कानपूरच्या निशी गुप्ता यांनी आर्थिक अडचणी आणि सामाजिक दबावाचा सामना करत आपले शिक्षण सुरू ठेवले. वडिलांच्या पानाच्या दुकानातून कुटुंबाचा उदरनिर्वाह होत असतानाही त्यांनी मोठ्या बहिणीच्या जुन्या पुस्तकांच्या मदतीने न्यायिक सेवा परीक्षेची तयारी केली. अनेक अपयशांनंतर त्यांनी UP PCS J 2022 परीक्षेत संपूर्ण उत्तर प्रदेशात प्रथम क्रमांक मिळवला.
निशी गुप्ता यांचे बालपण कानपूरमधील एका सर्वसामान्य कुटुंबात गेले. त्यांचे वडील पानाचे दुकान चालवून कुटुंबाचा खर्च भागवत होते. घरातील उत्पन्न मर्यादित असल्यामुळे मुलांच्या शिक्षणासाठी पैसे उभे करणे नेहमीच सोपे नव्हते. निशी यांनी कानपूरमधील हिंदी माध्यमाच्या शाळेतून प्राथमिक शिक्षण पूर्ण केले. त्यांना सुरुवातीपासूनच अभ्यासाची आवड होती आणि कायद्याच्या क्षेत्रात करिअर करण्याचे त्यांचे स्वप्न होते.
निशी यांच्या कुटुंबात यापूर्वी कोणीही कायद्याचे शिक्षण घेतले नव्हते. त्यामुळे या क्षेत्राबाबत मार्गदर्शन करण्यासाठीही त्यांच्याकडे कोणी नव्हते. शालेय शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर त्यांनी इलाहाबाद विद्यापीठात प्रवेश घेतला. तेथून त्यांनी LLB आणि LLM या पदव्या मिळवल्या.
हिंदी माध्यमातून शिक्षण घेतल्यामुळे सुरुवातीला इंग्रजीतील कायदेशीर संज्ञा समजून घेण्यात त्यांना अडचणी आल्या. मात्र, त्यांनी यासाठी स्वतंत्रपणे मेहनत घेतली आणि हळूहळू इंग्रजीवरील प्रभुत्व वाढवले.
शिक्षणासोबतच निशी यांना सामाजिक दबावाचाही सामना करावा लागला. नातेवाईक त्यांच्या वडिलांना मुलीचे लग्न लावून देण्याचा सल्ला देत होते. त्यांच्या मोठ्या बहिणीचे लग्नही वयाच्या २३व्या वर्षी झाले होते. त्यामुळे कुटुंबातील काही जणांना निशी यांचे लग्नही लवकर व्हावे असे वाटत होते.
मात्र, त्यांच्या वडिलांची इच्छा होती की धाकट्या मुलीने आधी आपले स्वप्न पूर्ण करावे. लोकांच्या बोलण्याकडे दुर्लक्ष करून त्यांनी निशी यांना शिक्षण सुरू ठेवण्याची पूर्ण संधी दिली.
न्यायिक सेवा परीक्षेच्या तयारीदरम्यान निशी यांच्याकडे प्रत्येक विषयाची नवीन पुस्तके खरेदी करण्यासाठी पुरेसे पैसे नव्हते. त्यामुळे त्या मोठ्या बहिणीच्या जुन्या पुस्तकांचा वापर करून अभ्यास करत होत्या. ज्या विषयांमध्ये अडचणी येत होत्या, त्यांचा पुन्हा अभ्यास करून त्या सातत्याने सराव करत होत्या. अभ्यासातील नियमितता कायम ठेवण्यासाठी त्यांनी एका अभ्याससाथीदारासोबतही तयारी केली.
निशी यांनी केवळ उत्तर प्रदेशच नव्हे, तर मध्य प्रदेश आणि राजस्थानमधील न्यायिक सेवा परीक्षांमध्येही सहभाग घेतला होता. त्या मुलाखतीपर्यंत पोहोचल्या, मात्र अंतिम निवड होऊ शकली नाही. काही परीक्षांमध्ये केवळ एका गुणाच्या फरकामुळे त्यांचे नाव निवड यादीत येऊ शकले नाही.
वारंवार अंतिम टप्प्यापर्यंत पोहोचूनही अपयश मिळत असल्याने त्यांना निराशेचा सामना करावा लागला. मात्र, त्यांनी तयारी थांबवली नाही.
प्रत्येक परीक्षेनंतर निशी आपल्या चुका समजून घेण्याचा प्रयत्न करत होत्या. ज्या विषयांमध्ये कमी गुण मिळत होते, त्यांच्यावर त्या अधिक लक्ष केंद्रित करत होत्या.
त्यांच्या मते, न्यायिक सेवा परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी तीन गोष्टी महत्त्वाच्या आहेत. पहिली म्हणजे अभ्यासलेल्या विषयांची वारंवार उजळणी करणे, दुसरी म्हणजे शिकलेला विषय लक्षात ठेवणे आणि तिसरी म्हणजे परीक्षेत योग्य पद्धतीने उत्तरे लिहिणे. त्या या पद्धतीला 3R म्हणजेच रिपिटेशन (Repetition), रिटेन्शन (Retention) आणि रिप्रॉडक्शन (Reproduction) असे संबोधतात.
सातत्यपूर्ण मेहनतीनंतर निशी गुप्ता यांना UP PCS J 2022 परीक्षेत यश मिळाले. त्यांनी संपूर्ण उत्तर प्रदेशात प्रथम क्रमांक पटकावला.
ज्या मुलीच्या लग्नावरून एकेकाळी त्यांच्या वडिलांना नातेवाईकांच्या बोलण्याचा सामना करावा लागत होता, त्याच मुलीने राज्यात प्रथम क्रमांक मिळवून कुटुंबाचे नाव उंचावले.
मर्यादित आर्थिक साधनसंपत्तीमध्ये राहून त्यांनी हे यश मिळवले. त्यांच्या कुटुंबात यापूर्वी कोणी न्यायाधीश नव्हते. तसेच कायद्याच्या क्षेत्रात त्यांना कोणताही मोठा आधार उपलब्ध नव्हता. स्वतःच्या शिक्षणाच्या आणि तयारीच्या जोरावर त्यांनी न्यायिक सेवेत स्थान मिळवले.
इलाहाबाद उच्च न्यायालयाच्या अधिकृत नोंदीनुसार, निशी गुप्ता सध्या महोबा जिल्ह्यात दिवाणी न्यायाधीश (कनिष्ठ विभाग) आणि न्यायिक दंडाधिकारी म्हणून कार्यरत आहेत.
आर्थिक अडचणी किंवा वारंवार मिळणाऱ्या अपयशामुळे ध्येय सोडण्याचा विचार करणाऱ्या तरुणांसाठी निशी यांचा प्रवास महत्त्वाचा ठरतो. मुलींना शिक्षण आणि करिअर घडवण्याची संधी मिळाल्यास त्या कुटुंबासोबतच समाजातही स्वतःची स्वतंत्र ओळख निर्माण करू शकतात, हे त्यांच्या यशातून दिसून येते.
वडिलांनी समाजाच्या बोलण्यापेक्षा मुलीच्या शिक्षणावर विश्वास ठेवला आणि निशी यांनी आपल्या मेहनतीच्या जोरावर तो विश्वास सार्थ ठरवला.
