భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ (RBI) బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలో ఉన్న అదనపు నగదును నియంత్రించేందుకు మొత్తం రూ.1 లక్ష కోట్ల విలువైన ప్రభుత్వ బాండ్లను ఓపెన్ మార్కెట్ ఆపరేషన్ (OMO) ద్వారా విక్రయించాలని నిర్ణయించింది. బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలోని అదనపు లిక్విడిటీని గ్రహించడం, నగదు లభ్యతను నియంత్రించడం, ఆర్థిక వ్యవస్థలో లిక్విడిటీని సమతుల్యంగా ఉంచడం ఈ చర్య లక్ష్యం. OMO విక్రయాల ద్వారా స్వల్పకాలిక వడ్డీ రేట్లను RBI విధానపరమైన వైఖరికి అనుగుణంగా ఉంచడం కూడా దీని ఉద్దేశం.
భారత బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలో అదనపు లిక్విడిటీ పెరిగిన సమయంలో RBI ఈ నిర్ణయం తీసుకుంది. అదనపు నగదు కారణంగా ఓవర్నైట్ వడ్డీ రేట్లు రెపో రేటు కంటే దిగువకు వెళ్లడం ప్రారంభించాయి. ఈ అదనపు నిధులను వ్యవస్థ నుంచి ఉపసంహరించడంతో పాటు మనీ మార్కెట్లో స్థిరత్వాన్ని కొనసాగించేందుకు కేంద్ర బ్యాంక్ జోక్యం చేసుకుంది.
మూడు దశల్లో ప్రభుత్వ బాండ్ల విక్రయం
RBI ప్రకారం, మొత్తం రూ.1 లక్ష కోట్ల విలువైన ప్రభుత్వ బాండ్లను మూడు దశల్లో విక్రయించనున్నారు. మొదటి దశలో 17 సెప్టెంబర్ 2026న రూ.50,000 కోట్ల విలువైన సెక్యూరిటీలను విక్రయిస్తారు. అనంతరం 21 సెప్టెంబర్న రూ.25,000 కోట్లు, 28 సెప్టెంబర్న రూ.25,000 కోట్ల విలువైన ప్రభుత్వ బాండ్లను విక్రయిస్తారు.
మల్టీ-సెక్యూరిటీ, మల్టిపుల్-ప్రైస్ విధానంలో వేలం నిర్వహించనున్నారు. వేలంలో పాల్గొనే అర్హత కలిగిన భాగస్వాములు ఈ-కుబేర్ వ్యవస్థ ద్వారా తమ బిడ్లను సమర్పించాల్సి ఉంటుందని కేంద్ర బ్యాంక్ తెలిపింది. 17 సెప్టెంబర్ వేలానికి బిడ్లు సమర్పించే సమయం ఉదయం 9:30 గంటల నుంచి 10:30 గంటల వరకు నిర్ణయించారు. ఫలితాలను అదే రోజు ప్రకటిస్తారు.
విక్రయించనున్న ప్రభుత్వ సెక్యూరిటీల మెచ్యూరిటీ కాలం ఆర్థిక సంవత్సరం 2028-29 నుంచి ఆర్థిక సంవత్సరం 2031-32 మధ్య ఉంటుంది. దాదాపు రెండేళ్ల విరామం తర్వాత RBI చేపడుతున్న తొలి నికర OMO బాండ్ విక్రయం ఇదే.
OMO ప్రకటన తర్వాత బాండ్ యీల్డ్ పెరుగుదల
OMO విక్రయ ప్రకటన తర్వాత భారత ప్రభుత్వ బాండ్ మార్కెట్లో ఒత్తిడి కనిపించింది. ప్రభుత్వ సెక్యూరిటీల సరఫరా పెరిగే అవకాశం కారణంగా బాండ్ యీల్డ్ పెరిగింది. భారత బెంచ్మార్క్ 10 సంవత్సరాల ప్రభుత్వ బాండ్ యీల్డ్ సుమారు 6 బేసిస్ పాయింట్లు పెరిగి 7.035 శాతానికి చేరుకుంది. 5 సంవత్సరాల ప్రభుత్వ బాండ్ యీల్డ్ కూడా సుమారు 10 బేసిస్ పాయింట్లు పెరిగి 6.6222 శాతానికి చేరుకుంది. బాండ్ యీల్డ్ పెరగడం సాధారణంగా వాటి ధరలపై ఒత్తిడిని సూచిస్తుంది.
బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలో అదనపు నగదు పెరగడానికి కారణాలు
భారత ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఇటీవలి రోజుల్లో లిక్విడిటీ పెరగడానికి పలు కారణాలు ఉన్నట్లు చెబుతున్నారు. RBI ప్రత్యేక విదేశీ మారకద్రవ్య సమీకరణ పథకం కింద బ్యాంకులు అంచనాల కంటే ఎక్కువ నిధులను సమీకరించాయి. దీంతో దేశ విదేశీ మారకద్రవ్య నిల్వలు కూడా గణనీయంగా పెరగడంతో పాటు బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలో రూపాయి లిక్విడిటీ పెరిగింది.
బ్యాంకుల వద్ద అవసరానికి మించి నగదు ఉన్నప్పుడు, దాన్ని స్వల్పకాలానికి ఇతర బ్యాంకులకు రుణంగా ఇవ్వవచ్చు. దీంతో ఓవర్నైట్ మార్కెట్లో వడ్డీ రేట్లపై ఒత్తిడి ఏర్పడి, అవి కేంద్ర బ్యాంక్ రెపో రేటు కంటే దిగువకు వెళ్లవచ్చు. ద్రవ్య విధానాన్ని సమర్థవంతంగా అమలు చేసే విషయంలో ఈ పరిస్థితి RBIకి కీలకమైనది.
ద్రవ్యోల్బణంపైనా దృష్టి
ప్రపంచ మార్కెట్లో ముడి చమురు ధరలు పెరుగుతున్న సమయంలో RBI లిక్విడిటీ నిర్వహణ చర్యలు చేపడుతోంది. భారత్ తన ఇంధన అవసరాల కోసం పెద్ద మొత్తంలో ముడి చమురును దిగుమతి చేసుకుంటుంది. అందువల్ల అంతర్జాతీయ చమురు ధరలు నిరంతరం పెరిగితే దేశీయ ద్రవ్యోల్బణం, దిగుమతి వ్యయంపై ఒత్తిడి పెరగవచ్చు.
అదనపు నగదును నియంత్రించడం ద్వారా ఆర్థిక పరిస్థితులను సమతుల్యంగా ఉంచేందుకు RBIకి సహాయపడవచ్చు. అయితే, OMO విక్రయాల ప్రభావం బాండ్ యీల్డ్, మార్కెట్లో రుణాల సమీకరణ వ్యయం, విస్తృత ఆర్థిక పరిస్థితులపై కూడా పడవచ్చు.
