ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀ CERT-In ਨੇ ਆਰਟੀਫਿਸ਼ਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਆਧਾਰਿਤ ਸਾਈਬਰ ਹਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਵਿੱਤੀ ਧੋਖਾਧੜੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਗੰਭੀਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚੇਤਾਵਨੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਏਜੰਸੀ ਮੁਤਾਬਕ, ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਿਸਟਮਾਂ ਅਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਕਰਕੇ ਗੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਤ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲਾਅ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੈਕਰ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਬੈਂਕ ਖਾਤਿਆਂ ਜਾਂ ਪੇਮੈਂਟ ਗੇਟਵੇ ਨੂੰ ਹੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਰਹੇ, ਸਗੋਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਿਸਟਮਾਂ ਅਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ CERT-In ਨੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ, 20 ਨਵੰਬਰ 2026 ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚੇਤਾਵਨੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਏਜੰਸੀ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗਾਂ, IT ਕੰਪਨੀਆਂ, ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਨਲਾਈਨ ਭੁਗਤਾਨ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਵਸਥਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਤ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ?
CERT-In ਦੀ ਨਵੀਂ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰੀ ਮੁਤਾਬਕ, ਵਿੱਤੀ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ Fintech ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਭੁਗਤਾਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਕਰੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭੁਗਤਾਨ ਭੇਜਣ ਵਾਲੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵੀ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ 'ਤੇ ਹਨ।
ਜਾਂਚ ਦੌਰਾਨ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਮਲਾਵਰ ਸਿੱਧੇ Payment API ਨੂੰ ਹੈਕ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮੌਜੂਦਾ Business Applications ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧੀ ਪਹਿਲਾਂ ਭੁਗਤਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਜਾਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਿਸਟਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਗੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਤ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਭੁਗਤਾਨ ਆਮ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤਹਿਤ ਹੋਏ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਕੰਪਨੀ ਸਿਰਫ਼ ਭੁਗਤਾਨ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਿਕਾਰਡ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਤਾਂ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
AI Tools ਨਾਲ ਸਾਈਬਰ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਧੀ
CERT-In ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ Threat Hunting ਜਾਂਚ ਦੌਰਾਨ AI ਆਧਾਰਿਤ Agentic Offensive Frameworks (AOF) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਵੀ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਅਜਿਹੇ AI Tools ਹਨ, ਜੋ ਸਾਈਬਰ ਹਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਈ ਕੰਮ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ, Login Credentials ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਤ ਪਹੁੰਚ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਏਜੰਸੀ ਮੁਤਾਬਕ, ਹਮਲਾਵਰ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਕਈ AI Agents ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮ ਸੌਂਪ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸਿਸਟਮਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸੇ ਸਿਸਟਮ ਤੋਂ Error ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਤਰੀਕਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ Tools ਆਪਣੇ ਅਗਲੇ ਕਦਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, CERT-In ਨੇ ਭੁਗਤਾਨ ਧੋਖਾਧੜੀ ਅਤੇ AI ਆਧਾਰਿਤ ਸਿਸਟਮਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁਸਪੈਠ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਂਚਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਗੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਤ ਵਿੱਤੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ AI ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਰਕਾਰੀ ਦਫ਼ਤਰ ਅਤੇ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇ 'ਤੇ
ਏਜੰਸੀ ਮੁਤਾਬਕ, AI ਆਧਾਰਿਤ ਸਾਈਬਰ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ, Technology Service Providers, ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ Research Institutions ਤੱਕ ਫੈਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਕਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸਿਸਟਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ Software, ਕਮਜ਼ੋਰ Password ਅਤੇ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ Access Permissions ਵਰਗੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਲਈ ਰਸਤਾ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 4 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ CERT-In ਨੇ 'CRAFTY FALCON' ਨਾਮ ਨਾਲ ਪਛਾਣੇ ਗਏ AI-ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਾਈਬਰ ਹਮਲਾਵਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਬਾਰੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕਿੰਗ, Fintech ਅਤੇ Payment Service Providers ਵਿਰੁੱਧ ਸਰਗਰਮ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਨਵੀਂ ਚੇਤਾਵਨੀ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ Payment Gateway ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਹੋਰ ਡਿਜੀਟਲ ਸਿਸਟਮਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵੀ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
CERT-In ਵੱਲੋਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਾਅ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ
ਸਾਈਬਰ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ CERT-In ਨੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਭੁਗਤਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ Admin Accounts ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਏਜੰਸੀ ਮੁਤਾਬਕ, ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ Service Providers ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ System Access ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਵਿਕਰੇਤਾ ਦਾ Bank Account Number, Payment Instructions ਜਾਂ Approval Settings ਬਦਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ Payment Records ਦਾ ਮਿਲਾਨ ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਹਮਲਾਵਰ ਇੱਕੋ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਬਦਲ ਸਕੇ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ Login Activity, Administrator Accounts ਅਤੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਭੇਜੇ ਜਾ ਰਹੇ Data ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਸਧਾਰਨ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਣ 'ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਜਾਂਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।




