ઇટાલીના વડાપ્રધાન જ્યોર્જિયા મેલોનીએ પોતાની અવાજના સંભવિત દુરુપયોગ અને AI દ્વારા બનાવવામાં આવતા ડીપફેક કન્ટેન્ટથી સુરક્ષા મેળવવા માટે તેને ટ્રેડમાર્ક કરાવવાની દિશામાં પગલું ભર્યું છે. મેલોનીએ યુરોપિયન યુનિયન ઇન્ટેલેક્ચ્યુઅલ પ્રોપર્ટી ઓફિસ (EUIPO)માં પોતાના અવાજ સંબંધિત ટ્રેડમાર્ક અરજી દાખલ કરી છે. અરજી સાથે તેમણે આશરે ચાર સેકન્ડનું ઓડિયો રેકોર્ડિંગ પણ જમા કરાવ્યું છે. આ રેકોર્ડિંગમાં તેઓ ઇટાલિયન ભાષામાં પોતાનો પરિચય આપે છે. અહેવાલ અનુસાર, અવાજ સંબંધિત આ અરજીનો હેતુ AI ટેક્નોલોજી દ્વારા તેમના અવાજની નકલ કરીને બનાવવામાં આવેલા નકલી કન્ટેન્ટ સામે કાનૂની સુરક્ષા મેળવવાનો છે.
આ પગલું એવા સમયે સામે આવ્યું છે જ્યારે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ દ્વારા કોઈ વ્યક્તિના અવાજ, ચહેરા અને બોલવાની શૈલીની નકલ કરવી અગાઉ કરતાં સરળ બની ગઈ છે.
મેલોનીની ટ્રેડમાર્ક અરજીમાં આશરે ચાર સેકન્ડનો ઓડિયો સેમ્પલ સામેલ છે. તેમાં તેઓ બે વખત ઇટાલિયન ભાષામાં પોતાનો પરિચય આપે છે.
તેમનો આ પરિચય માત્ર સામાન્ય વાક્ય નથી. ‘Io sono Giorgia’, એટલે કે ‘હું જ્યોર્જિયા છું’, મેલોનીની રાજકીય ઓળખ સાથે પણ જોડાયેલું છે. આ જ નામ તેમની વર્ષ 2021માં પ્રકાશિત આત્મકથાનું પણ છે અને તેમના રાજકીય પ્રચારમાં આ વાક્ય લાંબા સમયથી ઉપયોગમાં લેવાતું રહ્યું છે.
અવાજને ટ્રેડમાર્ક તરીકે સુરક્ષિત કરાવવાનો પ્રયાસ દર્શાવે છે કે જાહેર હસ્તીઓ માટે ડિજિટલ ઓળખ હવે માત્ર નામ અને તસવીર સુધી મર્યાદિત રહી નથી.
AI આધારિત વૉઇસ ક્લોનિંગ ટેક્નોલોજી કોઈ વ્યક્તિની ઉપલબ્ધ ઓડિયો રેકોર્ડિંગનું વિશ્લેષણ કરીને તેના અવાજના વિવિધ ગુણધર્મોને સમજી શકે છે. તેમાં બોલવાની ગતિ, ઉચ્ચારણ, અવાજના ઉતાર-ચઢાવ અને શબ્દો વચ્ચેનું અંતર સામેલ હોઈ શકે છે.
ત્યારબાદ AI મોડલ એ જ પ્રકારના અવાજમાં એવી વાતો પણ તૈયાર કરી શકે છે, જે સંબંધિત વ્યક્તિએ વાસ્તવમાં ક્યારેય કહી ન હોય. આ કારણે નેતાઓ, કલાકારો, વેપારીઓ અને અન્ય જાહેર હસ્તીઓના અવાજના દુરુપયોગનો મુદ્દો સામે આવ્યો છે.
ઘણા કિસ્સામાં કોઈ વ્યક્તિના અવાજની નકલ કરવા માટે ખૂબ લાંબી રેકોર્ડિંગની જરૂર પડતી નથી. જોકે, વધુ સ્વાભાવિક અને વાસ્તવિક લાગતું પરિણામ તૈયાર કરવા માટે સામાન્ય રીતે વધુ સારી ગુણવત્તા અને વધુ ઓડિયો સામગ્રી મદદરૂપ થાય છે.
AI દ્વારા અવાજની નકલનો મુખ્ય જોખમ ખોટી માહિતી અને છેતરપિંડી સાથે જોડાયેલો છે. કોઈ નેતાના અવાજમાં એવું નિવેદન તૈયાર કરી શકાય છે, જે તેમણે ક્યારેય આપ્યું ન હોય. એ જ રીતે કોઈ વેપારી અથવા પરિવારના સભ્યના અવાજની નકલ કરીને પૈસા માંગવા, સૂચનાઓ આપવા અથવા સંવેદનશીલ માહિતી મેળવવાનો પ્રયાસ થઈ શકે છે.
રાજકીય ક્ષેત્રમાં આ જોખમ વધુ ગંભીર બની જાય છે. ચૂંટણી અથવા કોઈ મોટા રાજકીય ઘટનાક્રમ દરમિયાન કોઈ નેતાના નકલી અવાજમાં તૈયાર કરાયેલ ઓડિયો ઝડપથી ફેલાઈ શકે છે અને લોકોમાં મૂંઝવણ ઊભી કરી શકે છે.
મેલોનીની ટ્રેડમાર્ક અરજી આ વ્યાપક ડિજિટલ સુરક્ષા ચર્ચા વચ્ચે સામે આવી છે.
મેલોનીની પહેલ એકલી નથી. AIના વધતા ઉપયોગ વચ્ચે વિશ્વભરના અનેક કલાકારો પોતાના અવાજ, તસવીર અને ઓળખના વ્યાવસાયિક ઉપયોગ અંગે કાનૂની સુરક્ષા શોધી રહ્યા છે.
અમેરિકન અભિનેતા મેથ્યુ મેકકોનાગીએ પણ પોતાની તસવીર અને અવાજ સંબંધિત ટ્રેડમાર્ક સુરક્ષા માટે અરજી કરી છે. કલાકારો માટે આ મુદ્દો મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે AI કંપનીઓ અને અન્ય ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ અવાજની નકલ દ્વારા એવી સામગ્રી તૈયાર કરી શકે છે, જેના માટે મૂળ કલાકારની મંજૂરી જરૂરી ન માનવામાં આવે.
બ્રિટનમાં પણ અનેક કલાકારોએ પોતાના અવાજ અને ઓળખના ઉપયોગ અંગે સ્પષ્ટ કાનૂની અધિકારો આપવાની માગ કરી છે. 80થી વધુ કલાકારોએ બ્રિટનના તત્કાલીન વડાપ્રધાન એન્ડી બર્નહામને આ દિશામાં કાયદો બનાવવાની અપીલ કરી હતી.
અમેરિકન પોપ સ્ટાર ટેલર સ્વિફ્ટે પણ પોતાની ઓળખ અને અવાજ સંબંધિત ટ્રેડમાર્ક સુરક્ષાની દિશામાં પગલું ભર્યું છે. અહેવાલો અનુસાર, તેમણે અમેરિકામાં ત્રણ ટ્રેડમાર્ક અરજીઓ કરી હતી. તેમાં એક અરજી તેમની તસવીર સાથે સંબંધિત હતી, જ્યારે બે અરજીઓ તેમના અવાજ સાથે સંબંધિત હતી.
અવાજ સંબંધિત સેમ્પલમાં સ્વિફ્ટ પોતાનો પરિચય આપતી સંભળાય છે. તેમની ઓળખ સાથે જોડાયેલા આવા ઓડિયો સેમ્પલનું કાનૂની રક્ષણ દર્શાવે છે કે મનોરંજન ઉદ્યોગમાં કલાકારો AI આધારિત વૉઇસ ક્લોનિંગના સંભવિત દુરુપયોગને ધ્યાનમાં લઈ રહ્યા છે.
જ્યોર્જિયા મેલોની માટે AI ડીપફેકની સમસ્યા નવી નથી. અગાઉ તેમની તસવીરોનો ઉપયોગ કરીને નકલી અશ્લીલ સામગ્રી તૈયાર કરવામાં આવી હોવાનો મામલો સામે આવ્યો હતો.
2024માં મેલોનીએ આવા કન્ટેન્ટને લઈને કાનૂની કાર્યવાહી કરી હતી અને કથિત રીતે 1 લાખ યુરોના વળતરની માગ કરી હતી. આ મામલો એ વાતનું ઉદાહરણ બન્યો કે AI અને ડિજિટલ એડિટિંગ ટેક્નોલોજી દ્વારા જાહેર હસ્તીઓની છબીનો દુરુપયોગ કેવી રીતે થઈ શકે છે.
મેલોનીએ આ મુદ્દાને માત્ર વ્યક્તિગત નુકસાન તરીકે જોયો ન હતો. તેમણે કહ્યું હતું કે ડીપફેક ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કોઈ વ્યક્તિને છેતરવા, તેની પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન પહોંચાડવા અથવા તેને નિશાન બનાવવા માટે થઈ શકે છે.
આ વર્ષે મે મહિનામાં પણ મેલોનીએ ડીપફેક ટેક્નોલોજીને લઈને ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. તે સમયે ઇન્ટરનેટ પર તેમના ચહેરાનો ઉપયોગ કરીને AI દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલી નકલી તસવીરો પ્રસારિત થવાના અહેવાલો સામે આવ્યા હતા.
મેલોનીએ કહ્યું હતું કે તેઓ પોતાના સ્તરે આવા મામલાઓનો સામનો કરી શકે છે, પરંતુ સામાન્ય લોકો પાસે હંમેશાં કાનૂની અથવા તકનીકી સંસાધનો ઉપલબ્ધ હોતા નથી.
તેમની ચિંતાનો એક મોટો હિસ્સો એ છે કે AI ડીપફેક ટેક્નોલોજી માત્ર જાણીતા લોકો સુધી મર્યાદિત નથી. સામાન્ય નાગરિકો પણ તેના દ્વારા નકલી તસવીરો, વીડિયો અથવા ઓડિયોના ભોગ બની શકે છે.
મેલોનીનો અવાજ ટ્રેડમાર્ક કરાવવાનો પ્રયાસ AIના યુગમાં બૌદ્ધિક સંપદા અધિકારોના બદલાતા સ્વરૂપને પણ સામે લાવે છે. અગાઉ વ્યક્તિની ઓળખ સાથે જોડાયેલા અધિકારોમાં નામ, તસવીર, લોગો અથવા કલાત્મક કૃતિ મુખ્ય હતા. હવે અવાજ પણ ડિજિટલ ઓળખનો મહત્વપૂર્ણ હિસ્સો બની રહ્યો છે. કાનૂની નિષ્ણાતો અને ટેક્નોલોજી કંપનીઓ સામે હવે એ પ્રશ્ન છે કે કોઈ વ્યક્તિના અવાજની નકલ, AI તાલીમ અને તેમાંથી તૈયાર થતી સામગ્રીના વ્યાવસાયિક ઉપયોગને કેવી રીતે નિયંત્રિત કરવામાં આવે.
મેલોનીની અરજી આ બદલાતી કાનૂની અને તકનીકી દુનિયાનું એક ઉદાહરણ છે. જો અવાજ જેવા વ્યક્તિગત ઓળખના હિસ્સાને ટ્રેડમાર્ક સુરક્ષા મળે છે, તો ભવિષ્યમાં અન્ય જાહેર હસ્તીઓ પણ આ પ્રકારનાં પગલાં લઈ શકે છે.
