमारे दोन वर्षे अशा प्रकारे बचत केल्यानंतर मंदिराचे बांधकाम पूर्ण करण्यात आले.
मंदिराचे बांधकाम पूर्ण झाल्यानंतर भगवान विश्वकर्मांच्या मूर्तीचीही व्यवस्था करण्यात आली. रेल्वे कर्मचाऱ्यांचे एक पथक जयपूरला गेले आणि तेथून पांढऱ्या संगमरवराची भगवान विश्वकर्मांची मूर्ती धनबादला आणली.
मूर्ती मंदिरात विधीपूर्वक स्थापित करण्यात आली. जयपूरहून आणलेली पांढऱ्या संगमरवराची मूर्ती मंदिराच्या प्रमुख वैशिष्ट्यांपैकी एक आहे.
भगवान विश्वकर्मांच्या मूर्तीची प्राणप्रतिष्ठा याच वर्षी 16 जुलै रोजी रथयात्रेच्या दिवशी करण्यात आली. यावेळी कलशयात्राही काढण्यात आली आणि संपूर्ण विधी-विधानानुसार प्राणप्रतिष्ठा सोहळा पार पडला.
प्राणप्रतिष्ठेनंतर मंदिरात नियमित पूजा-अर्चनेची व्यवस्था करण्यात आली. आता विश्वकर्मा पूजेव्यतिरिक्तही कर्मचारी या मंदिरात भगवान विश्वकर्मांचे दर्शन आणि पूजा करू शकतील.
धनबाद कोचिंग डेपोच्या कॅरेज अँड वॅगन विभागात यापूर्वी दरवर्षी विश्वकर्मा पूजेसाठी तात्पुरता मंडप उभारला जात होता. पूजा संपल्यानंतर मंडपाची व्यवस्था काढून टाकली जात होती आणि पुढील वर्षी पुन्हा तयारी करावी लागत होती.
मंदिर उभारल्यानंतर ही व्यवस्था कायमस्वरूपी झाली आहे. 17 सप्टेंबर रोजी होणाऱ्या विश्वकर्मा पूजेच्या वेळी याच नवनिर्मित मंदिरात पूजा-अर्चना केली जाणार आहे. यावेळी कर्मचारी प्रथमच कायमस्वरूपी मंदिरात एकत्रितपणे विश्वकर्मा पूजा करतील.
या मंदिराच्या बांधकामासाठी बाहेरील व्यवस्था किंवा मोठ्या स्तरावर स्वतंत्र देणगी जमा करण्याऐवजी कर्मचाऱ्यांनी आपल्या पगारातून रक्कम बचत केली. दर महिन्याला थोडी-थोडी रक्कम बाजूला ठेवून ती जमा करण्यात आली. त्यामुळे प्रत्येक कर्मचाऱ्याने आपल्या क्षमतेनुसार या बांधकामात सहभाग घेतला.
नोव्हेंबर 2024 मध्ये सुरू झालेली बचतीची प्रक्रिया सुमारे दोन वर्षे चालली. त्यानंतर मंदिराचे बांधकाम पूर्ण झाले. जयपूरहून संगमरवराची मूर्ती आणून तिची स्थापना आणि 16 जुलै रोजी प्राणप्रतिष्ठा करण्यात आली.
रेल्वे कर्मचाऱ्यांना दररोज यंत्रे आणि तांत्रिक उपकरणांसह काम करावे लागते. कोचिंग डेपोमध्ये रेल्वेगाड्यांच्या कोचशी संबंधित विविध तांत्रिक कामांची जबाबदारी असते. विश्वकर्मा पूजेच्या वेळी कर्मचारी आपल्या कामात वापरल्या जाणाऱ्या औजारांची, यंत्रांची आणि उपकरणांची पूजा करतात.
भगवान विश्वकर्मांना शिल्प, बांधकाम आणि तांत्रिक कामांशी जोडले जाते. कॅरेज अँड वॅगन विभागातील कर्मचाऱ्यांनी कार्यस्थळी कायमस्वरूपी मंदिर उभारून पूजा करण्यासाठी स्थायी व्यवस्था केली आहे.
धनबाद कोचिंग डेपो परिसरात आता विश्वकर्मा पूजेसाठी दरवर्षी नवीन मंडप उभारण्याची गरज राहणार नाही. कायमस्वरूपी मंदिर उपलब्ध असल्याने पूजेचे ठिकाण निश्चित झाले आहे आणि मंदिर परिसरात नियमित धार्मिक उपक्रमही करता येणार आहेत.
धनबाद कोयलांचल क्षेत्रात रेल्वेची भूमिका आहे आणि रेल्वेच्या विविध विभागांमध्ये मोठ्या संख्येने कर्मचारी काम करतात. कोचिंग डेपो हा रेल्वेच्या कार्यप्रणालीतील एक भाग असून, येथे रेल्वेगाड्या आणि कोचशी संबंधित विविध कामे केली जातात.
मंदिर उभारण्याची सुरुवात विभागातील कर्मचाऱ्यांच्या सामूहिक निर्णयातून झाली. सर्वांनी आपल्या क्षमतेनुसार योगदान देत दीर्घकाळ पैसे बचत केले. त्यातून मंदिर उभारण्यात आले. त्यानंतर कर्मचाऱ्यांचे पथक जयपूरला जाऊन पांढऱ्या संगमरवराची भगवान विश्वकर्मांची मूर्ती धनबादला घेऊन आले.
मंदिराचे बांधकाम, मूर्तीची स्थापना आणि 16 जुलै रोजी झालेली प्राणप्रतिष्ठा पूर्ण झाल्यानंतर हे मंदिर पूजेसाठी तयार झाले आहे. 17 सप्टेंबर रोजी विश्वकर्मा पूजेच्या निमित्ताने रेल्वे कर्मचारी या मंदिरात एकत्रितपणे भगवान विश्वकर्मांची पूजा-अर्चना करतील.
