ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਇਆ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ Dollar ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਨਵੇਂ ਰਿਕਾਰਡ ਨੀਵੇਂ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਵਿਸ਼ਵ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ, ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮੰਨੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਰੁਪਏ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਵਧਿਆ।
ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੌਰਾਨ ਰੁਪਇਆ Dollar ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਗਭਗ 0.6 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਘਟ ਕੇ 92.3350 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਇਹ 92.3025 ਦੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵਾਂ ਪੱਧਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸੋਮਵਾਰ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਨੇ ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਵਧ ਰਹੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਣਾਅ ਨੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਵਧਾਈ ਹੈ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵੱਲੋਂ ਇਰਾਨ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੈਨਿਕ ਕਾਰਵਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਵਧੀ ਹੈ। ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਜੋਖਿਮ ਭਰੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪੂੰਜੀ ਕੱਢ ਕੇ Dollar ਵੱਲ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਭਰ ਰਹੀਆਂ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਵਧਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਇਆ ਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਅਛੂਤਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।
ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਵਾਧਾ
ਰੁਪਏ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਵਧਣ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਤੇਜ਼ ਵਾਧਾ ਵੀ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ Brent Crude Oil ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਲੀਆ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਉਛਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ Brent Crude ਦੀ ਕੀਮਤ ਲਗਭਗ 26.4 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵੱਧ ਕੇ 117.16 Dollar ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਏਸ਼ੀਆਈ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੌਰਾਨ ਇਸਦੀ ਕੀਮਤ ਲਗਭਗ 116.4 Dollar ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹੀ।
ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਾਧਾ ਵਿਸ਼ਵ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਆਯਾਤ ਕੀਤੀ ਊਰਜਾ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਊਰਜਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਲੋੜ ਆਯਾਤ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ‘ਤੇ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਲਈ Oil ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵ
ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦਾ ਆਯਾਤਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਆਪਣੀਆਂ ਊਰਜਾ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਯਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹਰ ਬਦਲਾਅ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ Crude Oil ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਕੁੱਲ ਆਯਾਤ ਬਿਲ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਮਰੀਕੀ Dollar ਵਿੱਚ ਤੈਅ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਰੁਪਇਆ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਹੋਰ ਵੱਧ ਰੁਪਏ ਖਰਚਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰੁਪਇਆ ਇਕੱਠੇ ਮਿਲ ਕੇ ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਅ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਤੇਲ ਦੇ ਆਯਾਤ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਵਪਾਰ ਘਾਟੇ ‘ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਆਯਾਤ ਵੱਧ ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਦਾ trade deficit ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਰੁਪਏ ‘ਤੇ ਹੋਰ ਦਬਾਅ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੀ ਕਾਰਨ ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੁਦਰਾ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਰਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮੁਦਰਾਸ਼ਫੀਤੀ ‘ਤੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਰੁਪਏ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੁਦਰਾਸ਼ਫੀਤੀ ‘ਤੇ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਈਂਧਨ ਦਾ ਵਰਤੋਂ ਲਗਭਗ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਵਾਜਾਈ, logistics, manufacturing ਅਤੇ supply chain ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਈਂਧਨ ਦੀ ਲਾਗਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਮਾਲ ਢੁਆਈ ਦੀ ਲਾਗਤ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਪਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਲਾਗਤ ਵਧਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਅਕਸਰ ਇਸਦਾ ਭਾਰ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਪਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਰਤੋਂ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਜੇਕਰ ਮੁਦਰਾਸ਼ਫੀਤੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਖਰਚ ‘ਤੇ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਖਰਚ ਵਧਣ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ purchasing power ਘਟ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੁੱਲ ਆਰਥਿਕ ਵਾਧੇ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਰਕਾਰੀ ਵਿੱਤ ‘ਤੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਦਬਾਅ
ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਵੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਹਰ ਸਾਲ ਊਰਜਾ ਆਯਾਤ ‘ਤੇ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਖਰਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਕੁੱਲ ਆਯਾਤ ਬਿਲ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਚਾਲੂ ਖਾਤਾ ਘਾਟਾ ਯਾਨੀ current account deficit ਵਧਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਰੁਪਏ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿਰਫ਼ ਤੇਲ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਭਾਰਤ ਕਈ ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਯਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਰਵਰਕ, ਰਸਾਇਣ, ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਉਪਕਰਨ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨਰੀ। ਰੁਪਏ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਆਯਾਤ ਲਾਗਤ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
