અયોધ્યામાં આયોજિત દીપોત્સવે કુંભાર પરિવારોના જીવનમાં ચમક લાવી દીધી છે. યોગી સરકારની પહેલે માત્ર સ્થાનિક અર્થતંત્રને જ મજબૂત નથી કર્યું, પરંતુ માટીની પરંપરાગત કળાને નવી ઓળખ પણ આપી છે. હવે જે યુવાનો રોજી-રોટી માટે ભટકતા હતા, તેઓ પોતાની જમીન પર આત્મનિર્ભર બની રહ્યા છે.
કુંભારોને મોટા પાયે દીવાઓના ઓર્ડર મળી રહ્યા છે, જેનાથી તેમની આવક હજારોથી વધીને લાખોમાં પહોંચી ગઈ છે. આ વર્ષે 26 લાખ 11 હજાર 101 દીવા પ્રગટાવવાનું લક્ષ્ય રાખવામાં આવ્યું છે. સેંકડો પરિવારો આ કામ સાથે જોડાયેલા છે અને તેમણે હવે આધુનિક તકનીકોનો ઉપયોગ શરૂ કરી દીધો છે.
યોગી સરકારની પહેલ અને તેની અસર
દીપોત્સવના આયોજનથી માટીના દીવાઓને નવી ઓળખ મળી રહી છે. હવે અયોધ્યાના કુંભાર પરિવારોમાં ખુશહાલી છે. પહેલાં જ્યાં યુવાનો કામની શોધમાં બહાર જતા હતા, હવે તેઓ પોતાના ગામોમાં જ કામ કરી તેમને આત્મનિર્ભર બનવાની તક મળી રહી છે. સરકાર તરફથી દીપોત્સવને ઐતિહાસિક બનાવવા માટેની તૈયારીઓ યુદ્ધના ધોરણે ચાલી રહી છે.
દીવાઓની તૈયારીઓ અને તકનીકી બદલાવ
જયસિંહપુર ગામના બ્રિજ કિશોર પ્રજાપતિ જણાવે છે કે દીપોત્સવ શરૂ થયા પછી તેમનો પરિવાર સતત દીવા બનાવી રહ્યો છે. આ વર્ષે તેમને બે લાખ દીવા બનાવવાનો ઓર્ડર મળી ચૂક્યો છે. તેમણે કહ્યું કે આ પહેલે અમારા પરિવારને સીધો રોજગાર આપ્યો છે.
પહેલાં જ્યાં કુંભારો પરંપરાગત પદ્ધતિઓથી કામ કરતા હતા, હવે તેઓ આધુનિક ઇલેક્ટ્રિક ચાકનો ઉપયોગ કરે છે. તેની અસર એ થઈ કે ઉત્પાદન ઝડપી થયું અને દીવાઓની ગુણવત્તા સુધરી ગઈ.
આર્થિક બદલાવ — હજારોથી લઈને લાખો સુધી
2017 પહેલાં આ પરિવારો અવારનવાર રોજી-રોટી માટે સંઘર્ષ કરતા હતા. પરંતુ દીપોત્સવ શરૂ થયા પછી તેમની આર્થિક સ્થિતિ સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગઈ. પહેલાં મહિને 20–25 હજાર રૂપિયાની આવક થતી હતી, હવે દીપોત્સવ દરમિયાન જ લાખોની આવક થઈ જાય છે.
ઉદાહરણ તરીકે, સોહાવલની પિંકી પ્રજાપતિને આ વર્ષે લાખ દીવા બનાવવાનો ઓર્ડર મળ્યો છે. તેમણે કહ્યું કે પહેલાં દીવાઓનું વેચાણ ઓછું થતું હતું, પરંતુ હવે સરકારની પહેલથી તેમને સારો ભાવ મળી રહ્યો છે.
દીપોત્સવનો રંગ અને બજાર
મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથના આદેશ પર આ વર્ષે દીપોત્સવમાં માટીના દીવાઓને વિશેષ સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે.
આનાથી કુંભારોને મોટા પાયે ઓર્ડર મળી રહ્યા છે. જયસિંહપુર, વિદ્યાકુંડ, સોહાવલ અને આસપાસના ગામોમાં તહેવાર જેવું વાતાવરણ છે.
રામભવન પ્રજાપતિ, ગુડ્ડુ પ્રજાપતિ, રાજુ પ્રજાપતિ, જગન્નાથ પ્રજાપતિ, સુનીલ પ્રજાપતિ અને સંતોષ પ્રજાપતિ સહિત સેંકડો પરિવારો હાલમાં માટી ગૂંથવા, દીવા આકાર આપવા તથા સૂકવવા અને વેચવામાં વ્યસ્ત છે.
છેલ્લા વર્ષોમાં પ્રગટેલા દીવાઓના નીચેના વર્ષવાર આંકડા દર્શાવે છે કે દીપોત્સવની લોકપ્રિયતા કેવી રીતે વધી છે:
વર્ષ પ્રગટેલા દીવાઓની સંખ્યા
2017
1.71 લાખ
2018
3.01 લાખ
2019
4.04 લાખ
2020
6.06 લાખ
2021
9.41 લાખ
2022
15.76 લાખ
2023
22.23 લાખ
2024
25.12 લાખ
