પાકિસ્તાન પ્રશાસિત કાશ્મીરમાં રવિવારે પોલીસ અને પ્રદર્શનકારીઓ વચ્ચે થયેલી હિંસક અથડામણો બાદ પરિસ્થિતિ ગંભીર બની ગઈ છે. રાવલકોટ અને આસપાસના વિસ્તારોમાં થયેલી હિંસામાં ઓછામાં ઓછા 11 લોકોના મોત થયા છે, જ્યારે 70થી વધુ લોકો ઘાયલ થયા છે. મૃત્યુ પામેલાઓમાં 7 નાગરિકો અને 4 પોલીસકર્મીઓનો સમાવેશ થાય છે. આ માહિતી આંતરરાષ્ટ્રીય સમાચાર એજન્સીઓ અને સ્થાનિક મીડિયા અહેવાલોના આધારે સામે આવી છે.
અથડામણો બાદ સમગ્ર વિસ્તારમાં તણાવ ફેલાયો છે અને સુરક્ષા દળોની તૈનાતી વધારવામાં આવી છે. અનેક સ્થળોએ વિરોધ પ્રદર્શન ચાલુ રહ્યા હોવાથી પરિસ્થિતિ વધુ સંવેદનશીલ બની છે.
અહેવાલો મુજબ, હિંસા ત્યારે ભભૂકી જ્યારે જૉઇન્ટ અવામી એક્શન કમિટી (JAAC)ના કાર્યકરો રાવલકોટની એક હોસ્પિટલ બહાર તેમના એક સભ્યના મોતના વિરોધમાં પ્રદર્શન કરી રહ્યા હતા. આ સભ્યનું મૃત્યુ કથિત રીતે પોલીસ કાર્યવાહી દરમિયાન થયું હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે, જેના પગલે સંગઠનના સમર્થકોમાં રોષ ફેલાયો હતો.
પ્રદર્શન દરમિયાન પોલીસ અને ભીડ વચ્ચે તણાવ વધ્યો અને પરિસ્થિતિ નિયંત્રણ બહાર ગઈ. ત્યારબાદ બંને પક્ષો વચ્ચે અથડામણ શરૂ થઈ, જેમાં ગોળીબાર અને પથ્થરમારાની ઘટનાઓ નોંધાઈ.
સ્થાનિક પ્રશાસનનો દાવો છે કે હિંસા દરમિયાન પ્રદર્શનકારીઓએ પણ હથિયારોનો ઉપયોગ કર્યો હતો, જ્યારે પ્રદર્શનકારીઓનો આરોપ છે કે પોલીસે પ્રથમ ગોળીબાર કર્યો હતો, જેના કારણે પરિસ્થિતિ વધુ બગડી.
કમિશનર કચેરીના જણાવ્યા અનુસાર, ઘટનામાં અત્યાર સુધી 11 લોકોના મોતની પુષ્ટિ થઈ છે. તેમાં 4 પોલીસકર્મી, 7 નાગરિકો અને એક રાહદારીનો સમાવેશ થાય છે. ઉપરાંત અંદાજે 70 લોકો ઘાયલ થયા છે, જેમાં 23 સુરક્ષા કર્મચારીઓ અને લગભગ 50 પ્રદર્શનકારીઓનો સમાવેશ થાય છે.
ઘાયલોને સ્થાનિક હોસ્પિટલો ખાતે દાખલ કરવામાં આવ્યા છે, જ્યાં ઘણા લોકોની સ્થિતિ ગંભીર હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. પ્રશાસને આપાતકાલીન સેવાઓને એલર્ટ પર રાખી છે અને તબીબી સુવિધાઓમાં વધારો કર્યો છે.
હિંસા બાદ પોલીસે કાર્યવાહી તેજ બનાવી આશરે 30 લોકોની ધરપકડ કરી છે. સુરક્ષા દળોએ અનેક વિસ્તારોમાં તલાશી અભિયાન પણ શરૂ કર્યું છે જેથી પરિસ્થિતિને નિયંત્રણમાં રાખી શકાય.
પ્રશાસને સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં વધારાના સુરક્ષા દળો તૈનાત કર્યા છે અને લોકોને શાંતિ જાળવવાની અપીલ કરી છે. સાથે જ કેટલાક વિસ્તારોમાં ઇન્ટરનેટ સેવાઓ અને જાહેર અવરજવર પર અસ્થાયી પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યા હોવાની માહિતી સામે આવી છે.
આ સમગ્ર વિવાદનું મુખ્ય કારણ પાકિસ્તાન પ્રશાસિત કાશ્મીર વિધાનસભાની 12 અનામત બેઠકો હોવાનું જણાવવામાં આવે છે. આ બેઠકો એવા લોકો માટે અનામત રાખવામાં આવી છે, જેઓ જમ્મુ-કાશ્મીરમાંથી સ્થળાંતર કરીને પાકિસ્તાનના અન્ય વિસ્તારોમાં વસ્યા હતા. તેમાં 1947, 1965 અને 1971ના યુદ્ધો દરમિયાન સ્થળાંતરિત થયેલા લોકોનો પણ સમાવેશ થાય છે.
જૉઇન્ટ અવામી એક્શન કમિટી (JAAC)નું કહેવું છે કે આ અનામત બેઠકોના કારણે સ્થાનિક વસ્તીનું રાજકીય પ્રતિનિધિત્વ પ્રભાવિત થાય છે. સંગઠનનો દાવો છે કે આ બેઠકોનો લાભ મર્યાદિત પરિવારો અને જૂથોને મળે છે, જ્યારે સ્થાનિક લોકોનો અવાજ નબળો પડે છે.
JAAC લાંબા સમયથી આ અનામત બેઠકો રદ કરવાની માંગ સાથે વિરોધ પ્રદર્શન ચલાવી રહ્યું છે.
પરિસ્થિતિ વધુ તંગ ત્યારે બની જ્યારે પાકિસ્તાન પ્રશાસિત કાશ્મીર સરકારે 5 જૂને આતંકવાદ વિરોધી કાયદા હેઠળ JAAC પર પ્રતિબંધ મૂક્યો. સરકારે આ નિર્ણય માટે જાહેર વ્યવસ્થા અને સુરક્ષાને કારણ તરીકે દર્શાવ્યા હતા.
પ્રતિબંધ બાદ પોલીસે સંગઠનના સમર્થકો સામે કાર્યવાહી શરૂ કરી અને અનેક ધરપકડો કરી. ત્યારબાદ વિસ્તારમાં તણાવ ઝડપથી વધ્યો અને વિરોધ પ્રદર્શનોએ ઉગ્ર સ્વરૂપ ધારણ કર્યું.
સ્થાનિક પ્રશાસનનું કહેવું છે કે JAACની 38માંથી મોટાભાગની માંગણીઓ અગાઉથી સ્વીકારી લેવામાં આવી છે, છતાં સંગઠન પોતાનું આંદોલન સમાપ્ત કરવા તૈયાર નથી.
સ્થાનિક અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, હિંસા દરમિયાન પ્રદર્શનકારીઓએ શોટગન અને અન્ય હથિયારો વડે સુરક્ષા દળો પર હુમલો કર્યો હતો, જેના જવાબમાં પોલીસે કાર્યવાહી કરવી પડી હતી.
બીજી તરફ, પ્રદર્શનકારી સંગઠનોનો આરોપ છે કે પોલીસે અતિશય બળનો ઉપયોગ કર્યો, જેના કારણે પરિસ્થિતિ વધુ બગડી અને અનેક નિર્દોષ લોકોના જીવ ગયા.
આ અથડામણ હવે મોટા રાજકીય અને સુરક્ષા સંકટનું સ્વરૂપ ધારણ કરી ચૂકી છે અને તેની તપાસની માંગ પણ ઉઠી રહી છે.
પાકિસ્તાન પ્રશાસિત કાશ્મીરમાં 27 જુલાઈએ વિધાનસભા ચૂંટણી યોજાવાની છે. કુલ 53 સભ્યોની વિધાનસભામાં 45 બેઠકો પર સીધી ચૂંટણી થાય છે, જ્યારે 8 બેઠકો મહિલાઓ, ટેકનિકલ નિષ્ણાતો અને ધાર્મિક વિદ્વાનો માટે અનામત છે.
વર્તમાન હિંસા અને રાજકીય અસ્થિરતાએ ચૂંટણીના માહોલને અસર કરી છે. સુરક્ષા સંબંધિત ચિંતાઓને કારણે ચૂંટણી પ્રક્રિયા અંગે પણ પ્રશ્નો ઊભા થઈ રહ્યા છે.
પાકિસ્તાન પ્રશાસિત કાશ્મીરની રાજનીતિ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી સતત અસ્થિર રહી છે. 2021ની ચૂંટણીમાં પાકિસ્તાન તહરીક-એ-ઇન્સાફ (PTI)એ બહુમતી મેળવી હતી, પરંતુ ત્યારબાદ પાકિસ્તાનમાં સત્તા પરિવર્તનનો પ્રભાવ આ વિસ્તારમાં પણ જોવા મળ્યો.
ત્યારથી અનેક વખત વડાપ્રધાન બદલાયા છે અને રાજકીય સમીકરણોમાં સતત ફેરફાર થયા છે. તાજેતરના મહિનાઓમાં પાકિસ્તાન પીપલ્સ પાર્ટી (PPP) સાથે સંકળાયેલા નેતૃત્વને વહીવટી જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે, પરંતુ રાજકીય તણાવ યથાવત્ છે.
