ਈਰਾਨੀ-ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਲੇਖਿਕਾ, ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਮਰਜਾਨੇ ਸਤ੍ਰਾਪੀ ਦਾ 56 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦਫ਼ਤਰ ਅਤੇ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਮਰਜਾਨੇ ਸਤ੍ਰਾਪੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ 4 ਜੂਨ 2026 ਨੂੰ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਕਰੀਬੀ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਨਿੱਜੀ ਦੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਮਟਿਆਸ ਰਿਪਾ ਦਾ ਵੀ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਵਿਸ਼ਵ ਨੇਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜਗਤ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ
ਮਰਜਾਨੇ ਸਤ੍ਰਾਪੀ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ 'ਤੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਇਮੈਨੂਅਲ ਮੈਕਰੋਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬ੍ਰਿਜਿਟ ਮੈਕਰੋਂ ਨੇ ਗਹਿਰਾ ਦੁੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਜਾਰੀ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਤ੍ਰਾਪੀ ਨੂੰ “ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਅਭਿਵਿਕਤੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼” ਕਰਾਰ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੇ ਨਿੱਜੀ ਤਜਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਮਨੁੱਖੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।
ਬਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਤ੍ਰਾਪੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿਰਫ਼ ਈਰਾਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਪਹਿਚਾਣ, ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਰਿਆਦਾ ਵਰਗੇ ਸਰਵਭੌਮ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ।
‘ਪਰਸੇਪੋਲਿਸ’ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਹਿਚਾਣ
ਮਰਜਾਨੇ ਸਤ੍ਰਾਪੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹਿਚਾਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਆਤਮਕਥਾ ‘Persepolis’ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਇਹ ਕ੍ਰਿਤੀ 2000 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਸਟਸੈਲਰ ਬਣ ਗਈ।
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ, 1979 ਦੀ ਇਸਲਾਮੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਬਦਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੇਖਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨੇ ਜਟਿਲ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦਿਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ।
ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਐਨੀਮੇਟਡ ਫ਼ਿਲਮ ‘Persepolis’ ਵੀ ਬਣਾਈ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਸਰਾਹਨਾ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਕਈ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਸਾਹਿਤ, ਸਿਨੇਮਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰਗਰਮੀ ਦਾ ਮਿਲਾਪ
ਮਰਜਾਨੇ ਸਤ੍ਰਾਪੀ ਸਿਰਫ਼ ਲੇਖਿਕਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਵੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਅਭਿਵਿਕਤੀ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ‘Chicken with Plums’, ‘Radioactive’, ‘The Voices’, ‘The Gang of the Jotas’ ਅਤੇ ‘Dear Paris’ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਚਾਣ, ਯਾਦਾਂ, ਵਿਗਿਆਨ, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਮਰਜਾਨੇ ਸਤ੍ਰਾਪੀ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਨਵੰਬਰ 1969 ਨੂੰ ਈਰਾਨ ਦੇ ਰਸ਼ਤ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀਅਨਾ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਫਰਾਂਸ ਚਲੀ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।
ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਜਰਬਿਆਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਛਾਪ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਰਹੀ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਦਰਮਿਆਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਵਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
