ਆਰਬੀਆਈ ਨੇ ₹2 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਦੀ ਓਐਮਓ ਖਰੀਦ ਅਤੇ $10 ਬਿਲੀਅਨ ਦਾ ਸਵੈਪ ਐਲਾਨਿਆ। ਇਸ ਨਾਲ ਬਾਂਡ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਹੋਈ। 10 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਬਾਂਡ ਦੀ ਉਪਜ 9 ਬੇਸਿਸ ਪੁਆਇੰਟ ਘੱਟ ਕੇ 6.54 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ 'ਤੇ ਬੰਦ ਹੋਈ।
RBI Update: ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਵੱਲੋਂ ਨਗਦੀ ਵਧਾਉਣ ਸਬੰਧੀ ਵੱਡੇ ਕਦਮਾਂ ਦੇ ਐਲਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰਕਾਰੀ ਬਾਂਡ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਹਲਚਲ ਦੇਖੀ ਗਈ। ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਨੇ ₹2 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਦੀ ਓਪਨ ਮਾਰਕੀਟ ਆਪਰੇਸ਼ਨ (OMO – Open Market Operation) ਖਰੀਦ ਅਤੇ 3 ਸਾਲਾਂ ਲਈ $10 ਬਿਲੀਅਨ ਦਾ ਡਾਲਰ/ਰੁਪਿਆ ਖਰੀਦ-ਵੇਚ ਸਵੈਪ (Dollar-Rupee Buy Sell Swap) ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਐਲਾਨ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਬਾਂਡ ਉਪਜ 'ਤੇ ਪਿਆ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲਾਅ ਹੋਇਆ।
10 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਬਾਂਡ ਉਪਜ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਗਿਰਾਵਟ
ਆਰਬੀਆਈ ਦੇ ਐਲਾਨ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ 10 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਬੈਂਚਮਾਰਕ ਸਰਕਾਰੀ ਬਾਂਡ ਦੀ ਉਪਜ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਪਜ ਕਰੀਬ 5 ਬੇਸਿਸ ਪੁਆਇੰਟ ਘਟੀ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਕੁੱਲ 9 ਬੇਸਿਸ ਪੁਆਇੰਟ ਘੱਟ ਕੇ 6.54 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ 'ਤੇ ਬੰਦ ਹੋਈ। ਇਸ ਸਾਲ 2 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਆਈ 10 ਬੇਸਿਸ ਪੁਆਇੰਟ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਗਿਰਾਵਟ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੇ ਆਰਬੀਆਈ ਦੇ ਕਦਮ ਨੂੰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਹੈ।
OMO ਅਤੇ ਸਵੈਪ ਤੋਂ ਨਗਦੀ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ
ਆਰਬੀਆਈ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ OMO ਜ਼ਰੀਏ ₹2 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਦੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਿਕਿਉਰਿਟੀਜ਼ ਖਰੀਦੇਗਾ। ਇਹ ਖਰੀਦ ਚਾਰ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ₹50,000 ਕਰੋੜ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਪੜਾਅ 29 ਦਸੰਬਰ, 5 ਜਨਵਰੀ, 12 ਜਨਵਰੀ ਅਤੇ 22 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, $10 ਬਿਲੀਅਨ ਦਾ ਡਾਲਰ/ਰੁਪਿਆ ਸਵੈਪ 3 ਸਾਲ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਜੋ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਟਿਕਾਊ ਨਗਦੀ (Durable Liquidity) ਲਿਆਵੇਗਾ।
ਬਾਜ਼ਾਰ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ
ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਡੀਲਰਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਇੱਕ ਡੀਲਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਆਰਬੀਆਈ ਦੇ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ ਬਾਂਡ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਵਧੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ OMO ਅਤੇ ਸਵੈਪ ਕਰਕੇ ਲਗਭਗ ₹3 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਦੀ ਨਗਦੀ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਪਜ 6.53 ਤੋਂ 6.54 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਰੇਂਜ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਡੀਲਰ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਨੇੜਲੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਉਪਜ 6.50 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਜਾਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਅਜੇ ਵੀ ਹੈ।
अर्थशास्त्रीਆਂ ਦੀ ਰਾਏ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ?
ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਬੜੌਦਾ ਦੇ ਮੁੱਖ अर्थशास्त्री ਮਦਨ ਸਬਨਵੀਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਂਡ ਉਪਜ ਵਿੱਚ ਆਈ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਆਰਬੀਆਈ ਵੱਲੋਂ ਨਗਦੀ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਕਦਮਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਉਪਜ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਸੀਮਤ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਜ 6.50 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਸਥਿਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਨਗਦੀ ਭੇਜਣ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਸਵੈਪ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ OMO ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਹਾਰਕ ਸੀਮਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
OMO ਵਿੱਚ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਿਕਿਉਰਿਟੀਜ਼ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ
ਆਰਬੀਆਈ ਨੇ OMO ਲਈ ਜੋ ਸਰਕਾਰੀ ਸਿਕਿਉਰਿਟੀਜ਼ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘੱਟ ਤਰਲ (Low Liquidity) ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਪਾਰੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਤਰਲਤਾ ਨੂੰ ਹੀ, ਸਗੋਂ ਬੈਂਕਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਇਹ ਸਿਕਿਉਰਿਟੀਜ਼ ਚੁਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਬੈਂਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼ ਵੇਚਣ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ OMO ਦਾ ਅਸਰ ਹੋਰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੋਵੇਗਾ।
ਤਰਲਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਲਡਿੰਗ 'ਤੇ ਵੀ ਧਿਆਨ
ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਡੀਲਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ OMO ਦੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਤਰਲਤਾ ਇਕੱਲਾ ਮਾਪਦੰਡ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਆਰਬੀਆਈ ਇਹ ਵੀ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੈਂਕਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਟੈਂਡਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਤਰਲ ਬੈਂਚਮਾਰਕ ਪੇਪਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ OMO ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਿਆ ਰਹੇਗਾ ਅਤੇ ਉਪਜ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਘੱਟ ਹੋਵੇਗਾ।
ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਆਰਬੀਆਈ ਦਾ ਦਖਲ
ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਹਮਲਾਵਰ ਦਖਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੀ ਤੇਜ਼ ਗਿਰਾਵਟ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਸੀ। ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਵਪਾਰਕ ਸਮਝੌਤੇ ਬਾਰੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਅਤੇ ਇਕੁਇਟੀ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਾ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ (FPI – Foreign Portfolio Investors) ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਪਸੀ ਨੇ ਰੁਪਏ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਸੀ। ਆਰਬੀਆਈ ਦੇ ਦਖਲ ਨਾਲ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਰੁਪਿਆ 91 ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਕੇ 89 ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
ਰੁਪਏ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਅਤੇ ਨਗਦੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ
ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਆਈ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਸਰ ਇਹ ਵੀ ਹੋਇਆ ਕਿ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਨਗਦੀ ਦੀ ਕਮੀ ਦੇਖੀ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਆਰਬੀਆਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਡਾਲਰ ਵੇਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਪਿਆ ਖਰੀਦਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਸਟਮ ਤੋਂ ਨਗਦੀ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਮੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹੁਣ OMO ਅਤੇ ਡਾਲਰ/ਰੁਪਿਆ ਸਵੈਪ ਵਰਗੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਨਗਦੀ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਪੁਨਰੂਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮੁਦਰਾ ਨੀਤੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼
ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਈ ਮੁਦਰਾ ਨੀਤੀ ਕਮੇਟੀ (MPC – Monetary Policy Committee) ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਰਬੀਆਈ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਸੰਜੇ ਮਲਹੋਤਰਾ ਨੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਨਗਦੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਲੇ ਹੀ ਆਰਬੀਆਈ ਸ਼ੁੱਧ ਮੰਗ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਦੇਣਦਾਰੀ (NDTL – Net Demand and Time Liabilities) ਦੇ ਲਗਭਗ 1 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅਧਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਨਾ ਬਣਾਏ, ਪਰ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਨਗਦੀ ਦੀ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਿੰਨੀ ਰਾਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ?
ਆਰਬੀਆਈ ਨੇ ਦਸੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ OMO ਖਰੀਦ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਸਵੈਪ ਜ਼ਰੀਏ ਕਰੀਬ ₹1.45 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਦੀ ਟਿਕਾਊ ਨਗਦੀ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ₹2 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਦੀ ਨਵੀਂ OMO ਅਤੇ $10 ਬਿਲੀਅਨ ਦੇ ਸਵੈਪ ਨਾਲ ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਹੋਰ ਵਧੇਗਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਂਡ ਬਾਜ਼ਾਰ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲੇਗਾ, ਸਗੋਂ ਬੈਂਕਾਂ ਦੀ ਫਾਈਨਾਂਸਿੰਗ ਲਾਗਤ ਵੀ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
