युनिव्हर्सिटी ऑफ इलिनॉयच्या संशोधकांनी अशी निष्क्रिय कूलिंग कोटिंग विकसित केली आहे, जी तीव्र सूर्यप्रकाशात छताचे तापमान 22 अंशांपर्यंत कमी करू शकते. या तंत्रज्ञानाची ह्यूस्टनमध्ये मेटल रूफवर क्षेत्रीय चाचणीही करण्यात आली.
ही कोटिंग छतावर फिल्मच्या स्वरूपात लावता येते. ती कोणत्याही वीज, बॅटरी किंवा यंत्रसामग्रीशिवाय सूर्यप्रकाशातील 96% पर्यंत किरणे परावर्तित करते आणि पृष्ठभागावरील उष्णता इन्फ्रारेड रेडिएशनच्या माध्यमातून बाहेर पाठवण्यास मदत करते.
उन्हाळ्यात घरे आणि इमारतींची छते थेट सूर्याची उष्णता शोषून घेतात, त्यामुळे आतील तापमान वाढते. याचा परिणाम एसी आणि कूलरच्या वापरावर होऊन वीजेचा वापरही वाढतो. याच आव्हानावर लक्ष केंद्रित करून संशोधकांनी छताच्या पृष्ठभागावर फिल्मच्या स्वरूपात लावता येणारी कूलिंग कोटिंग विकसित केली आहे.
ही प्रक्रिया छताला आसपासच्या वातावरणाच्या तुलनेत अधिक थंड ठेवण्यास मदत करते. सूर्यप्रकाश परावर्तित करण्यासोबतच छताच्या पृष्ठभागावरून निघणारी उष्णता बाहेर पाठवण्याचे कामही कोटिंग करते.संशोधन टीमने ह्यूस्टनमधील सार्वजनिक पायाभूत सुविधांवर या तंत्रज्ञानाची क्षेत्रीय चाचणी केली. या चाचणीत मेटल रूफवरील कोटिंगच्या कामगिरीचे परीक्षण करण्यात आले.
उपलब्ध अहवालानुसार, सूर्यप्रकाशात कोटिंग केलेली मेटल छते आसपासच्या तापमानाच्या तुलनेत 22 अंशांपर्यंत थंड आढळली.
या प्रकल्पावर युनिव्हर्सिटी ऑफ इलिनॉयचे माजी विद्यार्थी आणि प्रिन्सिपल इंजिनिअर अमन मेहता यांनीही काम केले आहे. त्यांच्या मते, ही फिल्म प्रभावी करण्यासाठी अतिरिक्त वीजपुरवठ्याची आवश्यकता नसते. तिचे काम मुख्यतः सूर्याची ऊर्जा परावर्तित करणे आणि छतापासून इमारतीच्या दिशेने जाणारी उष्णता कमी करणे आहे.
या कूलिंग प्रणालीचा आधार पॅसिव्ह डेटाइम रेडिएटिव्ह कूलिंग तंत्रज्ञान आहे. हे ऑप्टिक्स आणि थर्मोडायनामिक्सच्या सिद्धांतांवर आधारित आहे. विशेष पोरस पॉलिमर फिल्म सूर्यप्रकाशातील सुमारे 96% पर्यंत किरणे परावर्तित करू शकते.
पृष्ठभागावर उरलेली उष्णता लॉन्ग-वेव्हलेंथ इन्फ्रारेड रेडिएशनच्या स्वरूपात वातावरणाबाहेर पाठवण्याची प्रक्रिया या तंत्रज्ञानाचा महत्त्वाचा भाग आहे. यामुळे छत सूर्याची थेट उष्णता कमी प्रमाणात शोषून घेते आणि त्याच्या पृष्ठभागाचे तापमान कमी राहते.
यामुळे इमारतीच्या आतील भागाकडे होणारे उष्णतेचे संक्रमणही कमी होऊ शकते. दीर्घकाळात अशा तंत्रज्ञानामुळे एसीवरील अवलंबित्व आणि कूलिंगसाठी वापरली जाणारी वीज कमी करण्यास मदत होऊ शकते.
छतावर धूळ, घाण आणि इतर प्रदूषक जमा झाल्यास कोटिंगची परावर्तक क्षमता प्रभावित होऊ शकते. ही समस्या कमी करण्यासाठी संशोधकांनी सेल्फ-क्लीनिंग कंपोझिट विकसित केले आहे, ज्यामुळे पृष्ठभागावर घाण टिकून राहण्याची शक्यता कमी होते.
सध्या या तंत्रज्ञानाची किंमत आणि विविध हवामान परिस्थितींमध्ये दीर्घकाळ टिकून राहण्याची क्षमता हे महत्त्वाचे मुद्दे आहेत. सामान्य पांढऱ्या रंगाच्या तुलनेत ही कोटिंग महाग असू शकते. मात्र, हे तंत्रज्ञान मोठ्या प्रमाणावर कमी खर्चात विकसित केले गेले, तर उष्ण हवामान असलेल्या भागांमध्ये इमारती थंड ठेवण्यासाठी आणि ऊर्जेची मागणी कमी करण्यासाठी त्याचा वापर वाढू शकतो.
