ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਦਿਸ਼ਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪਿੰਡ ਜੌਹਦ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਾਚੀ ਚੌਹਾਨ ਨੇ UPSC Civil Services Examination (CSE) 2025 ਵਿੱਚ AIR 260 ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਾਚੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਸੀਮਤ ਸਰੋਤਾਂ, ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਅਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸਫ਼ਰ
ਪ੍ਰਾਚੀ ਚੌਹਾਨ ਵਿਦਿਸ਼ਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਜੌਹਦ ਪਿੰਡ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਚੰਦਰਭਾਨ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਕਿਸਾਨ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਮਾਤਾ ਸਾਧਨਾ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ ਗ੍ਰਿਹਣੀ ਹਨ। ਪੰਜ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਇਮਾਰਤ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਦਰੱਖਤ ਹੇਠਾਂ ਬੈਂਚ ਲਗਾ ਕੇ ਕਲਾਸਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਸਕੂਲ ਦੀ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਰੋਤ ਬਹੁਤ ਸੀਮਤ ਸਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪ੍ਰਾਚੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਕਾਲਜ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੋੜ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵੱਲ ਵਧਾਇਆ।
ਕਾਲਜ ਦੌਰਾਨ UPSC ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ
ਕਾਲਜ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਾਚੀ ਨੂੰ UPSC ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। BSc ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਬਾਰੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਸੋਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।
ਸਰਕਾਰੀ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਲੈਕਟਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਨੇੜਿਓਂ ਦੇਖਿਆ। ਇੱਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ IAS ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ UPSC ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਕਲੈਕਟਰ ਬਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਪੜਾਅ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਚੋਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕੀ ਹੈ।
ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ IAS ਬਣਨ ਦਾ ਟੀਚਾ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਤਿਆਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸਹੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਘਾਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣੀ ਰਹੀ।
ਤਿੰਨ ਅਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿਆਰੀ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਬਦਲੀ
ਪ੍ਰਾਚੀ ਲਈ UPSC ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮਹਿੰਗੀ ਕੋਚਿੰਗ ਲੈਣ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ self-study ਅਤੇ online courses ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ।
ਪਹਿਲੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦਾ ਦਬਾਅ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ OMR sheet ਭਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਲਤੀ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਿਆਰੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ Prelims ਪਾਸ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਰਹੀ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਉਹ Mains ਦੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧ ਸਕੀ। ਪ੍ਰਾਚੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਹੀ guidance ਦੀ ਘਾਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੋਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਹੌਲ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਬਾਹਰ ਭੇਜਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ’ਤੇ ਦਬਾਅ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਟੀਚੇ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ
ਲਗਾਤਾਰ ਅਸਫਲਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਾਚੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਿਆਰੀ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ’ਤੇ ਮੁੜ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਤਿੰਨ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ UPSC ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਪਹੁੰਚੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਮਿਲਿਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ। ਪ੍ਰਾਚੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿਰਫ਼ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਇਸੇ ਰਣਨੀਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ UPSC Civil Services Examination 2025 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ AIR 260 ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।
