સુપ્રીમ કોર્ટમાં તાજેતરમાં ચૂંટણી પંચે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આધાર કાર્ડનો ઉપયોગ ફક્ત ઓળખના પુરાવા તરીકે જ થઈ શકે છે, જ્યારે તેને નાગરિકતાના પુરાવા તરીકે સ્વીકારવામાં આવશે નહીં.
નવી દિલ્હી: ચૂંટણી પંચે સુપ્રીમ કોર્ટને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આધાર કાર્ડનો ઉપયોગ ફક્ત ઓળખના પુરાવા તરીકે જ થઈ શકે છે, નાગરિકતાના પુરાવા તરીકે નહીં. આ સ્પષ્ટતા બિહારમાં ચાલી રહેલી મતદાર યાદીના વિશેષ સુધારાને લઈને ઉભી થયેલી કાનૂની ચર્ચા વચ્ચે આવી છે. પંચે કોર્ટને જણાવ્યું કે આ સંબંધમાં જરૂરી નિર્દેશો પહેલાથી જ જારી કરવામાં આવ્યા છે અને આધારની કાનૂની મર્યાદાઓ પર સુપ્રીમ કોર્ટ પહેલાથી જ સ્પષ્ટ અભિપ્રાય આપી ચૂક્યું છે.
ચૂંટણી પંચનું સ્પષ્ટીકરણ
ચૂંટણી પંચે સુપ્રીમ કોર્ટને જણાવ્યું કે 8 સપ્ટેમ્બર 2025ના રોજ કોર્ટે પહેલાથી જ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે આધાર ફક્ત ઓળખ સ્થાપિત કરવા માટે માન્ય છે, નાગરિકતાના પુરાવા તરીકે નહીં. આના આધારે 9 સપ્ટેમ્બર 2025ના રોજ બિહારના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીને નિર્દેશો જારી કરવામાં આવ્યા હતા કે મતદાર યાદીમાં નામ ઉમેરવા અથવા દૂર કરવા દરમિયાન નાગરિકતા સાબિત કરવા માટે આધાર કાર્ડ સ્વીકારવામાં આવશે નહીં. પંચે એમ પણ જણાવ્યું કે તેનું પાલન અનિવાર્ય છે અને તમામ હાલના આદેશો આ જ કાનૂની સ્થિતિને અનુરૂપ છે.
આ જવાબ તે ઇન્ટરલોક્યુટરી અરજી પર આપવામાં આવ્યો હતો, જેમાં એડવોકેટ અશ્વિની કુમાર ઉપાધ્યાયે માંગ કરી હતી કે આધાર કાર્ડનો ઉપયોગ ફક્ત ઓળખના પુરાવા અને પ્રમાણીકરણ માટે જ કરવામાં આવે. તેમણે કહ્યું હતું કે આ પ્રક્રિયા કાનૂની કલમો અને બંધારણીય જોગવાઈઓ અનુસાર હોવી જોઈએ. ચૂંટણી પંચે કોર્ટને ખાતરી આપી કે તેના તમામ હાલના નિર્દેશો આ જ જોગવાઈનું પાલન કરે છે અને કોઈપણ પ્રકારનો દુરુપયોગ થવા દેવામાં આવશે નહીં.
આધાર: નાગરિકતા, નિવાસ અથવા જન્મનો પુરાવો નહીં
ચૂંટણી પંચે પોતાના જવાબમાં સ્પષ્ટ કર્યું કે UIDAI એ ઓગસ્ટ 2023માં જારી કરાયેલા કાર્યાલય જ્ઞાપન (OM) માં કહ્યું હતું કે આધાર કાર્ડ ન તો નાગરિકતાનો પુરાવો છે, ન નિવાસનો કે ન તો જન્મતારીખનો. પંચે જણાવ્યું કે બોમ્બે હાઈ કોર્ટે પણ આ જ OM નો હવાલો આપતા કહ્યું હતું કે જન્મતારીખ સાબિત કરવાની જવાબદારી આધાર ધારક પર જ રહે છે. સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશ અને UIDAI બંને જ સ્પષ્ટ કરે છે કે આધારનો ઉપયોગ ફક્ત સીમિત ભૂમિકામાં જ કરી શકાય છે.
ચૂંટણી પંચે યાદ અપાવ્યું કે સુપ્રીમ કોર્ટે પહેલા પણ કહ્યું હતું કે આધાર કાર્ડ નાગરિકતા અથવા ડોમિસાઇલનો પુરાવો નથી. 7 ઓક્ટોબર 2025ના રોજ ઉપાધ્યાયની અરજી પર નોટિસ જારી કરતા કોર્ટે રેખાંકિત કર્યું કે આ મુદ્દે કોર્ટની સ્થિતિ પહેલાથી જ સ્પષ્ટ છે. ચૂંટણી પંચે કહ્યું કે આ જ કાનૂની સ્થિતિ તેના વહીવટી આદેશોમાં લાગુ કરવામાં આવી છે.
ઉપાધ્યાયની મુખ્ય અરજી સમગ્ર દેશમાં મતદાર યાદીના વિશેષ સઘન પુનરાવર્તનની નિયમિત પ્રક્રિયા લાગુ કરવા સંબંધિત હતી. પંચે સ્પષ્ટ કર્યું કે બિહારમાં ચાલી રહેલા સુધારા દરમિયાન આધાર કાર્ડનો ઉપયોગ ફક્ત ઓળખ માટે જ થશે, અને કોઈપણ ભ્રમણા દૂર કરવા માટે સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશોનું પાલન કરવામાં આવી રહ્યું છે.
