భారత జాతీయ భద్రతా సలహాదారు (NSA) అజిత్ దోవల్ సోమవారం, ఆగస్టు 24న రెండు రోజుల చైనా పర్యటన కోసం బీజింగ్ చేరుకున్నారు. భారత్-చైనా సరిహద్దు వివాదంపై దౌత్యపరమైన కార్యకలాపాలు మరోసారి వేగం పుంజుకుంటున్న సమయంలో ఆయన పర్యటన కొనసాగుతోంది. 2020 గల్వాన్ ఘర్షణ తర్వాత ఇరు దేశాలు తమ సంబంధాలను క్రమంగా సాధారణ స్థితికి తీసుకురావడానికి ప్రయత్నిస్తున్న సమయంలో ఈ పర్యటన జరుగుతోంది. ఇదిలా ఉండగా, అరుణాచల్ ప్రదేశ్ సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో చైనా కార్యకలాపాలకు సంబంధించిన నివేదికలు కొత్త ఆందోళనలకు దారితీశాయి.
దోవల్ మంగళవారం బీజింగ్‌లో చైనా విదేశాంగ మంత్రి వాంగ్ యీతో కలిసి భారత్-చైనా సరిహద్దు వివాదంపై ప్రత్యేక ప్రతినిధుల 25వ విడత చర్చల్లో పాల్గొంటారు. ఈ సమావేశంలో సరిహద్దు వివాదంతో పాటు ద్వైపాక్షిక సంబంధాలు, ప్రాంతీయ మరియు అంతర్జాతీయ పరిణామాలపై కూడా చర్చ జరిగే అవకాశం ఉంది.
ప్రత్యేక ప్రతినిధుల 25వ విడత చర్చలు
భారత్-చైనా సరిహద్దు వివాదంపై ప్రత్యేక ప్రతినిధుల వ్యవస్థను 2003లో ఏర్పాటు చేశారు. సరిహద్దు సమస్యపై ఉన్నత రాజకీయ స్థాయిలో చర్చల ద్వారా సమగ్ర పరిష్కారానికి ఉన్న అవకాశాలను పరిశీలించడం దీని ఉద్దేశం. ఈ వ్యవస్థలో దోవల్ భారత్ తరఫున ప్రత్యేక ప్రతినిధిగా ఉండగా, వాంగ్ యీ చైనా తరఫున ఈ సంభాషణకు నాయకత్వం వహిస్తున్నారు. ఈ వ్యవస్థ ద్వారా ఇప్పటివరకు సరిహద్దు వివాదానికి తుది పరిష్కారం లభించనప్పటికీ, ఇరు దేశాల మధ్య ఉద్రిక్తత నెలకొన్న సమయంలో ఉన్నతస్థాయి చర్చలకు ఇది ముఖ్యమైన వేదికగా కొనసాగుతోంది.
గల్వాన్ ఘర్షణ తర్వాత భారత్, చైనా మధ్య వివిధ స్థాయిల్లో అనేక చర్చలు జరిగాయి. సరిహద్దులో ఉద్రిక్తతలను తగ్గించేందుకు ఇరు పక్షాలు సైనిక, దౌత్యపరమైన మార్గాల ద్వారా ప్రయత్నాలు చేశాయి.
అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌పై మళ్లీ ఆందోళన
తూర్పు లడఖ్‌లో సైనిక బలగాల డిస్ఎంగేజ్‌మెంట్ తర్వాత వాస్తవ నియంత్రణ రేఖ (LAC) వద్ద ఉద్రిక్తత కొంత తగ్గింది. అయితే సరిహద్దు వివాదం పూర్తిగా పరిష్కారం కాలేదు. అరుణాచల్ ప్రదేశ్ ఇరు దేశాల మధ్య వివాదాస్పద సున్నిత ప్రాంతంగా కొనసాగుతోంది. అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లోని పెద్ద భాగంపై చైనా తన హక్కును వాదిస్తూ దానిని ‘జాంగ్నాన్’ అని పిలుస్తోంది. చైనా ఈ వాదనను భారత్ నిరంతరం తిరస్కరిస్తూ, అరుణాచల్ ప్రదేశ్ భారతదేశంలో అంతర్భాగమని చెబుతోంది.
ఇటీవలి వారాల్లో అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లోని అప్పర్ సుబన్సిరి ప్రాంతంలో చైనా కార్యకలాపాలపై వచ్చిన నివేదికలు తూర్పు సెక్టార్‌పై మళ్లీ దృష్టిని కేంద్రీకరించాయి. ఈ నేపథ్యంలో దోవల్, వాంగ్ యీ సమావేశంలో సరిహద్దు తూర్పు ప్రాంతంతో పాటు ఇతర సున్నిత ప్రాంతాలపై కూడా చర్చ జరిగే అవకాశం ఉంది.
గల్వాన్ తర్వాత సంబంధాల మెరుగుదలకు ప్రయత్నాలు
జూన్ 2020లో గల్వాన్ లోయలో జరిగిన హింసాత్మక ఘర్షణ తర్వాత భారత్-చైనా సంబంధాల్లో తీవ్ర ఉద్రిక్తత ఏర్పడింది. అనంతరం తూర్పు లడఖ్‌లో ఇరు దేశాల సైన్యాల మధ్య దీర్ఘకాలిక ప్రతిష్ఠంభన కొనసాగింది. ఈ ఉద్రిక్తత ప్రభావం కేవలం సరిహద్దుకే పరిమితం కాకుండా రాజకీయ సంబంధాలు, వాణిజ్యం, ఇరు దేశాల ప్రజల మధ్య సంబంధాలపైనా పడింది. గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా న్యూఢిల్లీ, బీజింగ్‌లు సైనిక, దౌత్య మార్గాల ద్వారా ఉద్రిక్తతలను తగ్గించేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నాయి.
భారత విదేశాంగ మంత్రి ఎస్. జైశంకర్ కూడా పలు సందర్భాల్లో భారత్-చైనా సంబంధాల్లో స్థిరత్వానికి సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో శాంతి, స్థిరత్వం అవసరమని చెప్పారు. ఈ నేపథ్యంలో సైనిక బలగాల ఉపసంహరణ, చర్చల ప్రక్రియలను కీలకంగా పరిగణిస్తున్నారు.
షీ జిన్‌పింగ్ భారత్ పర్యటనపై అధికారిక ధృవీకరణ లేదు
అజిత్ దోవల్ చైనా పర్యటనలో మరో ముఖ్యమైన అంశం రానున్న BRICS Summit 2026. భారత్ సెప్టెంబర్ 12, 13 తేదీల్లో న్యూఢిల్లీలో BRICS శిఖరాగ్ర సమావేశాన్ని నిర్వహించనుంది. చైనా అధ్యక్షుడు షీ జిన్‌పింగ్ ఈ సమావేశంలో పాల్గొనే అవకాశం ఉందని నివేదికలు పేర్కొంటున్నాయి. అయితే షీ జిన్‌పింగ్ భారత్ పర్యటనపై బీజింగ్ నుంచి ఇప్పటివరకు అధికారిక ధృవీకరణ వెలువడలేదు.
ఆయన న్యూఢిల్లీకి వస్తే, ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ, షీ జిన్‌పింగ్ మధ్య జరిగే అవకాశం ఉన్న ద్వైపాక్షిక సమావేశంపై ప్రపంచవ్యాప్తంగా దృష్టి ఉంటుంది. అలాంటి సమావేశం సరిహద్దు వివాదం, వాణిజ్యం, ప్రాంతీయ భద్రత, ద్వైపాక్షిక సంబంధాల తదుపరి దిశపై ఇరు దేశాలు చర్చించేందుకు అవకాశం కల్పించవచ్చు.
