जपानमधील आघाडीची गुंतवणूक कंपनी सॉफ्टबँक ग्रुपला सप्टेंबर 2026 च्या तिमाहीत 1.12 ट्रिलियन येनचा निव्वळ तोटा झाला आहे. आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) क्षेत्रातील मोठी गुंतवणूक, डेटा सेंटर प्रकल्पांवरील खर्च आणि तंत्रज्ञान कंपन्यांच्या शेअर्समधील घसरण याचा परिणाम कंपनीच्या आर्थिक कामगिरीवर झाला आहे.
जगातील प्रमुख तंत्रज्ञान गुंतवणूक कंपन्यांपैकी एक असलेल्या सॉफ्टबँक ग्रुपसाठी (SoftBank Group) जुलै ते सप्टेंबर 2026 हा कालावधी तोट्याचा ठरला. कंपनीने मंगळवार, 10 नोव्हेंबर रोजी जाहीर केलेल्या निकालानुसार, या तिमाहीत कंपनीला सुमारे 1.12 ट्रिलियन येन म्हणजेच 7.1 अब्ज डॉलरचा निव्वळ तोटा झाला. जवळपास दोन वर्षांनंतर कंपनीला तिमाही निकालात तोटा नोंदवावा लागला आहे. सॉफ्टबँक दीर्घकाळापासून भारतीय तंत्रज्ञान कंपन्यांमध्ये गुंतवणूक करत असल्याने हे निकाल भारतातील स्टार्टअप क्षेत्रासाठीही महत्त्वाचे आहेत.
सॉफ्टबँकचे तिमाही निकाल बाजारातील विश्लेषकांच्या अंदाजापेक्षा वेगळे ठरले. ब्लूमबर्गने आठ विश्लेषकांच्या अंदाजांची सरासरी विचारात घेतली होती. त्यानुसार कंपनीला सुमारे 129 अब्ज येनचा नफा होण्याची अपेक्षा होती. मात्र, प्रत्यक्षात कंपनीने एक ट्रिलियन येनपेक्षा अधिक तोटा नोंदवला.
गेल्या वर्षी याच तिमाहीत सॉफ्टबँकने सुमारे 2.5 ट्रिलियन येनचा नफा कमावला होता. त्या वेळी OpenAI मधील कंपनीच्या हिस्सेदारीचे मूल्य वाढल्यामुळे मोठा फायदा झाला होता.
मात्र, सध्याच्या परिस्थितीत तंत्रज्ञान कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये घसरण झाली आहे. तसेच आर्टिफिशियल इंटेलिजन्समधून भविष्यात मिळणाऱ्या उत्पन्नाबाबत गुंतवणूकदारांच्या चिंता वाढल्या आहेत. सॉफ्टबँकच्या कमाईचा मोठा हिस्सा तिच्या गुंतवणूक असलेल्या कंपन्यांच्या मूल्यावर अवलंबून असतो. त्यामुळे शेअर बाजारातील चढ-उतारांचा परिणाम कंपनीच्या तिमाही आर्थिक निकालांवर होतो.
सॉफ्टबँकच्या तोट्यामागे केवळ तंत्रज्ञान कंपन्यांच्या शेअर्समधील घसरण हे कारण नाही. अमेरिकेत AI डेटा सेंटर उभारण्याच्या प्रकल्पांवरील खर्चाचाही कंपनीच्या आर्थिक स्थितीवर परिणाम झाला आहे.
वीज निर्मितीशी संबंधित उपकरणांच्या खरेदीसाठी सॉफ्टबँकने आगाऊ पैसे दिले होते. मात्र, त्यानंतर प्रकल्पांच्या गरजा आणि खरेदीच्या योजनांमध्ये बदल करण्यात आले. परिणामी, कंपनीला सुमारे 3.7 अब्ज डॉलरचा तोटा नोंदवावा लागला.
याशिवाय कर्जावरील व्याज आणि इतर आर्थिक खर्चातही वाढ झाली आहे. जुलै-सप्टेंबर तिमाहीत कंपनीचा वित्तपुरवठा खर्च दुपटीपेक्षा अधिक वाढून सुमारे 462 अब्ज येनवर पोहोचला.
सॉफ्टबँकचे संस्थापक मासायोशी सोन AI व्यवसायात मोठ्या प्रमाणावर गुंतवणूक करत आहेत. या योजनांसाठी कंपनी कर्ज आणि भांडवल उभारणीच्या इतर मार्गांचाही वापर करत आहे. त्यामुळे गुंतवणूकदारांचे लक्ष केवळ भविष्यातील उत्पन्नावरच नव्हे, तर वाढत्या कर्जावरही केंद्रित झाले आहे.
सॉफ्टबँकचा व्हिजन फंड जगभरातील शेकडो तंत्रज्ञान स्टार्टअप्स आणि कंपन्यांमध्ये गुंतवणूक करतो. सप्टेंबर तिमाहीत या व्यवसाय विभागाला सुमारे 81.6 अब्ज येनचा तोटा झाला.
चिप डिझाइन कंपनी Arm Holdings, Intel आणि दक्षिण कोरियातील ई-कॉमर्स कंपनी Coupang यांच्याशी संबंधित गुंतवणुकीच्या कामगिरीचाही सॉफ्टबँकच्या आर्थिक स्थितीवर परिणाम झाला.
मात्र, कंपनीच्या सर्व गुंतवणुकींमध्ये तोटा झालेला नाही. काही कंपन्यांचे मूल्य वाढल्यामुळे सॉफ्टबँकला फायदा झाला. परंतु इतर खर्च आणि तोट्यांच्या तुलनेत हा फायदा कंपनीला नफ्यात आणण्यासाठी पुरेसा ठरला नाही.
भारतातील स्टार्टअप क्षेत्राचा विस्तार होत असताना सॉफ्टबँकने अनेक प्रमुख कंपन्यांमध्ये गुंतवणूक केली होती. यामध्ये ओला, ओला इलेक्ट्रिक, स्विगी, मीशो, लेंसकार्ट, फर्स्टक्राय, ओयो आणि डेल्हिव्हरी यांचा समावेश आहे.
डिसेंबर 2025 पर्यंत सॉफ्टबँकच्या व्हिजन फंडने भारतीय बाजारात 24 गुंतवणुका केल्या होत्या. यापैकी अनेक स्टार्टअप कंपन्या आता शेअर बाजारातही दाखल झाल्या आहेत.
मात्र, सॉफ्टबँकने पूर्वी ज्या कंपन्यांमध्ये गुंतवणूक केली होती, त्या सर्व कंपन्यांमध्ये आजही तिची हिस्सेदारी असेलच असे नाही. पेटीएम, पॉलिसीबाजार आणि फ्लिपकार्टमधील संपूर्ण गुंतवणूक सॉफ्टबँकने बाहेर काढली आहे.
त्यामुळे जुन्या गुंतवणुकींच्या यादीवरून सॉफ्टबँकचे भांडवल अजूनही या सर्व कंपन्यांमध्ये गुंतलेले आहे, असा निष्कर्ष काढता येत नाही. त्याचप्रमाणे सॉफ्टबँकला एका तिमाहीत तोटा झाला म्हणजे भारतातील तिच्या प्रत्येक गुंतवणूक असलेल्या कंपनीला तोटा होत आहे, असेही नाही.
जपानच्या सॉफ्टबँकने अलीकडच्या काळात AI क्षेत्राशी संबंधित कंपन्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर भांडवल गुंतवले आहे. यामध्ये OpenAI हे सर्वात मोठे नाव आहे. OpenAI मध्ये सॉफ्टबँकची गुंतवणूक सुमारे 64.6 अब्ज डॉलर असल्याचे सांगितले जाते. कंपनीकडे OpenAI मधील जवळपास 13 टक्के हिस्सेदारी आहे.
आता सॉफ्टबँकसमोर या मोठ्या गुंतवणुकीतून भविष्यात किती उत्पन्न मिळू शकते, हा महत्त्वाचा प्रश्न आहे. OpenAI च्या बाजारमूल्यात होणाऱ्या चढ-उतारांचा परिणाम सॉफ्टबँकच्या गुंतवणुकीच्या मूल्यावरही होऊ शकतो.
सॉफ्टबँकची अडचण केवळ मोठ्या गुंतवणुकीपुरती मर्यादित नाही. कंपनीच्या स्वतःच्या शेअर्समध्येही मोठी घसरण झाली आहे. जूनमध्ये शेअर्सनी गाठलेल्या उच्चांकाच्या तुलनेत त्यांच्या किमतीत 50 टक्क्यांपेक्षा अधिक घसरण झाल्याचे सांगितले जात आहे.
दुसरीकडे, कंपनीवरील कर्जाचा दबाव कायम आहे. अमेरिकेत AI कंपन्यांसाठी नियम अधिक कठोर केले जाण्याची शक्यताही व्यक्त केली जात आहे. अशा परिस्थितीत मोठ्या गुंतवणुकीसोबतच कर्जाची जबाबदारी सॉफ्टबँक कशा प्रकारे सांभाळणार, याकडे गुंतवणूकदारांचे लक्ष आहे.
