ਰੂਸੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਨਿਕੋਲਾਈ ਇਵਾਨੋਵਿਚ ਵਾਵਿਲੋਵ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਬੀਜ, ਕੰਦ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਫਸਲਾਂ ਵਿੱਚ Genetic Diversity ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕੰਮ ਨੇ Seed Banks ਅਤੇ Crop Conservation ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਵਾਵਿਲੋਵ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ
ਵਾਵਿਲੋਵ ਨੂੰ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸਰੋਤਾਂ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੋਜਕਰਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਇਸ ਵਿਚਾਰ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੀ ਕਿ ਫਸਲ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ Genetic Diversity ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਫਸਲਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਵਾਵਿਲੋਵ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਬੀਜ, ਕੰਦ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਫਸਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਫਸਲਾਂ ਦੇ Centers of Origin ਅਤੇ Centers of Diversity ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਫਸਲ ਦੀਆਂ ਸਥਾਨਕ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਗੁਣ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਿਮਾਰੀ, ਸੋਕੇ, ਤਾਪਮਾਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਫਸਲ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਲਾਭਦਾਇਕ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ Plant Genetic Resources
ਵਾਵਿਲੋਵ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ Plant Genetic Resources ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਬੀਜਾਂ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਾਨਕ ਫਸਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
Seed Banks ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਵਿਵਸਥਿਤ ਰੂਪ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਸਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਲੋੜ ਪੈਣ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖੋਜ, Plant Breeding ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।
ਅੱਜ Genetic Diversity ਨੂੰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰੋਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੈਨੇਟਿਕ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਜਾਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਹੋਵੇ।
ਵਾਵਿਲੋਵ ਦੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕ Seed Banks ਅਤੇ Gene Banks ਤੱਕ
ਵਾਵਿਲੋਵ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਰਾਸਤ ਸਿਰਫ਼ ਬੀਜਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਫਸਲਾਂ ਦੇ Genetic Resources ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ।
ਅੱਜ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ Gene Banks ਅਤੇ Seed Banks ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। Svalbard Global Seed Vault ਵਰਗੇ ਉਪਰਾਲੇ ਵੀ ਇਸ ਵਿਆਪਕ ਸੋਚ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ Seed Banks ਤੋਂ ਬੀਜਾਂ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬੈਕਅੱਪ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਿਰਫ਼ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਖੇਤਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਜੀਵਤ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਲਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਨੁਕੂਲਨ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਵਾਵਿਲੋਵ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਫਸਲ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਸਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਰਾਸਤ ਅੱਜ ਵੀ Crop Conservation, Plant Breeding ਅਤੇ Food Security ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਹੈ।
