ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਸੰਸਥਾ (ISRO) ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੂਖਮ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਔਸਤਨ ਹਰ 16 ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਟਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਪਹਿਲੇ Cosmic Dust Detector DEX ਰਾਹੀਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ।
ISRO ਮੁਤਾਬਕ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਾਰੀਕ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਲਗਾਤਾਰ ਸਰਗਰਮ ਹਨ। DEX ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਧਿਐਨ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਕਣ ਔਸਤਨ ਹਰ 1,000 ਸਕਿੰਟ ਵਿੱਚ ਉਪਕਰਣ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ISRO ਨੇ The Dust Experiment DEX ਨਾਮਕ ਉਪਕਰਣ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ Cosmic Dust Detector ਹੈ। DEX ਨੂੰ 1 ਜਨਵਰੀ 2024 ਨੂੰ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ISRO ਦੀ XPoSat Mission ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
DEX ਦਾ ਭਾਰ ਲਗਭਗ 3 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਹੈ। ਇਸ ਉਪਕਰਣ ਨੇ 1 ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ 9 ਫਰਵਰੀ 2024 ਤੱਕ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਅਰਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਪਕਰਣ ਨੇ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਵਾਰ ਟਕਰਾਅ ਦਰਜ ਕੀਤਾ।
ISRO ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, DEX ਨੇ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਕਿ ਲਗਭਗ ਹਰ 16 ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਟਕਰਾਅ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੂਖਮ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
DEX ਦੇ 140 ਡਿਗਰੀ ਫੀਲਡ ਆਫ਼ ਵਿਊ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਣਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕੀ। ਅਧਿਐਨ ਅਵਧੀ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਵਾਰ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ DEX ਨਾਲ ਟਕਰਾਏ।
ISRO ਮੁਤਾਬਕ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ੀ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਚ ਗਤੀ ਨਾਲ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਇਹ ਕਣ ਸੈਟੇਲਾਈਟਾਂ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਯਾਨਾਂ, ਸੋਲਰ ਪੈਨਲਾਂ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
DEX ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਡਾਟਾ ISRO ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗਾ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਉਚਾਈ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਵੱਧ ਸਰਗਰਮ ਹਨ।
ISRO ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਸਮਰਥਾਵਾਂ ਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਕੱਖ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ।
DEX ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਡਾਟੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੈਟੇਲਾਈਟਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਯਾਨਾਂ ਦੀ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਾਇਆਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ISRO ਮੁਤਾਬਕ, ਗਗਨਯਾਨ ਮਿਸ਼ਨ ਤਹਿਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਭੇਜਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼ੀ ਖਤਰਨਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। DEX ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਡਾਟਾ ਮਨੁੱਖੀ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਯਾਨ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੋਵੇਗਾ।
ISRO ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ DEX ਤੋਂ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਡਾਟਾ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ਼ੁੱਕਰ, ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
