હરિદ્વારમાં આ વર્ષની કાંવડ યાત્રા દરમિયાન 4.80 કરોડથી વધુ શિવભક્તો પહોંચ્યા અને ગંગાજળ લઈને પોતાના વિસ્તારો તરફ રવાના થયા. આશરે 12થી 13 દિવસ ચાલેલી યાત્રા દરમિયાન ઘાટો, કાંવડ પટ્ટી અને મેળા વિસ્તારમાં મળીને આશરે 7000 મેટ્રિક ટન કચરો એકત્ર થયો.
દેશના અલગ અલગ રાજ્યોમાંથી કાંવડિયા હરિદ્વાર પહોંચ્યા હતા. હર કી પૌડી અને અન્ય ગંગા ઘાટો પર સ્નાન કર્યા બાદ શ્રદ્ધાળુઓએ ગંગાજળ ભર્યું અને પોતાની યાત્રા આગળ વધારી. આ દરમિયાન શહેરના રસ્તાઓ, બજારો, ઘાટો અને કાંવડ માર્ગો પર સતત ભીડ રહી હતી. પોલીસે અને વહીવટીતંત્રે ભીડ નિયંત્રણ, ટ્રાફિક અને સુરક્ષા માટે વ્યવસ્થા કરી હતી.
વર્ષ 2025માં આશરે 4.52 કરોડ કાંવડિયા હરિદ્વાર પહોંચ્યા હતા, જ્યારે આ વર્ષે આ સંખ્યા આશરે 4.80 કરોડ થઈ છે. એટલે કે ગયા વર્ષની સરખામણીએ આ વર્ષે આશરે 28 લાખથી વધુ શ્રદ્ધાળુઓ હરિદ્વાર પહોંચ્યા.
મોટી સંખ્યામાં શ્રદ્ધાળુઓના આગમનને કારણે નગર નિગમની સફાઈ વ્યવસ્થા પર પણ દબાણ રહ્યું. યાત્રા દરમિયાન નગર નિગમની ટીમોએ ઘાટો, કાંવડ પટ્ટી અને મેળા વિસ્તારમાંથી સતત કચરો ઉઠાવ્યો હતો. જોકે, અંતિમ દિવસોમાં શ્રદ્ધાળુઓની સંખ્યા અને વાહનોનું દબાણ વધતા કેટલાક વિસ્તારોમાં નિયમિત સફાઈ પ્રભાવિત થઈ હતી.
રિપોર્ટ અનુસાર, કાંવડ યાત્રા દરમિયાન કુલ આશરે 7000 મેટ્રિક ટન કચરો એકત્ર થયો હતો. તેમાં પ્લાસ્ટિકની બોટલો, ખાદ્યપદાર્થો અને પીણાંના પેકેટ, કપડાં તથા અન્ય ઉપયોગમાં લેવાયેલી વસ્તુઓ સામેલ હતી.
હર કી પૌડી સહિત અનેક ઘાટો અને આસપાસના વિસ્તારોમાં કચરો એકત્ર થયો હતો. શ્રદ્ધાળુઓની મોટી સંખ્યા સતત હાજર રહેતા વિસ્તારોમાં સફાઈ વ્યવસ્થાને પડકારનો સામનો કરવો પડ્યો હતો.
રિપોર્ટોમાં કેટલાક ચેન્જિંગ રૂમ અંગે પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. સફાઈ કર્મચારીઓ અનુસાર, કેટલીક જગ્યાએ પાણીની બોટલોમાં પેશાબ ભરેલું મળ્યું હતું અને બોટલો ચેન્જિંગ રૂમમાં છોડી દેવામાં આવી હતી.
યાત્રા પૂર્ણ થયા બાદ નગર નિગમે વિશેષ સફાઈ અભિયાન ઝડપી બનાવ્યું છે. રિપોર્ટો અનુસાર, 30 જુલાઈથી 8 ઓગસ્ટ વચ્ચે આશરે 5500 મેટ્રિક ટન કચરો ઉઠાવી લેવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ અંતિમ બે દિવસમાં પણ મોટી માત્રામાં કચરો સાફ કરવામાં આવ્યો હતો.
અતિશય ભીડ દરમિયાન કચરો ઉઠાવતાં વાહનોની અવરજવર પણ પ્રભાવિત થઈ હતી. કેટલાક સ્થળોએ વાહનો માટે પ્રવેશની જગ્યા ન રહેતા સફાઈ કર્મચારીઓને ભીડ ઓછી થવાની રાહ જોવી પડી હતી. ભીડ ઘટ્યા બાદ રાત્રિના સમયે સફાઈ અભિયાન ઝડપી બનાવવામાં આવ્યું હતું.
વહીવટીતંત્રે સફાઈ અભિયાનમાં વધારાના કર્મચારીઓ અને ભારે મશીનરીનો ઉપયોગ શરૂ કર્યો છે. એક રિપોર્ટ અનુસાર સફાઈ વ્યવસ્થા માટે બુલડોઝર જેવી મશીનોની પણ મદદ લેવામાં આવી રહી છે અને હરિદ્વારને સામાન્ય સ્થિતિમાં લાવવા માટે વિશેષ અભિયાન ચલાવવામાં આવી રહ્યું છે.
કચરાના નિકાલ માટે કચરાને અલગ કરીને રિસાયક્લિંગ માટે મોકલવાની યોજના પર પણ કામ થઈ રહ્યું છે. ઉપયોગમાં લેવાયેલા કપડાંને અલગ કરીને રિસાયક્લિંગ મારફતે ફરી ઉપયોગી સામગ્રીમાં બદલવાની પહેલ કરવામાં આવી રહી છે.
કાંવડ યાત્રા દરમિયાન કરોડો શ્રદ્ધાળુઓના આગમનથી હોટલ, ધર્મશાળા, ભોજન, પરિવહન, પૂજા સામગ્રી અને સ્થાનિક વ્યવસાય સાથે જોડાયેલા લોકોને કામ મળ્યું હતું.
ગંગા ઘાટો પર એકત્ર થતો કચરો પણ વહીવટીતંત્ર માટે મુદ્દો રહ્યો છે. ગંગા ધાર્મિક આસ્થાનું કેન્દ્ર હોવા ઉપરાંત કરોડો લોકો માટે જીવનદાયિની નદી છે. ઘાટો અને આસપાસના વિસ્તારોમાં પ્લાસ્ટિક તથા અન્ય બિનજૈવિક કચરો એકત્ર થયો હતો.
આ વર્ષે શ્રદ્ધાળુઓની સંખ્યામાં વધારો થતાં આગામી વર્ષોમાં કાંવડ યાત્રા દરમિયાન કચરા વ્યવસ્થાપનને વધુ મજબૂત કરવાની જરૂરિયાત સામે આવી છે. શ્રદ્ધાળુઓ માટે ડસ્ટબિન, મોબાઇલ ટોયલેટ, ચેન્જિંગ રૂમ અને કચરા સંગ્રહ કેન્દ્રોની વ્યવસ્થા સાથે તેમની નિયમિત દેખરેખની જરૂરિયાત પણ દર્શાવવામાં આવી છે.
કાંવડ યાત્રા દરમિયાન પ્લાસ્ટિકની બોટલો, ખાદ્યપદાર્થોના પેકેટ, કપડાં અને અન્ય વસ્તુઓ નિર્ધારિત સ્થળોએ નાખવાની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. ચેન્જિંગ રૂમ જેવી જાહેર સુવિધાઓના ઉપયોગ દરમિયાન પણ સ્વચ્છતા જાળવવાની જરૂરિયાત સામે આવી છે.
આ વર્ષે આશરે 4.80 કરોડ શ્રદ્ધાળુઓના હરિદ્વાર આગમન સાથે કાંવડ યાત્રામાં ભાગ લેનાર લોકોની સંખ્યા અગાઉની સરખામણીએ વધી છે. રિપોર્ટમાં જણાવાયેલા આંકડા અનુસાર 1986માં આશરે ચાર લાખ શ્રદ્ધાળુઓથી શરૂ થયેલી સંખ્યા 2000માં એક કરોડ અને 2018માં 3.76 કરોડ સુધી પહોંચી હતી. 2024માં આ સંખ્યા આશરે 4.14 કરોડ અને 2025માં 4.52 કરોડ રહી હતી, જ્યારે 2026માં તે 4.80 કરોડથી વધુ થઈ ગઈ.
આ વધતી સંખ્યા સાથે હરિદ્વારમાં ભીડ વ્યવસ્થાપન, કચરા વ્યવસ્થાપન, જાહેર શૌચાલય, પાર્કિંગ, પીવાનું પાણી અને આરોગ્ય સુવિધાઓ અંગેની વ્યવસ્થાઓ પણ આયોજનનો ભાગ બની છે.
પોલીસ અને વહીવટીતંત્રે આટલી મોટી ભીડ વચ્ચે યાત્રાનું વ્યવસ્થિત સંચાલન કરવામાં આવ્યું હોવાનું જણાવ્યું છે. યાત્રા બાદ એકત્ર થયેલા કચરાને દૂર કરવા માટે વિશેષ સફાઈ અભિયાન ચાલુ છે.
