ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮੋੜ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਹਲਕੀ ਗੂੰਜ ਵੀ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਡਿਜੀਟਲ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾ ਤਾਂ ਸੰਸਦ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੰਚ 'ਤੇ; ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫੜੇ ਗਏ ਉਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਯੰਤਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਸੇ ਯੰਤਰ ਦੀ ਸਕਰੀਨ 'ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਨਾਮ ਉਭਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਵੀਹ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਹਾਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਡਿਜੀਟਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ - ZKTOR।
ZKTOR ਕੋਈ ਆਮ ਐਪ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਮੂਹਿਕ ਦਰਦ, ਅਸੁਰੱਖਿਆ, ਭੁਲੇਖੇ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਬਸਤੀਵਾਦ ਦੀ ਲੰਬੀ ਮਿਆਦ ਤੱਕ ਸਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਨੌਜਵਾਨ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਉਹੀ ਖੇਤਰ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਡਿਜੀਟਲ ਅਸਮਾਨਤਾ, ਡਾਟਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਐਲਗੋਰਿਦਮਿਕ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਸਹਿਣ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ “ਬਜ਼ਾਰ” ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਆਦਤਾਂ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਰੁਚੀਆਂ, ਸਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰ, ਸਭ ਕੁਝ ਡਾਟਾ ਵਜੋਂ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ, ਪੈਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਵਿਗਿਆਪਨ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਭੂਗੋਲ ਨਹੀਂ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਡਿਜੀਟਲ ਜੀਵਨ ਵਧਦਾ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਅਕਹਿ ਗੁਲਾਮੀ ਵੀ ਡੂੰਘੀ ਹੁੰਦੀ ਗਈ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਬਦਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਲੋਕ ਬਦਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਕਰੀਨ ਸਕਰੋਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਸੋਚ ਵੀ। ਪਰ ਅੱਜ ਇਸੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਵਿਚਾਰ ਆਕਾਰ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਿਚਾਰ ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਡਿਜੀਟਲ ਜੀਵਨ ਕਿਸੇ ਐਲਗੋਰਿਦਮ ਦੀ ਦਇਆ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ZKTOR ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੇ, ਫਿਨਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮਾਹਰ ਸੁਨੀਲ ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਸਲ ਡਿਜੀਟਲ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ।
ZKTOR ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵਾਂਗ ਉਪਭੋਗਤਾ ਨੂੰ “ਉਤਪਾਦ” ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ। ਇਹ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੀ ਪੂਰੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਉਲਟਾਉਂਦੀ ਹੈ। ZKTOR ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਹੀ ਜ਼ੀਰੋ ਵਿਵਹਾਰ ਟਰੈਕਿੰਗ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਟਰੈਕਿੰਗ, ਨਾ ਕੋਈ ਸ਼ੈਡੋ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲਿੰਗ, ਨਾ ਕੋਈ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਫੀਡ ਐਲਗੋਰਿਦਮ, ਨਾ ਕੋਈ ਡਿਜੀਟਲ ਹੇਰਾਫੇਰੀ। ਇਹ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਜ਼ੀਰੋ ਗਿਆਨ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਨਾਲ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨੂੰ ਖੁਦ ਵੀ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਡਾਟਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਡਾਟਾ ਨੂੰ “ਨਵਾਂ ਤੇਲ” ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ZKTOR ਉਸ ਪੂਰੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਹੀ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦਾ ਮੀਡੀਆ ਡਾਊਨਲੋਡ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੀ ਬਣਤਰ ਹੀ “No URL, No Leak, No Exploit” ਸਿਧਾਂਤ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਨੈਤਿਕ ਤਕਨੀਕੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਕਰੋੜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਜੋ ਡਿਜੀਟਲ ਹਿੰਸਾ, ਫੋਟੋ ਚੋਰੀ, ਵੀਡੀਓ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ, ਡੀਪਫੇਕ ਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਬਣਤਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਅਸਲ ਖਾਕਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ZKTOR ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ‘ਨੀਤੀ’ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ‘ਡਿਜ਼ਾਈਨ’ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਏ.ਆਈ. ਨਗਨਤਾ, ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਡਿਜੀਟਲ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸਾਫ਼, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ZKTOR ਸਿਰਫ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ (ਅਨੁਕੂਲਿਤ) ਹੈ। ਇਸਦਾ “ਇੱਕ-ਵਿੱਚ-ਅਨੇਕ” ਹਾਈਪਰਲੋਕਲ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਲਈ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅਭੂਤਪੂਰਵ ਕਦਮ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ZKTOR ਜਿੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੋਂ ਦਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਹੈ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ, ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾਈ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ-ਪੰਜਾਬੀ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਾਰੀ-ਪਸ਼ਤੋ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸਿਲੀਕਾਨ ਵੈਲੀ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ, ਭਾਸ਼ਾ, ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ। ਪਰ ZKTOR ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਸਿਰਫ “ਉਪਭੋਗਤਾ ਅਧਾਰ” ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ “ਸੱਭਿਅਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ” ਵਜੋਂ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਹਾਈਪਰਲੋਕਲ ਮਾਡਲ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਲਈ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਡਿਜੀਟਲ ਮਾਈਕ੍ਰੋ-ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਖੁੱਲ੍ਹਣਗੇ, ਜੋ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਤਕਨੀਕੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਸਮੱਗਰੀ ਸੰਚਾਲਨ (content moderation), ਡਾਟਾ ਪਾਲਣਾ (data compliance) ਅਤੇ ਹਾਈਪਰਲੋਕਲ ਮੈਪਿੰਗ ਵਿੱਚ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦਿਵਾਉਣਗੇ। ZKTOR ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਡਿਜੀਟਲ ਉਪਭੋਗਤਾ ਤੋਂ ਡਿਜੀਟਲ ਭਾਗੀਦਾਰ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਡਿਜੀਟਲ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਹੈ।
ਜੇਨ Z ਅਤੇ ਅਲਫਾ, ਜੋ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਹਨ, ਅੱਜ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਜਿਹੇ ਡਿਜੀਟਲ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਗੇ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਐਲਗੋਰਿਦਮ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ
