ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਨਿੱਜੀ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਕੰਪਨੀ Skyroot Aerospace ਨੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ, 18 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਿੱਜੀ ਆਰਬਿਟਲ ਰਾਕੇਟ Vikram-1 ਦਾ ਸਫਲ ਪ੍ਰਸ਼ੇਪਣ ਕਰਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਕੇਟ ਨੂੰ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀਕੋਟਾ ਸਥਿਤ ਲਾਂਚ ਸਾਈਟ ਤੋਂ ਦੁਪਹਿਰ 12:05 ਵਜੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
18 ਜੁਲਾਈ 2026 ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਖੇਤਰ ਲਈ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਿਨ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ। ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਅਧਾਰਿਤ ਸਪੇਸ ਸਟਾਰਟਅੱਪ Skyroot Aerospace ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਿੱਜੀ ਆਰਬਿਟਲ ਰਾਕੇਟ Vikram-1 ਦਾ ਸਫਲ ਪ੍ਰਸ਼ੇਪਣ ਕੀਤਾ। ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਇਹ ਲਾਂਚ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀਕੋਟਾ ਸਥਿਤ ਲਾਂਚ ਸਾਈਟ ਤੋਂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ‘Mission Aagaman’ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
Vikram-1 ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ੇਪਣ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਯੋਜਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਕੇਟ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 11:30 ਵਜੇ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ, ਪਰ ਅੰਤਿਮ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਕਾਊਂਟਡਾਊਨ ਰੋਕਣਾ ਪਿਆ। ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਜਾਂਚਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਊਂਟਡਾਊਨ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਾਕੇਟ ਨੂੰ ਕਰੀਬ ਦੁਪਹਿਰ 12:05 ਵਜੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਖਰਾਬ ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਲਾਂਚ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 35 ਮਿੰਟ ਦੀ ਦੇਰੀ ਹੋਈ।
Vikram-1 ਦਾ ਸਫਲ ਪ੍ਰਸ਼ੇਪਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਨਿੱਜੀ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਪਲਬਧੀ ਮੰਨੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਹੁਣ ਕੇਵਲ ਸਪੇਸ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਅਤੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਨਿਰਮਾਣ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਆਰਬਿਟਲ ਲਾਂਚ ਵਾਹਨ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
Skyroot Aerospace ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਲ 2022 ਵਿੱਚ Vikram-S ਨਾਮਕ ਸਬ-ਆਰਬਿਟਲ ਰਾਕੇਟ ਦਾ ਸਫਲ ਪ੍ਰੀਖਣ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਮਿਸ਼ਨ ਕਰੀਬ 89.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ Vikram-1 ਰਾਹੀਂ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਆਰਬਿਟਲ ਲਾਂਚ ਸਮਰੱਥਾ ਵੱਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।
ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਉਡਾਣ ਕਰੀਬ 16 ਮਿੰਟ ਦੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਯੋਜਨਾ ਅਨੁਸਾਰ Vikram-1 ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗਾਹਕਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੇਲੋਡਾਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 450 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ Low Earth Orbit (LEO) ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ ਲਗਭਗ 450×450 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਗੋਲਾਕਾਰ ਕੱਖ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। Low Earth Orbit ਦਾ ਉਪਯੋਗ ਵਪਾਰਕ, ਧਰਤੀ ਅਵਲੋਕਨ, ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਸੰਬੰਧੀ ਉਪਗ੍ਰਹਾਂ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Vikram-1 ਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਇਸ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਉਪਗ੍ਰਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਭੇਜਣ ਲਈ ਉਚਿਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਗਾਹਕਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮੌਕੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
Vikram-1 ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਹਲਕਾ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ Carbon Composite Structure ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਕਾਰਬਨ ਫਾਈਬਰ ਅਧਾਰਿਤ ਇਹ ਸੰਰਚਨਾ ਰਵਾਇਤੀ ਧਾਤੂ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲੋਂ ਹਲਕੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਕੇਟ ਦਾ ਕੁੱਲ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਈਂਧਨ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਰਾਕੇਟ ਨੂੰ ਤਿੰਨ Solid Fuel Stage ਅਤੇ ਇੱਕ Liquid Orbital Adjustment Module ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ Solid Stage ਰਾਕੇਟ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਲੈ ਜਾਣ ਅਤੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੱਖ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ Liquid Module ਕੱਖ ਵਿੱਚ ਸਟੀਕ ਸਥਿਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਮਾਯੋਜਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
‘Mission Aagaman’ ਕੇਵਲ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪੇਲੋਡਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪੇਲੋਡ ਵੀ ਭੇਜੇ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ Graha Space, Cosmoserv Space, Dcubed ਅਤੇ Skyroot ਦਾ ਆਪਣਾ In-house Scope Payload ਸ਼ਾਮਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖਾਸੀਅਤ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਕਲਾਤਮਕ ਪੇਲੋਡ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਰਾਕੇਟ ਰਾਹੀਂ 18 ਕੈਰਟ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਕੁਝ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵੀ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਭੇਜੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ‘Cosmic Bloom’ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਮਾਈਕ੍ਰੋ-ਆਰਟ ਪੀਸ ਸ਼ਾਮਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, 18 ਕੈਰਟ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਰਾਕੇਟ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ—Sir C. V. Raman, Dr. Vikram Sarabhai ਅਤੇ Dr. A. P. J. Abdul Kalam—ਦੀਆਂ ਸੂਖਮ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਉਕੇਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
