અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધ સમાપ્ત કરવા માટેના હેતુથી એક અંતરિમ શાંતિ સમજૂતીપત્ર (MoU) પર હસ્તાક્ષર થયાનો દાવો સામે આવ્યો છે. ફ્રાન્સના વર્સાય પેલેસમાં યોજાયેલા સમારોહ દરમિયાન આ સમજૂતી પર અમેરિકાના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે હસ્તાક્ષર કર્યા હોવાનું જણાવાયું છે, જ્યારે ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાને ઇલેક્ટ્રોનિક માધ્યમથી તેને મંજૂરી આપી હોવાનું કહેવામાં આવ્યું છે. આ ઘટનાક્રમને આંતરરાષ્ટ્રીય કૂટનીતિમાં એક મહત્વપૂર્ણ અને અણધાર્યો પગલું ગણાવવામાં આવી રહ્યો છે.
સમજૂતીનો હેતુ અને મુખ્ય જોગવાઈઓ
આ કથિત સમજૂતીનો મુખ્ય હેતુ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલતા તણાવ અને સૈન્ય સંઘર્ષનો અંત લાવવાનો હોવાનું જણાવાયું છે. અહેવાલો અનુસાર તેમાં યુદ્ધવિરામ અમલમાં મૂકવો, સમુદ્રી નાકાબંધી દૂર કરવી અને વ્યૂહાત્મક જળમાર્ગ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને ફરીથી ખોલવાનો સમાવેશ થાય છે. સાથે જ પ્રાદેશિક સંઘર્ષોમાં ઘટાડો અને આર્થિક પ્રતિબંધોમાં રાહતની સંભાવના જેવા મુદ્દાઓ પર પણ સહમતિ થયાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે.
વર્સાયમાં હસ્તાક્ષર સમારોહ
હસ્તાક્ષર સમારોહ ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ ઇમેન્યુઅલ મેક્રોનની હાજરીમાં વર્સાય પેલેસ ખાતે યોજાયો હોવાનું જણાવાયું છે. અહેવાલ મુજબ અમેરિકી પક્ષે દસ્તાવેજ પર સીધા હસ્તાક્ષર કર્યા હતા, જ્યારે ઈરાને ડિજિટલ માધ્યમથી મંજૂરી આપી હતી. સમારોહ બાદ તેને ઐતિહાસિક કૂટনৈতিক ક્ષણ તરીકે પ્રસ્તુત કરવામાં આવ્યો હતો.
ટ્રમ્પનું નિવેદન
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે દાવો કર્યો કે આ સમજૂતીથી અમેરિકાના મુખ્ય હેતુઓ પૂર્ણ થયા છે, જેમાં યુદ્ધનો અંત લાવવો અને ઈરાનને પરમાણુ હથિયારો વિકસાવવાથી રોકવાનો સમાવેશ થાય છે. તેમણે ચેતવણી પણ આપી કે જો ઈરાન સમજૂતીનું ઉલ્લંઘન કરશે તો તેની સામે ફરીથી કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવી શકે છે.
અમેરિકામાં રાજકીય પ્રતિક્રિયા
આ સમજૂતીને લઈને અમેરિકામાં રાજકીય મતભેદો સામે આવ્યા છે. ડેમોક્રેટિક પાર્ટીના અનેક નેતાઓએ તેને પૂરતું કડક પગલું ન ગણાવી તેની ટીકા કરી છે. સેનેટ નેતા ચક શૂમર સહિત કેટલાક સાંસદોએ જણાવ્યું છે કે આ સમજૂતીથી અમેરિકાને અપેક્ષિત વ્યૂહાત્મક લાભ મળ્યો નથી અને આ નિર્ણય વિવાદાસ્પદ સાબિત થઈ શકે છે.
ઈરાનમાં મિશ્ર પ્રતિસાદ
ઈરાનમાં પણ આ સમજૂતી અંગે એકસરખો અભિપ્રાય જોવા મળ્યો નથી. કેટલાક સાંસદોએ તેને કૂટনৈতিক તક ગણાવી છે, જ્યારે અન્યોએ અમેરિકા પર વિશ્વાસ ન રાખવાની વાત કરી છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, ભૂતકાળના અનુભવને ધ્યાનમાં લેતા માત્ર હસ્તાક્ષરથી સ્થાયી શાંતિની ખાતરી મળતી નથી.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અને વૈશ્વિક વેપાર
સમજૂતીમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને ખોલવાની જોગવાઈને મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે, કારણ કે તે વૈશ્વિક તેલ પુરવઠાનો મુખ્ય માર્ગ છે. જો આ વ્યવસ્થા અમલમાં આવશે તો આંતરરાષ્ટ્રીય ઊર્જા બજાર અને સમુદ્રી વેપાર પર તેની અસર પડી શકે છે.
આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિક્રિયા અને આગામી પ્રક્રિયા
ચીન સહિત અનેક દેશોએ આ સમજૂતીનું સ્વાગત કર્યું હોવાનું જણાવાયું છે અને તમામ પક્ષોને તેને અમલમાં મૂકવા અપીલ કરી છે. સાથે જ તકનીકી સ્તરની વધુ ચર્ચાઓ અને અમલીકરણ પ્રક્રિયાની તૈયારીઓ ચાલી રહી હોવાનું કહેવામાં આવ્યું છે, જોકે કેટલીક બેઠકોની સ્થિતિ હજુ સ્પષ્ટ નથી.
