કેન્યાના પૂર્વ વડાપ્રધાન રૈલા ઓડિંગાને અંતિમ વિદાય આપવા યોજાયેલા કાર્યક્રમ દરમિયાન પોલીસ ગોળીબારમાં માર્યા ગયેલા ત્રણ લોકો ઘટનાસ્થળે થયેલી અથડામણથી દૂર હતા. BBC Africa Eyeની તપાસમાં આ ખુલાસો થયો છે. તપાસ મુજબ, મૃતકોમાંથી એક VIP વિસ્તાર પાસે થયેલી અથડામણથી આશરે 60 મીટર દૂર હતો, જ્યારે અન્ય બે ઓછામાં ઓછા 160 મીટર દૂર હતા.
આ ઘટના 16 ઑક્ટોબર 2025ના રોજ બની હતી, જ્યારે પૂર્વ વડાપ્રધાનને શ્રદ્ધાંજલિ આપવા હજારો લોકો નૈરોબીના કાસરાની સ્ટેડિયમમાં એકત્ર થયા હતા. પોલીસ ગોળીબારમાં ત્રણ લોકોનાં મોત થયાં હતાં. BBCએ 1,500થી વધુ તસવીરો અને વીડિયોનું વિશ્લેષણ કર્યું હતું તથા મૃતકોનાં પરિવારજનો સાથે વાતચીત કરી હતી. તપાસમાં પોલીસની કાર્યવાહી અને જવાબદારી નક્કી કરવાની પ્રક્રિયા અંગે પ્રશ્નો ઊભા થયા છે. ઘટનાના લગભગ એક વર્ષ બાદ પણ કેન્યાની સ્વતંત્ર પોલીસ દેખરેખ સત્તા (IPOA)ની તપાસ ચાલુ છે અને હજુ સુધી કોઈને જવાબદાર ઠેરવવામાં આવ્યા નથી.
રૈલા ઓડિંગાના નિધન બાદ કેન્યામાં શોકની લાગણી ફેલાઈ હતી. 80 વર્ષની વયે ભારતમાં સારવાર દરમિયાન તેમનું અવસાન થયું હતું. તેઓ દેશના સૌથી પ્રભાવશાળી રાજકીય નેતાઓમાંના એક હતા અને લાંબા સમય સુધી વિપક્ષનું નેતૃત્વ કર્યું હતું.
તેમના પાર્થિવ દેહને કેન્યા લાવવામાં આવ્યો ત્યારે નૈરોબીના જોમો કેન્યાટા આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઈમથકે હજારો લોકો એકત્ર થયા હતા. શરૂઆતમાં પાર્થિવ દેહને અંતિમ દર્શન માટે સંસદ ભવનમાં રાખવાની યોજના હતી. જોકે, ભીડના કદ અને સુરક્ષામાં ભંગ થવાની આશંકાને કારણે કાર્યક્રમનું સ્થળ છેલ્લી ઘડીએ બદલીને કાસરાની સ્ટેડિયમ કરવામાં આવ્યું હતું.
અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, 48,000 લોકોની ક્ષમતા ધરાવતા સ્ટેડિયમમાં સુરક્ષા વ્યવસ્થા ગોઠવવા માટે પૂરતો સમય મળ્યો નહોતો. હજારો લોકો મેદાન અને દર્શક ગેલેરીઓમાં પહોંચી ગયા હતા. આશરે 30 ડિગ્રી સેલ્સિયસ તાપમાનમાં લોકોએ કલાકો સુધી રાહ જોવી પડી હતી. સત્તાવાર માહિતી આપવા માટે જાહેર ઉદ્ઘોષણા પ્રણાલી પણ ઉપલબ્ધ નહોતી.
આ દરમિયાન ભીડના એક નાના હિસ્સાએ VIP પેવેલિયનની સુરક્ષા કરી રહેલા અધિકારીઓ તરફ પ્લાસ્ટિકની ખુરશીઓ સહિતની વિવિધ વસ્તુઓ ફેંકી હતી. ત્યારબાદ પોલીસે ગોળીબાર કર્યો હતો. સ્ટેડિયમના અન્ય ભાગોમાંથી મળેલા વીડિયોમાં ભીડનો મોટો હિસ્સો શાંત દેખાતો હતો.
કેન્યાના ગૃહમંત્રી કિપચુમ્બા મુરકોમેને BBCને જણાવ્યું હતું કે ભીડ દ્વારા પથ્થરમારો કરવામાં આવ્યા બાદ પોલીસે સંયમિત કાર્યવાહી કરી હતી. જોકે, BBCએ વિશ્લેષણ કરેલા ફૂટેજમાં વસ્તુઓ ફેંકાતી દેખાય છે, પરંતુ તપાસકર્તાઓને તેમાં પથ્થરો પણ સામેલ હોવાના પુરાવા મળ્યા નહોતા.
ગોળીબારમાં મૃત્યુ પામેલા લોકોમાં ઇવાન્સ કિચે, વિન્સેન્ટ ઓગુટુ અને જિદાહ બુર્કાનો સમાવેશ થાય છે. BBCએ તસવીરો, વીડિયો અને સ્ટેડિયમની ભૌગોલિક સ્થિતિનું વિશ્લેષણ કરીને ગોળી વાગી ત્યારે આ ત્રણેય લોકો ક્યાં હતા તે નક્કી કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.
40 વર્ષીય ઇવાન્સ કિચે રસોઇયા હતા અને સાત બાળકોના પિતા હતા. BBCના વિશ્લેષણ મુજબ, ગોળી વાગી ત્યારે તેઓ VIP વિસ્તાર પાસે થયેલી અથડામણથી આશરે 60 મીટર દૂર હતા. તેમને માથામાં ગોળી વાગી હતી.
36 વર્ષીય વિન્સેન્ટ ઓગુટુ ત્રણ બાળકોના પિતા હતા. પોસ્ટમોર્ટમ અહેવાલ મુજબ, છાતીમાં ગોળી વાગવાથી તેમનું મૃત્યુ થયું હતું. BBCની તપાસમાં તેઓ સ્ટેડિયમની વિરુદ્ધ દિશામાં આવેલા દર્શક વિસ્તારમાં અથડામણના સ્થળથી ઓછામાં ઓછા 160 મીટર દૂર હોવાનું જણાયું હતું.
ત્રીજા મૃતક જિદાહ બુર્કા 42 વર્ષના હતા. પોસ્ટમોર્ટમ અહેવાલ મુજબ, માથામાં ગોળી વાગવાથી તેમનું મૃત્યુ થયું હતું. તેઓ પણ અથડામણના સ્થળથી ઓછામાં ઓછા 160 મીટર દૂર હતા.
BBCની તપાસનો મુખ્ય નિષ્કર્ષ એ છે કે ત્રણેય મૃતકો પોલીસ અને ભીડ વચ્ચે અથડામણ થયેલા સ્થળથી નોંધપાત્ર અંતરે હતા. જોકે, તપાસમાં કયા અધિકારીની ગોળીથી કયા વ્યક્તિનું મૃત્યુ થયું હતું તે સ્થાપિત થઈ શક્યું નથી.
BBC Africa Eyeએ ઘટનાના વીડિયો અને તસવીરોના આધારે સમગ્ર ઘટનાક્રમની સમયરેખા તૈયાર કરી હતી. તપાસમાં ઓછામાં ઓછા આઠ પોલીસ અધિકારીઓને એકસાથે કામગીરી કરતા ઓળખવામાં આવ્યા હતા. આ અધિકારીઓએ વ્યૂહાત્મક અને લશ્કરી શૈલીનાં વસ્ત્રો પહેર્યાં હતાં. તેમની પાસે અસોલ્ટ રાઇફલો હતી, તેમના ચહેરા ઢાંકેલા હતા અને ગણવેશ પરનાં ઓળખચિહ્નો સ્પષ્ટ દેખાતાં નહોતાં.
BBCના જણાવ્યા અનુસાર, આ અધિકારીઓના ગણવેશ અને તેમની કામગીરીની પદ્ધતિ રાષ્ટ્રપતિ વિલિયમ રૂટો તથા અન્ય મહત્ત્વપૂર્ણ વ્યક્તિઓની સુરક્ષામાં તહેનાત એક સુરક્ષા એકમની કાર્યપદ્ધતિ સાથે મેળ ખાતી હતી. ફૂટેજમાં આ જૂથના ઓછામાં ઓછા ત્રણ અધિકારીઓ હથિયારો ચલાવતા દેખાય છે.
ફોરેન્સિક વિશ્લેષણથી સંકેત મળે છે કે ઘાતક ગોળીબાર રાષ્ટ્રપતિની સુરક્ષા માટે જવાબદાર એક વિશિષ્ટ પોલીસ એકમના અધિકારીઓએ કર્યો હોઈ શકે છે. જોકે, મૃતકોને વાગેલી ગોળીઓ આ એકમના અધિકારીઓએ જ ચલાવી હતી તેની BBC પુષ્ટિ કરી શક્યું નહોતું. સ્ટેડિયમમાં અન્ય પોલીસકર્મીઓએ પણ ગોળીબાર કર્યો હોવાની શક્યતાને પણ તપાસમાં નકારી શકાયી નહોતી.
આથી, તપાસના તારણો પોલીસ અધિકારીઓની સંભવિત ભૂમિકા અંગે પ્રશ્નો ઊભા કરે છે, પરંતુ ત્રણેય મૃત્યુ માટે કોઈ ચોક્કસ અધિકારી જવાબદાર હોવાનું સાબિત કરતા નથી.
કેન્યાની સ્વતંત્ર પોલીસ દેખરેખ સત્તા (IPOA) આ ઘટનાની તપાસ કરી રહી છે. સંસ્થા પોલીસની કાર્યવાહી અને ત્રણેય લોકોનાં મૃત્યુના કેસોની તપાસ કરી રહી છે. ઘટનાના લગભગ એક વર્ષ બાદ પણ તપાસ પૂર્ણ થઈ નથી અને કોઈને જવાબદાર ઠેરવવામાં આવ્યા નથી.
ગૃહમંત્રી મુરકોમેને પોલીસનો બચાવ કરતાં જણાવ્યું હતું કે અધિકારીઓ સતત અનેક કલાકો સુધી કામ કર્યા બાદ ભારે દબાણ હેઠળ હતા. તેમણે એમ પણ કહ્યું હતું કે કાર્યક્રમનું સ્થળ છેલ્લી ઘડીએ બદલવામાં આવતાં નવા સ્થળે સુરક્ષા વ્યવસ્થા ગોઠવવા માટે પોલીસને બહુ ઓછો સમય મળ્યો હતો.
મુરકોમેને BBCને જણાવ્યું હતું કે સ્વતંત્ર પોલીસ દેખરેખ સત્તાની તપાસનાં તારણો યોગ્ય કાનૂની કાર્યવાહી કરવામાં મદદરૂપ થશે. પોલીસની કાર્યવાહી અંગે પ્રશ્ન પૂછવામાં આવતાં તેમણે કહ્યું હતું કે જરૂરી નથી કે કોઈએ બેસીને અધિકારીને ગોળીબાર કરવાનો સીધો આદેશ આપ્યો હોય. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, ગોળીબાર સ્થળ પર હાજર પોલીસકર્મીએ તાત્કાલિક નિર્ણયના આધારે કર્યો હોઈ શકે છે.
કેન્યાની રાષ્ટ્રીય પોલીસ સેવાએ BBCને જણાવ્યું હતું કે આ ઘટનામાંથી અનેક મહત્ત્વપૂર્ણ બોધપાઠ મળ્યા છે અને તેના આધારે ભવિષ્યમાં વધુ વ્યાવસાયિક રીતે કાર્યવાહી કરવામાં મદદ મળશે. બીજી તરફ, IPOAએ BBCના પ્રશ્નોના જવાબ આપ્યા નહોતા.
ગોળીબારમાં માર્યા ગયેલા વિન્સેન્ટ ઓગુટુનાં પત્ની યવોન અકીન્યીએ BBCને જણાવ્યું હતું કે 16 ઑક્ટોબરની સવારે તેમના પતિ નૈરોબીના મધ્ય વિસ્તારમાં મિત્રો સાથે હતા. તેમણે લોકોને સ્ટેડિયમ તરફ જતા જોયા બાદ તેઓ પણ તેમની સાથે ત્યાં પહોંચ્યા હતા. થોડા કલાકો બાદ તેમનું મૃત્યુ થયું હતું.
અકીન્યીએ જણાવ્યું હતું કે આ ઘટનાએ તેમના પરિવારનું જીવન બદલી નાખ્યું છે. તેમણે બાળકોની સ્થિતિ અને પતિના મૃત્યુ અંગે ઊંડું દુઃખ વ્યક્ત કર્યું હતું. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, સરકાર દ્વારા આયોજિત શ્રદ્ધાંજલિ કાર્યક્રમમાં ભાગ લેવા ગયેલા તેમના પતિના મૃત્યુનું કારણ હજુ સુધી સ્પષ્ટ થયું નથી.
તેમણે કહ્યું હતું કે જે લોકો પાસેથી સુરક્ષાની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે, તેમની જ કાર્યવાહી પરિવારજનો માટે પીડાનું કારણ બની છે. પતિના મૃત્યુને લગભગ એક વર્ષ વીતી ગયા હોવા છતાં આટલી મોટી ભીડમાં તેમના પતિ જ શા માટે માર્યા ગયા તેનો જવાબ તેમને મળ્યો નથી.
BBC Africa Eyeની તપાસે કેન્યામાં પોલીસની કાર્યવાહી, ભીડ નિયંત્રણ અને જવાબદારી નક્કી કરવાની પ્રક્રિયા અંગે પ્રશ્નો ઊભા કર્યા છે. તપાસ મુજબ, ગોળીબાર પહેલાં પોલીસ અને ભીડ વચ્ચે જ્યાં અથડામણ થઈ હતી, તે સ્થળથી ત્રણેય મૃતકો નોંધપાત્ર અંતરે હતા. ફૂટેજ અને ફોરેન્સિક વિશ્લેષણ રાષ્ટ્રપતિની સુરક્ષા સાથે સંકળાયેલા એક વિશિષ્ટ પોલીસ એકમની સંભવિત ભૂમિકા તરફ પણ સંકેત આપે છે.
જોકે, કઈ ગોળી કોણે ચલાવી હતી અને કયા અધિકારીની કાર્યવાહીને કારણે ત્રણેય લોકોનાં મૃત્યુ થયાં હતાં તે હજુ સ્પષ્ટ થયું નથી. આ કેસમાં સ્વતંત્ર પોલીસ દેખરેખ સત્તાની તપાસનાં તારણો મહત્ત્વપૂર્ણ રહેશે.
