దేశంలోని ఆర్థిక కార్యకలాపాల అంచనాను మరింత విస్తృతంగా, కచ్చితంగా రూపొందించేందుకు భారత ప్రభుత్వం నెలవారీ సేవా ఉత్పత్తి సూచికను (Index of Service Production-ISP) విడుదల చేయనుంది. గణాంకాలు మరియు కార్యక్రమ అమలు మంత్రిత్వ శాఖ (MoSPI) జూలై 14న తొలిసారిగా నెలవారీ ISPను విడుదల చేయనుంది. పారిశ్రామిక ఉత్పత్తి సూచిక (Index of Industrial Production-IIP) నమూనాలో ఈ సూచికను రూపొందించారు. సేవా రంగం పనితీరును క్రమం తప్పకుండా కొలవడం దీని ఉద్దేశ్యం.
భారత ఆర్థిక వ్యవస్థలో సేవా రంగం వాటా 50 శాతానికి మించి ఉంది. స్థూల దేశీయోత్పత్తి (GDP)కి ఇదే అతిపెద్ద వాటాదారు. ఇటీవలి సంవత్సరాల్లో సమాచార సాంకేతికత, ఆర్థిక సేవలు, రవాణా, కమ్యూనికేషన్ మరియు ఇతర సేవా కార్యకలాపాల విస్తరణ ఈ రంగాన్ని భారత ఆర్థిక వ్యవస్థలో ప్రధాన వృద్ధి శక్తిగా మార్చింది. రాబోయే కొన్ని సంవత్సరాల్లో భారత సేవా ఎగుమతులు వస్తు ఎగుమతులను కూడా అధిగమించవచ్చని నిపుణులు భావిస్తున్నారు.
సేవా ఉత్పత్తి సూచిక వివిధ సేవా రంగాల కార్యకలాపాలు, ఉత్పత్తి స్థాయిలను కొలిచే నెలవారీ ఆర్థిక సూచికగా ఉంటుంది. తయారీ, గనుల తవ్వకం, విద్యుత్ రంగాల పనితీరును IIP సూచించినట్లే, సేవా రంగంలో జరుగుతున్న మార్పులపై ISP సమయానుకూల అంచనాను అందిస్తుంది. ఈ సూచిక ప్రభుత్వం, విధాన నిర్ణేతలు, పెట్టుబడిదారులు, పరిశ్రమలు, పరిశోధనా సంస్థలు సేవా రంగం వాస్తవ స్థితిని అర్థం చేసుకోవడానికి సహాయపడుతుంది. దీని ద్వారా ఆర్థిక వృద్ధి దిశ, వేగంపై మరింత కచ్చితమైన అంచనా సాధ్యమవుతుంది.
గణాంకాల విభాగం ప్రకారం, సేవా ఉత్పత్తి సూచికను రూపొందించడానికి అనేక ప్రధాన సేవా రంగాల డేటాను ఉపయోగిస్తారు. ఇందులో విమాన రవాణా, భారతీయ రైల్వేతో సంబంధిత సేవలు, ఇతర రవాణా సేవలు, బ్యాంకింగ్ మరియు బీమా రంగం, టోకు మరియు చిల్లర వాణిజ్యానికి సంబంధించిన GST ఆధారిత డేటా, కమ్యూనికేషన్ సేవలు, రియల్ ఎస్టేట్ కార్యకలాపాలు, సమాచార సాంకేతికత మరియు కంప్యూటర్ ఆధారిత సేవలు, వృత్తిపరమైన మరియు సాంకేతిక సేవలు, పరిశోధన మరియు అభివృద్ధి (R&D), వినోద మరియు సాంస్కృతిక సేవలు ఉన్నాయి.
భవిష్యత్తులో ఆరోగ్యం, విద్య రంగాలకు సంబంధించిన సేవలను కూడా ఈ సూచికలో చేర్చనున్నట్లు ప్రభుత్వం సంకేతాలు ఇచ్చింది. దీనితో సేవా రంగం పరిధి మరింత విస్తృతమవుతుంది.
ప్రారంభ దశలో కొన్ని సేవా రంగాలను ISP పరిధి నుంచి మినహాయించారు. వీటిలో ప్రజా పరిపాలన మరియు రక్షణ సేవలు, బ్యాంకింగ్ మరియు బీమా మినహా ఇతర ఆర్థిక సేవలు, సామాజిక మరియు వ్యక్తిగత సేవలు, జూదం మరియు బెట్టింగ్ వంటి కార్యకలాపాలు, అసంఘటిత సేవా రంగం ఉన్నాయి. విశ్వసనీయమైన, క్రమబద్ధమైన డేటా అందుబాటులో ఉన్న వ్యవస్థీకృత సేవా రంగాలను మాత్రమే ప్రస్తుతం సూచికలో చేర్చినట్లు ప్రభుత్వం తెలిపింది.
ISPను రూపొందించేటప్పుడు పరిమాణం (Volume), విలువ (Value) అనే రెండు ప్రాతిపదికలను ఉపయోగిస్తారు. రైల్వే, విమాన రవాణా సేవల కోసం ప్రయాణికుల-కిలోమీటర్లు లేదా సరుకు రవాణా వంటి పరిమాణ ఆధారిత సూచికలను వినియోగిస్తారు. బ్యాంకింగ్, బీమా, సమాచార సాంకేతికత, రియల్ ఎస్టేట్ మరియు ఇతర వ్యాపార సేవల కోసం సేవలకు బదులుగా పొందిన ఆదాయం లేదా విలువ ఆధారిత డేటాను ఉపయోగిస్తారు.
ఈ మిశ్రమ పద్ధతి సేవా రంగంలోని వాస్తవ ఆర్థిక కార్యకలాపాలను మరింత కచ్చితంగా ప్రతిబింబించడంలో సహాయపడుతుందని భావిస్తున్నారు. భారత ఆర్థిక వ్యవస్థలో సేవా రంగం నిరంతరం పెరుగుతున్న వాటా, దాని క్రమబద్ధమైన పర్యవేక్షణను ప్రభుత్వానికి అవసరంగా మారుస్తోంది. ఇప్పటివరకు పారిశ్రామిక ఉత్పత్తి కోసం IIP అందుబాటులో ఉన్నప్పటికీ, సేవా రంగం కోసం అదే తరచుదనంతో విడుదలయ్యే అధికారిక నెలవారీ సూచిక లేదు.
ISP అమలులోకి రావడంతో ఆర్థిక కార్యకలాపాల్లో మార్పులను ప్రభుత్వం సకాలంలో అంచనా వేయడం, వృద్ధి రేటు ధోరణులను అర్థం చేసుకోవడం, అవసరమైన విధానపరమైన జోక్యాలు చేపట్టడం సాధ్యమవుతుంది. అదనంగా, జాతీయ ఆదాయ అంచనాలు, ఆర్థిక పరిశోధన, బడ్జెట్ ప్రణాళిక, వివిధ మంత్రిత్వ శాఖల విధాన రూపకల్పన ప్రక్రియ మరింత డేటా ఆధారితంగా మరియు ప్రభావవంతంగా మారవచ్చు.
