ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਇਰਾਨ–ਅਮਰੀਕਾ ਤਣਾਅ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ‘ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦਬਾਅ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਰੁਪਏ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੇ ਨੀਤੀ ਨਿਰਧਾਰਕਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ‘ਤੇ ਵਾਧੂ ਦਬਾਅ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ (RBI) ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਕਿ ਮੁਦਰਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰਤਾ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਉਹ ਸਾਲ 2013 ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦੌਰਾਨ ਅਪਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰੁਪਏ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਈ ਗਲੋਬਲ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਕਾਰਣ ਹਨ। ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਅਤੇ ਉਭਰਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੂੰਜੀ ਨਿਕਾਸ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਣ ਮੰਨੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਯਾਤ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਭਾਰਤ ਲਈ ਡਾਲਰ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਰੁਪਏ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੰਪਤੀਆਂ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਭਰਦੀਆਂ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਵਾਧੂ ਦਬਾਅ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਸੂਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕੇਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ RBI ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹੀ ਕਦਮ ਦੁਬਾਰਾ ਅਪਣਾਉਣ ‘ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਲ 2013 ਦੇ ‘ਟੇਪਰ ਟੈਂਟਰਮ’ ਸੰਕਟ ਦੌਰਾਨ ਲਏ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਮਰੀਕੀ ਫੈਡਰਲ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵੱਲੋਂ ਤਰਲਤਾ ਘਟਾਉਣ ਦੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਸ਼ਵ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪੂੰਜੀ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਮੁਦਰਾ ‘ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਦਬਾਅ ਪਿਆ ਸੀ।
‘ਟੇਪਰ ਟੈਂਟਰਮ’ ਉਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕੀ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਫੈਡਰਲ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਵਾਧੂ ਤਰਲਤਾ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਵਿਸ਼ਵ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਜੋਖਿਮ ਵਾਲੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਸਾ ਕੱਢ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਰਗੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਭਰਦੀਆਂ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਥਾਨਕ ਮੁਦਰਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸ਼ੇਅਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਡਾਲਰ ਦੀ ਮੰਗ ਵਧਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਘਟਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਸਾਲ 2013 ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਸਾਲ 2013 ਦੇ ਸੰਕਟ ਦੌਰਾਨ RBI ਨੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਡਾਲਰ ਵੇਚ ਕੇ ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਲਪਕਾਲੀਕ ਵਿਆਜ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਤੀ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੂੰਜੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤਰਲਤਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਕੜੇ ਉਪਾਅ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਦਮਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਰੁਪਏ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਗਿਰਾਵਟ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਸੀ।
