ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਛੁੱਟੀ ਦਾ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ 11 ਜੁਲਾਈ 2026 ਨੂੰ ਸਥਿਤੀ ਵੱਖਰੀ ਰਹੀ। ਇਸ ਦਿਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ (NSE) ਅਤੇ ਬੰਬੇ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ (BSE) ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੌਕ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਸੈਸ਼ਨ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਨਿਯਮਿਤ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸੈਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਐਕਸਚੇਂਜ ਦੇ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਸਿਸਟਮ, ਨੈੱਟਵਰਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਸਟਰ ਰਿਕਵਰੀ (Disaster Recovery) ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕੀ ਅਭਿਆਸ (Simulation Exercise) ਸੀ।
ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਅਤੇ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਬੰਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੈਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਦੇ ਅਸਲ ਧਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਸਲ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ-ਫ਼ਰੋਖ਼ਤ ਹੋਈ।
ਮੌਕ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਇੱਕ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਤਕਨੀਕੀ ਟੈਸਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਐਕਸਚੇਂਜ, ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਮੈਂਬਰ, ਬ੍ਰੋਕਰੇਜ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਆਪਣੇ ਸਿਸਟਮਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਤਕਨੀਕੀ ਖ਼ਰਾਬੀ, ਸਾਈਬਰ ਘਟਨਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸਥਿਤੀ ਕਾਰਨ ਮੁੱਖ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਬੈਕਅੱਪ (Business Continuity Plan/Disaster Recovery) ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸੰਚਾਲਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਸਕੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੈਸਟ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਕੀ ਸਮਰੱਥਾ ਬਣੀ ਰਹੇ।
11 ਜੁਲਾਈ 2026 ਦੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੌਕ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇਕਵਿਟੀ, ਇਕਵਿਟੀ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵਜ਼, ਫਿਊਚਰਜ਼ ਐਂਡ ਆਪਸ਼ਨਜ਼, ਕਰੰਸੀ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵਜ਼, ਕਮੋਡਿਟੀ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵਜ਼ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਗੋਲਡ ਰਸੀਦਾਂ (Electronic Gold Receipts–EGR) ਸਮੇਤ ਕਈ ਮੁੱਖ ਬਾਜ਼ਾਰ ਖੰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਸਟਮ ਟੈਸਟਿੰਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ (Process Validation) ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
NSE ਅਤੇ BSE ਨੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 8 ਅਤੇ 9 ਜੁਲਾਈ 2026 ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰਕੂਲਰ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੌਕ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਸੈਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਐਕਸਚੇਂਜਾਂ ਨੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਾਈਟ ਅਤੇ ਬੈਕਅੱਪ (BCP/DR) ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। NSE ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰਕੂਲਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਇਕਵਿਟੀ ਕੈਸ਼ ਸੈਗਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਕਲੋਜ਼ਿੰਗ ਆਕਸ਼ਨ ਸੈਸ਼ਨ (Closing Auction Session–CAS) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਵੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, BSE ਨੇ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਮੈਂਬਰਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤੀਜੇ-ਪੱਖ ਦੇ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵਰਤਣ ਵਾਲੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿਸਟਮ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦਾ ਲਾਭ ਲੈਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ।
ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੈਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕਈ ਪੜਾਅਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀ-ਓਪਨ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ, ਆਰਡਰ ਐਂਟਰੀ, ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ, ਸਿਸਟਮ ਸਵਿੱਚਓਵਰ, ਮੁੜ ਲਾਗਇਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਕਨੀਕੀ ਟੈਸਟ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸਮਾਂ-ਸਾਰਣੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਐਕਸਚੇਂਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਸਿਸਟਮਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਮੌਕ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਆਰਡਰ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਡ ਸਿਰਫ਼ ਟੈਸਟ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਜਾਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਪੋਰਟਫੋਲਿਓ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵਿੱਤੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੌਰਾਨ ਨਾ ਤਾਂ ਅਸਲ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦਾ ਹਸਤਾਂਤਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਭੁਗਤਾਨ ਜਾਂ ਸੈਟਲਮੈਂਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਧਨ ਜਾਂ ਨਿਵੇਸ਼ 'ਤੇ ਕੋਈ ਜੋਖਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਮੌਕ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੇਪਰ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਜਾਂ ਵਰਚੁਅਲ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਿਮੂਲੇਟਡ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਵਾਤਾਵਰਣ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰ ਅਸਲ ਧਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਰਚੁਅਲ ਫੰਡ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਵੇਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਸਮਝਣ, ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰੋਕਰੇਜ ਫਰਮਾਂ, ਐਕਸਚੇਂਜ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਗਤ ਭਾਗੀਦਾਰ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਪਣੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸਿਸਟਮਾਂ, ਜੋਖਮ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ।
