ਭਾਰਤ ਨੇ ਮੱਧਮ ਦੂਰੀ ਦੀ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਸਾਈਲ (MRBM) ਅਗਨੀ-4 ਦਾ ਸਫਲ ਪ੍ਰੀਖਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਚਾਂਦੀਪੁਰ ਸਥਿਤ ਇੰਟੀਗ੍ਰੇਟਿਡ ਟੈਸਟ ਰੇਂਜ (ITR) ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਸ ਪ੍ਰੀਖਣ ਨੂੰ ਸਟ੍ਰੈਟਜਿਕ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਕਮਾਂਡ (Strategic Forces Command–SFC) ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਪ੍ਰੀਖਣ ਦੌਰਾਨ ਮਿਸਾਈਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੰਚਾਲਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਅਗਨੀ-4 ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਨ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ
ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਜਾਰੀ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ 6 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਸ ਪ੍ਰੀਖਣ ਨੇ ਅਗਨੀ-4 ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਨ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੀਖਣ ਦੌਰਾਨ ਮਿਸਾਈਲ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਉਡਾਣ ਮਾਰਗ ਦਾ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮਿਸ਼ਨ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰੀਖਣ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਰੱਖਿਆ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਆਤਮਨਿਰਭਰਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰੀਖਣ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ ਫੌਜੀ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਪੁਸ਼ਟੀਕਰਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਅਗਨੀ-4 ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਮਿਸਾਈਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਗਠਨ (DRDO) ਨੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਿਸਾਈਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਰਮਾਣੂ ਰੋਕਥਾਮ ਸਮਰੱਥਾ (Nuclear Deterrence) ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਖੇਤਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਗਨੀ-4 ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਮਾਰਕ ਸਮਰੱਥਾ
ਅਗਨੀ-4 ਦੋ ਪੜਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਠੋਸ ਇੰਧਨ (Solid Fuel) ਨਾਲ ਸੰਚਾਲਿਤ ਮੱਧਮ ਦੂਰੀ ਦੀ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਸਾਈਲ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮਾਰਕ ਸਮਰੱਥਾ ਲਗਭਗ 4,000 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਲੰਮੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਟੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ।
ਇਹ ਮਿਸਾਈਲ ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਦੋਵਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੇਲੋਡ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਉੱਨਤ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਉੱਚ ਸਟੀਕਤਾ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਣਨੀਤਕ ਮਿਸਾਈਲ ਬੇੜੇ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਗਨੀ-4 ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪ੍ਰਗਤੀ
DRDO ਨੇ ਸਾਲ 2007 ਵਿੱਚ ਲੰਮੀ ਦੂਰੀ ਦੀ ਮਿਸਾਈਲ ਪਰਿਯੋਜਨਾ 'ਤੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਉੱਨਤ ਸੰਸਕਰਣ ਨੂੰ ਅਗਨੀ-4 ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਪਰਿਯੋਜਨਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਸਥਿਤ ਐਡਵਾਂਸਡ ਸਿਸਟਮਜ਼ ਲੈਬੋਰਟਰੀ (ASL) ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਅਗਨੀ-4 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਦੀਆਂ ਮੋਟਰਾਂ, ਆਧੁਨਿਕ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (Guidance System) ਅਤੇ ਉੱਨਤ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਕੰਟਰੋਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਮਿਸਾਈਲ ਵਿੱਚ ਰਿੰਗ ਲੇਜ਼ਰ ਜਾਇਰੋਸਕੋਪ ਆਧਾਰਿਤ ਇਨਰਸ਼ੀਅਲ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਉਡਾਣ ਦੌਰਾਨ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਟੀਕਤਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਫਲੈਕਸਸੀਲ ਥਰਸਟ ਵੈਕਟਰ ਕੰਟਰੋਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮਿਸਾਈਲ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਅਗਨੀ-4 ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸਫਲ ਪ੍ਰੀਖਣ
ਅਗਨੀ-4 ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੀਖਣ ਸਾਲ 2010 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਲਗਭਗ 4,000 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਟੀਚੇ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਪ੍ਰੀਖਣ ਦੌਰਾਨ ਮਿਸਾਈਲ ਲਗਭਗ 850 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ ਸੀ।
ਦਸੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ ਸਟ੍ਰੈਟਜਿਕ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਕਮਾਂਡ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਯੂਜ਼ਰ ਟ੍ਰਾਇਲ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਿਸਾਈਲ ਨੇ 3,500 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2015, 2017, 2018 ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਸਫਲ ਪ੍ਰੀਖਣ ਕੀਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਨ ਸਮਰੱਥਾ ਲਗਾਤਾਰ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ।
ਅਗਨੀ-4 ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਲਗਭਗ 20 ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਭਾਰ ਕਰੀਬ 17 ਟਨ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮਾਰਕ ਸਮਰੱਥਾ ਲਗਭਗ 4,000 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਪੇਲੋਡ ਸਮਰੱਥਾ ਲਗਭਗ 1,000 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪੜਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਠੋਸ ਇੰਧਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਰਿੰਗ ਲੇਜ਼ਰ ਜਾਇਰੋਸਕੋਪ ਆਧਾਰਿਤ ਇਨਰਸ਼ੀਅਲ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਫਲੈਕਸਸੀਲ ਥਰਸਟ ਵੈਕਟਰ ਕੰਟਰੋਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਮਿਸਾਈਲ ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਦੋਵਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੇਲੋਡ ਲਿਜਾਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਅਗਨੀ-4 ਦਾ ਸਫਲ ਪ੍ਰੀਖਣ ਭਾਰਤ ਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਰਣਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਫੌਜੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਪਲਬਧੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਿਸਾਈਲ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਰੋਕਥਾਮ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
