ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਗਠਨ (ISRO) ਨੇ GSLV-F18 ਰਾਕੇਟ ਰਾਹੀਂ NVS-03 ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਹੈ। ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਆਰਬਿਟ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ GSLV ਰਾਕੇਟ ਦੀ ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਦੂਜੀ ਸਫਲ ਉਡਾਣ ਹੈ। ਇਸ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ NavIC ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਮਿਲਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ GSLV ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਫਲ ਉਡਾਣ
30 ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਦੀ ਰਾਤ 11 ਵੱਜ ਕੇ 51 ਮਿੰਟ 'ਤੇ ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀਕੋਟਾ ਸਥਿਤ ਸਤੀਸ਼ ਧਵਨ ਪੁਲਾੜ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ GSLV-F18 ਰਾਕੇਟ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਰਾਕੇਟ ਨੇ ਲਗਭਗ 2,250 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਜ਼ਨ ਵਾਲੇ NVS-03 ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਆਰਬਿਟ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 4 ਸਤੰਬਰ 2026 ਨੂੰ GSLV-F17 ਰਾਕੇਟ ਨੇ EOS-05 ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਉਸ ਦੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਦੋਵਾਂ ਲਾਂਚਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਿਰਫ਼ 56 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰ ਸੀ।
GSLV-F18 ਇਸ ਰਾਕੇਟ ਲੜੀ ਦੀ 20ਵੀਂ ਉਡਾਣ ਸੀ। ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਸਫਲ ਲਾਂਚਾਂ ਨਾਲ GSLV ਰਾਹੀਂ ਨਿਯਮਤ ਪੁਲਾੜ ਮਿਸ਼ਨ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਦੀ ਇਸਰੋ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਸਰੋ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਾਕੇਟ ਅਤੇ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਨਿਰਮਾਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਪਿਛਲੀਆਂ ਤਕਨੀਕੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਫਲਤਾ
ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਪੁਲਾੜ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਸਰੋ ਨੂੰ ਤਕਨੀਕੀ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਜਨਵਰੀ 2025 ਵਿੱਚ NVS-02 ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਲਾਂਚਿੰਗ ਸਫਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਇੰਜਣ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਖ਼ਰਾਬੀ ਆਉਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਅੰਤਿਮ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕਿਆ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਈ 2025 ਵਿੱਚ PSLV-C61 ਮਿਸ਼ਨ ਵੀ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਵਰੀ 2026 ਵਿੱਚ PSLV-C62 ਮਿਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਰਾਕੇਟ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪੜਾਅ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕੀ ਗੜਬੜ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਸੀ।
NVS-03 ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਕੀ ਲਾਭ ਹੋਵੇਗਾ?
NVS-03 ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਪੰਜ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਲੜੀ ਦਾ ਤੀਜਾ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ NavIC ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
NavIC ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਨਿਰਧਾਰਨ ਅਤੇ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਵਾਜਾਈ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ, ਸਥਾਨ-ਅਧਾਰਿਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਾਗਰਿਕ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
NVS-03 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਐਟਾਮਿਕ ਕਲਾਕ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ L1 ਸਿਗਨਲ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ L5 ਅਤੇ S-ਬੈਂਡ ਸਿਗਨਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ।
ਇਸ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਕਵਰੇਜ ਭਾਰਤ ਦੀ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 1,500 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ NavIC ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
ਚਾਰ ਵਾਰ ਆਰਬਿਟ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਫਲਤਾ
ਲਾਂਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਰੋ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ NVS-03 ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਉਚਾਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਚਾਰ ਵਾਰ ਇਸ ਦੀ ਆਰਬਿਟ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕੀਤੀ। ਪੁਲਾੜ ਏਜੰਸੀ ਨੇ 4 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਇਹ ਚਾਰੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਸਫਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਲਗਭਗ 35,765 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ 36,196 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵਾਲੀ ਜਿਓਸਿੰਕ੍ਰੋਨਸ ਆਰਬਿਟ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਇਸਰੋ ਮੁਤਾਬਕ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਆਮ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਿਰਧਾਰਤ ਆਰਬਿਟ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣਾ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੜਾਅ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਅਤੇ ਸਿਗਨਲਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹੁਣ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ
GSLV-F18 ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਰਾਕੇਟ ਲਾਂਚ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਆਪਣੇ ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੁਲਾੜ ਤਕਨੀਕ ਵਿੱਚ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵੀ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਸਫਲ GSLV ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ ਇਸਰੋ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੇਗੀ। ਹੁਣ NVS-03 ਦੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ NavIC ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਗਰਮ ਭੂਮਿਕਾ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਰਹੇਗਾ।
