भारताला Heron MK-II ड्रोनचा नवा साठा, ऑपरेशन सिंदूरनंतर निर्णय; तिन्ही दलांची पाळत क्षमता वाढणार

भारताने इस्रायलकडून Heron MK-II ड्रोन्सचा नवीन साठा आपत्कालीन तरतुदींनुसार खरेदी केला आहे. ऑपरेशन सिंदूरमध्ये त्यांच्या यशस्वी वापरानंतर हा निर्णय घेण्यात आला. नवीन तैनातीमुळे लष्कर, वायुसेना आणि नौदलाची रिअल-टाइम पाळत ठेवण्याची क्षमता अधिक मजबूत होईल.

Heron MK-II ड्रोन्स: भारत आणि इस्रायलचे संरक्षण संबंध दीर्घकाळापासून मजबूत राहिले आहेत. हे संबंध आणखी पुढे नेत, दोन्ही देशांनी Heron MK-II ड्रोन्सचा नवीन साठा खरेदी करण्यासाठी एक महत्त्वाचा करार केला आहे. या कराराची पुष्टी इस्रायलच्या एअरोस्पेस इंडस्ट्रीजच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी केली, ज्यांनी सांगितले की भारताने हा करार आपत्कालीन तरतुदीनुसार केला आहे। 

नुकत्याच झालेल्या ऑपरेशन सिंदूरमध्ये या ड्रोनच्या प्रभावी कामगिरीमुळे हा निर्णय घेण्यात आला आहे. ऑपरेशन दरम्यान या ड्रोनने ज्या प्रकारे दहशतवाद्यांचे ठिकाण शोधले, सुरक्षा दलांना रिअल-टाइम पाळत ठेवली आणि दुर्गम भागांमध्येही अचूक दृकश्राव्य माहिती (व्हिज्युअल्स) उपलब्ध करून दिली, त्याने त्याची ताकद सिद्ध केली.

नवीन खरेदीचा निर्णय

इस्रायलच्या एअरोस्पेस इंडस्ट्रीजच्या अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, भारत आधीपासूनच Heron MK-II ड्रोन्सचा वापर करत आहे. लष्कर आणि वायुसेना या दोघांकडेही हे ड्रोन्स उपलब्ध आहेत. परंतु ऑपरेशन सिंदूरनंतर भारताला जाणवले की त्यांची संख्या वाढवणे आवश्यक आहे. हेच कारण आहे की भारताने विलंब न करता आपत्कालीन तरतुदीनुसार नवीन साठ्याच्या खरेदीवर सहमती दिली. अधिकाऱ्यांनी सांगितले की भारत मागील तीन दशकांपासून इस्रायली तंत्रज्ञान आणि शस्त्रप्रणालीवर विश्वास ठेवत आला आहे, आणि ही भागीदारी सतत मजबूत होत आहे.

नौदलात तैनाती

नवीन साठ्यातील सर्वात मोठा बदल म्हणजे Heron MK-II आता भारतीय नौदलातही समाविष्ट केले जातील. यामुळे सागरी सुरक्षा अभूतपूर्वपणे मजबूत होईल. हिंद महासागर क्षेत्रातील वाढत्या हालचाली, दूरस्थ सागरी सीमांची पाळत आणि संशयास्पद जहाजांच्या हालचालींचा मागोवा घेण्यासाठी हे ड्रोन अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावेल. रिअल-टाइम पाळत आणि दीर्घकाळ टिकण्याची (एन्ड्युरन्स) क्षमता यामुळे नौदलाला सतत डेटा मिळत राहील, ज्यामुळे कोणत्याही धोक्याची वेळेवर ओळख होऊ शकेल.

Heron MK-II ची क्षमता

Heron MK-II एक मध्यम उंचीवर दीर्घकाळ टिकणारा (MALE) ड्रोन आहे, जो आधुनिक पाळत मोहिमांसाठी तयार केला गेला आहे. तो 35,000 फूट उंचीपर्यंत उड्डाण करू शकतो आणि 45 तास सतत हवेत राहू शकतो. इतकी दीर्घकाळ टिकण्याची (एन्ड्युरन्स) क्षमता जगातील फार कमी ड्रोन्समध्ये आढळते. त्याच्या पाळत प्रणालीमध्ये इलेक्ट्रो-ऑप्टिकल सेन्सर्स, इन्फ्रारेड कॅमेरे आणि सिंथेटिक ॲपर्चर रडार समाविष्ट आहेत, जे प्रत्येक हवामानात काम करतात. शत्रूच्या चौक्या, घुसखोरीच्या हालचाली आणि दुर्गम भूभागांची पाळत या ड्रोनसाठी अत्यंत सोपी मानली जाते.

Heron MK-II उच्च सुरक्षा दळणवळण (कम्युनिकेशन) लिंकसह येतो, ज्यामुळे लांब अंतरावरही पाठवलेला डेटा अडवला जाऊ शकत नाही. ही सुविधा विशेषतः अशा भागांमध्ये उपयुक्त ठरते जिथे सुरक्षेची संवेदनशीलता खूप जास्त असते. इस्रायलच्या वायुसेनेसह अनेक देशांची सैन्यदले याचा वापर करत आहेत, ज्यामुळे त्याची विश्वासार्हता सिद्ध होते.

ऑपरेशन सिंदूरचा अनुभव

पहलगाम दहशतवादी हल्ल्यानंतर भारताने ऑपरेशन सिंदूर सुरू केले होते. या मोहिमेत Heron MK-II ड्रोन्सचा मोठ्या प्रमाणावर वापर करण्यात आला. या ड्रोन्सनी घनदाट जंगलात दहशतवाद्यांच्या हालचाली शोधण्यास मदत केली, सीमावर्ती भागांमध्ये संशयास्पद हालचालींचा मागोवा घेतला आणि सुरक्षा दलांना स्पष्ट व अचूक दृकश्राव्य माहिती उपलब्ध करून दिली. या ड्रोनच्या टिकाऊपणा (एन्ड्युरन्स) आणि ऑप्टिकल स्पष्टतेने ऑपरेशनला वेगाने पुढे नेण्यात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले. याच कारणामुळे सुरक्षा यंत्रणांनी याला भविष्यातील मोहिमांसाठी अनिवार्य मानले.

मेक इन इंडिया प्राधान्य

इस्रायली एअरोस्पेस इंडस्ट्रीजच्या अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, त्यांचे उद्दिष्ट केवळ ड्रोन्सचा पुरवठा करणे नाही, तर भारताच्या 'मेक इन इंडिया' योजनेअंतर्गत स्थानिक उत्पादनालाही प्रोत्साहन देणे आहे. ते भारतात संयुक्त उत्पादन, तंत्रज्ञान हस्तांतरण आणि उत्पादन क्षमता विकसित करण्यावरही काम करू इच्छितात. यामुळे भारत संरक्षण क्षेत्रात आत्मनिर्भर बनू शकेल. येत्या वर्षांमध्ये भारत केवळ या ड्रोन्सचा वापरच करणार नाही, तर ते बनवण्यातही सक्षम होईल.

भारताच्या लष्करी क्षमतेत मजबुती

Heron MK-II चा नवीन साठा भारतीय सुरक्षा यंत्रणेला अनेक क्षेत्रांमध्ये मजबूत करेल. यामुळे सीमा सुरक्षा अधिक चांगली होईल, दहशतवाद विरोधी मोहिमांमध्ये गुप्तचर माहितीची (इंटेलिजन्स) गुणवत्ता वाढेल, नौदलाच्या सागरी पाळत ठेवण्याच्या क्षमतेत जलद सुधारणा होईल आणि तिन्ही सेनांना रिअल-टाइम पाळत मिळेल. हे ड्रोन लांब पल्ल्याच्या पाळतीसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे, ज्यामुळे कोणत्याही मोठ्या धोक्याची वेळेत ओळख करता येईल.