ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਲਈ 25 ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਨਿਵੇਸ਼, ਵਿਸ਼ਨੁਪਦ ਅਤੇ ਮਹਾਬੋਧੀ ਮੰਦਰ ਕੌਰੀਡੋਰ ਦੀ ਯੋਜਨਾ

ਬਿਹਾਰ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਰਾਜ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਬੌਧ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਭਾਜਪਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਮਨੋਜ ਤਿਵਾਰੀ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕੇਂਦਰ ਰਾਹੀਂ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਲਈ ਕਰੀਬ 25 ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਸ਼ਨੁਪਦ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਬੋਧਗਯਾ ਸਥਿਤ ਮਹਾਬੋਧੀ ਮੰਦਰ ਲਈ ਵੱਡੇ ਕੌਰੀਡੋਰ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।

ਮਨੋਜ ਤਿਵਾਰੀ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸੰਸਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਬਿਹਾਰ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਕਹੀ। ਬੋਧਗਯਾ ਪਹੁੰਚੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਨੇ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਲੋੜ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਵੱਡੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਨਾਲ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਹੱਬ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੋਧਗਯਾ ਇਸ ਪੂਰੀ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਗਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੁਪਦ ਮੰਦਰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਬੋਧਗਯਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮਹਾਬੋਧੀ ਮੰਦਰ ਬੌਧ ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ’ਤੇ ਬਿਹਤਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਰਫ਼ਤਾਰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ਨੁਪਦ ਮੰਦਰ ਲਈ ਕੌਰੀਡੋਰ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ, ਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਸਹੂਲਤਾਂ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੌਰੀਡੋਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੰਦਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਧਣ ਦੇ ਨਾਲ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲਾਭ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਬੋਧਗਯਾ ਦੇ ਮਹਾਬੋਧੀ ਮੰਦਰ ਲਈ ਵੀ ਕੌਰੀਡੋਰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਬੋਧਗਯਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਨਕਸ਼ੇ ’ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬੌਧ ਧਰਮ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇੱਥੇ ਆਵਾਜਾਈ, ਠਹਿਰਨ, ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਸਫ਼ਾਈ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਹੋਰ ਆਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਮਰੱਥਾ ਸਿਰਫ਼ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੋਧਗਯਾ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨਾਲੰਦਾ, ਰਾਜਗੀਰ, ਵੈਸ਼ਾਲੀ, ਪਾਵਾਪੁਰੀ, ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ, ਵਾਲਮੀਕਿਨਗਰ, ਰੋਹਤਾਸ, ਕੈਮੂਰ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਨਾਲੰਦਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਕੌਰੀਡੋਰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਵੀ ਚਰਚਾ ਹੋਈ ਹੈ। ਸੰਸਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਬਿਹਾਰ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਨਾਲੰਦਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਕੌਰੀਡੋਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ’ਤੇ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਸੀ।

ਨਾਲੰਦਾ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਛਾਣ ਬਿਹਾਰ ਲਈ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੌਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਾਲੰਦਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਗਿਆਨ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦੇਸੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ, ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਨਾਲੰਦਾ, ਰਾਜਗੀਰ ਅਤੇ ਬੋਧਗਯਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਰਕਿਟ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੇ ਠਹਿਰਨ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵੀ ਵਧਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਰਾਜਗੀਰ ਵੀ ਇਸ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਧਾਰਮਿਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਦੇ ਕਈ ਕੇਂਦਰ ਹਨ। ਪਹਾੜ, ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੁੰਡ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਹੱਤਤਾ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਸੜਕਾਂ, ਪਾਰਕਿੰਗ, ਹੋਟਲਾਂ, ਜਨਤਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਨਾਲ ਸਥਾਨਕ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਲਾਭ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿਰਫ਼ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੰਦਰਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਵਧਣ ਨਾਲ ਹੋਟਲਾਂ, ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ, ਆਵਾਜਾਈ, ਟੂਰ ਗਾਈਡਾਂ, ਹਸਤਸ਼ਿਲਪ, ਸਥਾਨਕ ਉਤਪਾਦਾਂ, ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲਾਭ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਖੇਤਰ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਵਾਹਨ ਸੇਵਾ, ਗਾਈਡ, ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਹੋਮ-ਸਟੇ, ਸਥਾਨਕ ਭੋਜਨ, ਹਸਤਸ਼ਿਲਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਸੁੰਦਰੀਕਰਨ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ। ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਤੋਂ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨਾਂ ਤੱਕ ਸੜਕ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ, ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ, ਪਾਰਕਿੰਗ ਅਤੇ ਸਾਈਨੇਜ ਵਰਗੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨੀ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਮੈਡੀਕਲ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨੇ ਹੋਣਗੇ।

ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਲਈ ਹਵਾਈ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਵਧਾਉਣ ’ਤੇ ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਟਨਾ, ਗਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਬਿਹਤਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਮਿਲੇਗਾ। ਬੋਧਗਯਾ ਵਰਗੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਲਈ ਹਵਾਈ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।

ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੰਦਰਾਂ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਜੋੜਦੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਮਹੱਤਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਵਿਕਾਸ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਵਧੇ, ਪਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਰਾਸਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਾ ਹੋਵੇ।

ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ, ਬੌਧ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ, ਈਕੋ-ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਅਤੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸੈਲਾਨੀ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੋਧਗਯਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਲੰਦਾ, ਰਾਜਗੀਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨੇੜਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਨਾਲ ਬਿਹਾਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੇ ਠਹਿਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਈ ਸੈਲਾਨੀ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਿਟ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇੱਕੋ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਥਾਨ ਦੇਖਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲੇਗਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਹੋਟਲਾਂ, ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖਰਚ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਮਨੋਜ ਤਿਵਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ ਬਿਹਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਕੰਮ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੰਸਦੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਬਦਲ ਰਹੀ ਤਸਵੀਰ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਬਿਹਾਰ ਨੂੰ ਸਜਾਉਣਾ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਟੀਚਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੱਖ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਘੁੰਮਣ-ਫਿਰਣ ਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਇੰਜਣ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ 25 ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਨਿਵੇਸ਼ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ, ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੰਚਾਲਨ ਤੱਕ ਕਈ ਪੱਧਰਾਂ ’ਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਵਧਣ ਨਾਲ ਰਾਜ ਨੂੰ ਮਾਲੀਆ ਵੀ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੋਟਲਾਂ, ਆਵਾਜਾਈ, ਮਨੋਰੰਜਨ, ਸਥਾਨਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਧਣ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਥਾਨਕ ਉਤਪਾਦਾਂ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਕਲਾ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਨਵੇਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਬੋਧਗਯਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਬਹੁਭਾਸ਼ੀ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਹੂਲਤਾਂ, ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਗਾਈਡ, ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਸਾਈਨ ਬੋਰਡ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨਾ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਆ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਲੋੜਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇਗਾ।

ਨਾਲੰਦਾ ਅਤੇ ਰਾਜਗੀਰ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਰਕਿਟ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ, ਅਜਾਇਬਘਰਾਂ, ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਨਾਲ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗਿਆਨ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਈ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਹਾਇਤਾ ਤਹਿਤ ਸਹਰਸਾ ਦੀ ਮਤਸਯਗੰਧਾ ਝੀਲ ਅਤੇ ਰੋਹਤਾਸ-ਕੈਮੂਰ ਸਰਹੱਦ ’ਤੇ ਕਰਮਚਟ ਡੈਮ ਨੂੰ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਕਰਮਚਟ ਡੈਮ ਨੂੰ ਈਕੋ ਅਤੇ ਐਡਵੈਂਚਰ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਦੇ ਹੱਬ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਸੀ।

ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ 25 ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਨੋਜ ਤਿਵਾਰੀ ਨੇ ਇਸ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਪੂਰੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਤਹਿਤ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ, ਕਿਸ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕਿਸ ਬਜਟ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ, ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ-ਵਾਰ ਵੇਰਵਾ ਹਾਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ 25 ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਫਿਲਹਾਲ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੀ ਗਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਯੋਜਨਾ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣਾ ਉਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ।

ਜੇਕਰ ਇਹ ਯੋਜਨਾ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗਿਆ-ਬੋਧਗਯਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨਾਲੰਦਾ-ਰਾਜਗੀਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਥਾਨਾਂ ਤੱਕ ਬਿਹਤਰ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਰਾਜ ਦੀ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਦੇਸ਼-ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਵੇਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇਗਾ। 25 ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਨਿਵੇਸ਼, ਵਿਸ਼ਨੁਪਦ ਅਤੇ ਮਹਾਬੋਧੀ ਮੰਦਰ ਕੌਰੀਡੋਰ ਅਤੇ ਨਾਲੰਦਾ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਕੌਰੀਡੋਰ ਦੀ ਚਰਚਾ ਤੋਂ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਏਜੰਡੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਜੇਕਰ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੜਕ, ਰੇਲ, ਹਵਾਈ ਸੰਪਰਕ, ਹੋਟਲ, ਸਫ਼ਾਈ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਾ ਬਿਹਤਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬਿਹਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਹੁ-ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਹੱਬ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।