ગોરખપુરના અનેક મેડિકલ સ્ટોર પર દવાઓની MRP પર 30થી 70 ટકા સુધીની છૂટ આપવાના દાવા સામે આવ્યા બાદ સવાલો ઊભા થયા છે. તપાસ દરમિયાન કેટલીક દવાઓની ખરીદી કિંમત અને મહત્તમ છૂટક કિંમત (MRP) વચ્ચે મોટો તફાવત સામે આવ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં બ્રાન્ડેડ દવાઓના બદલે જનેરિક અથવા નકલી અને અધોમાનક દવાઓ આપવામાં આવતી હોવાની આશંકાને લઈને ખાદ્ય અને ઔષધિ પ્રશાસનની નજર આ દુકાનો પર છે.
ગોરખપુરમાં અનેક મેડિકલ સ્ટોર દવાઓ પર મોટી છૂટ આપવાનો દાવો કરી રહ્યા છે. બેટિયાહાતા વિસ્તારમાં આશરે 30 ટકા, અલહદાદપુરમાં 30થી 70 ટકા અને જિલ્લા હોસ્પિટલ રોડ તથા ભાલોટિયા માર્કેટમાં 25થી 30 ટકા સુધીની છૂટના બોર્ડ લગાવવામાં આવ્યા હોવાની માહિતી સામે આવી છે.
દવા વ્યવસાય સાથે જોડાયેલા લોકોનું કહેવું છે કે સામાન્ય રીતે બ્રાન્ડેડ દવાઓ પર રિટેલ માર્જિન એક મર્યાદિત દાયરામાં રહે છે. આવી સ્થિતિમાં 50 અથવા 70 ટકા સુધીની છૂટનો દાવો સવાલ ઊભા કરે છે. ખાસ કરીને જ્યારે કોઈ દવાની ખરીદી કિંમત અને તેની MRP વચ્ચે અસામાન્ય તફાવત જોવા મળે.
રાજ્યની 214 હોસ્પિટલની ફાર્મેસીઓની તપાસ દરમિયાન પણ ખરીદી કિંમત અને MRP વચ્ચે નોંધપાત્ર તફાવત સામે આવ્યો હોવાની માહિતી આપવામાં આવી છે. એક કેસમાં 74 રૂપિયાની ખરીદી કિંમત ધરાવતા ઇન્જેક્શનની MRP 4,980 રૂપિયા હોવાનું જણાવાયું છે. આ મામલાએ દવાઓના ભાવ નિર્ધારણને લઈને સવાલો ઊભા કર્યા છે.
મોટી છૂટ વચ્ચે સૌથી મોટો સવાલ દવાઓની ગુણવત્તાને લઈને છે. તાજેતરના સમયમાં રાજ્યના અલગ-અલગ શહેરોમાં નકલી અને અધોમાનક દવાઓનો જથ્થો પકડાયો હોવાના કેસ સામે આવ્યા છે. અન્ય રાજ્યોમાંથી નકલી દવાઓ લાવીને તેનું વેચાણ કરવામાં આવતું હોવાના બનાવોએ પણ દવા બજારની દેખરેખને મહત્વપૂર્ણ બનાવી છે.
ખાદ્ય સુરક્ષા અને ઔષધિ પ્રશાસન દ્વારા નકલી, મિસબ્રાન્ડેડ અને અધોમાનક દવાઓ સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવી રહી છે. તપાસ દરમિયાન શંકાસ્પદ દવાઓના નમૂના લેવામાં, સ્ટોક જપ્ત કરવામાં અને નિયમોના ઉલ્લંઘન સામે લાઇસન્સ અંગે કાર્યવાહી કરવાની પ્રક્રિયા અપનાવવામાં આવી શકે છે.
જોકે, માત્ર વધારે છૂટ આપવામાં આવી રહી હોવાના આધારે કોઈ દવાને નકલી અથવા ગુણવત્તામાં હલકી સાબિત કરી શકાતી નથી. દવાની વાસ્તવિક ગુણવત્તા અને તેની કાયદેસરતાની પુષ્ટિ તપાસ બાદ જ થઈ શકે છે.
દવા વ્યવસાયમાં બ્રાન્ડેડ અને જનેરિક દવાઓ વચ્ચેનો તફાવત પણ આ મામલાને મહત્વપૂર્ણ બનાવે છે. વ્યવસાય સાથે જોડાયેલા સૂત્રો અનુસાર, કેટલીક દુકાનો પર છૂટના નામે બ્રાન્ડેડ દવાના બદલે જનેરિક દવા આપવામાં આવતી હોવાની આશંકા છે.
જનેરિક દવાઓની કિંમત અને માર્જિન વ્યવસ્થા બ્રાન્ડેડ દવાઓથી અલગ હોઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં ગ્રાહકને તેને કઈ દવા આપવામાં આવી રહી છે અને તેની કિંમત કેટલી છે તેની સ્પષ્ટ માહિતી મળવી જરૂરી છે.
અધિકારીઓ અનુસાર, જો કોઈ દુકાનદાર MRPની અંદર દવા વેચી રહ્યો હોય તો માત્ર ઓછી કિંમતે વેચાણ કરવાના આધારે તેની સામે કાર્યવાહી કરી શકાય નહીં. જોકે, ખરીદી કિંમત અને MRP વચ્ચેના અસામાન્ય તફાવતને લઈને વિભાગ ગુપ્ત અહેવાલ તૈયાર કરી રહ્યો છે, જેને આગળ સંબંધિત સ્તરે શેર કરવામાં આવી શકે છે.
તપાસ પૂર્ણ થયા બાદ જ સ્પષ્ટ થશે કે મોટી છૂટ પાછળ વાસ્તવિક વ્યાવસાયિક કારણો છે કે દવાની ગુણવત્તા, બ્રાન્ડ અને કિંમતને લઈને કોઈ ગેરરીતિ કરવામાં આવી રહી છે.
